{"id":98,"date":"2009-12-14T21:24:31","date_gmt":"2009-12-14T19:24:31","guid":{"rendered":"http:\/\/turankislakci.com\/tr\/?p=98"},"modified":"2018-02-11T21:27:29","modified_gmt":"2018-02-11T18:27:29","slug":"buyuk-oyun-askeri-usler-ve-afganistan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/buyuk-oyun-askeri-usler-ve-afganistan\/98","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck Oyun, askeri \u00fcsler ve Afganistan"},"content":{"rendered":"<p>Uluslararas\u0131 arenada en \u00e7ok konu\u015fulan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama\u2019n\u0131n Afganistan\u2019a 30 bin ek asker g\u00f6nderme karar\u0131 geliyor. Obama&#8217;n\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131n akabinde t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc bir anda yeniden Taliban ve El Kaide\u2019ye y\u00f6neldi. D\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f medyas\u0131 Pakistan ve Afganistan\u2019a ak\u0131n etti. Herkes b\u00f6lgede olup bitenleri yak\u0131ndan izlemeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler bize, yeni bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n merkezinin Orta Asya olaca\u011f\u0131 kara haberini ge\u00e7iyor. Y\u0131llardan beri hafif volkanik patlamalarla b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131n engellendi\u011fi b\u00f6lge, bu kez d\u00fcnya tarihinin bile unutmayaca\u011f\u0131 bir sava\u015fa do\u011fru s\u00fcr\u00fckleniyor. Baz\u0131lar\u0131 ABD\u2019nin Taliban ve el Kaide i\u00e7in b\u00f6lgeye y\u0131\u011f\u0131nak yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ancak herkes bilir ki orada \u00e7ok \u201cB\u00fcy\u00fck bir oyun\u201d oynan\u0131yor\u2026<\/p>\n<p>Afganistan, Orta Asya\u2019daki b\u00fcy\u00fck m\u00fccadelenin merkezidir, kalbidir. B\u00f6lgenin s\u00fck\u00fbneti, huzuru ve g\u00fcveni ona ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00dcnl\u00fc \u0130slam \u015fairi Muhammed \u0130kbal\u2019in tabiriyle \u201cAsya\u2019n\u0131n kalbi Afganistan\u2019d\u0131r. E\u011fer Afganistan huzur ve g\u00fcven i\u00e7inde olursa t\u00fcm k\u0131ta huzur ve g\u00fcven i\u00e7indedir. E\u011fer Afganistan kaos ve sava\u015f i\u00e7inde ise t\u00fcm k\u0131ta kaos ve sava\u015f i\u00e7indedir.\u201d<\/p>\n<p>Afganistan; \u0130ran, Pakistan, \u00d6zbekistan, Tacikistan, T\u00fcrkmenistan (k\u0131sacas\u0131 Rusya) ve \u00c7in ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131 nedeniyle Avrasya\u2019n\u0131n kontrol merkezidir. \u00dclke bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle tarihler boyu bir jeopolitik, jeostratejik ve jeoekonomik g\u00fczerg\u00e2h olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan dolay\u0131 da B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019den Cengiz Han\u2019a, Ruslardan \u0130ngilizlere Afganistan tarih boyunca hep i\u015fgallere u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu k\u00fc\u00e7\u00fck ve fakir \u00fclke buna ra\u011fmen i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine mezar olmu\u015ftur. Hatta tarih\u00e7iler, bu co\u011frafyada yeni bir sava\u015f bir daha tekerr\u00fcr etmesin veya birileri umulur ki ders al\u0131r diye Afganistan\u2019\u0131 \u201cUygarl\u0131klar Mezarl\u0131\u011f\u0131\u201d olarak anm\u0131\u015flard\u0131r. Yaln\u0131z ibret alacak kimse yok ki\u2026<\/p>\n<p>\u0130ngiltere ve Rusya 18. y\u00fczy\u0131ldan bu yana Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgal alt\u0131na almak i\u00e7in bir\u00e7ok kez m\u00fccadele etti. Hepsinden h\u00fcsranla d\u00f6nd\u00fcler. Sadece ABD de\u011fil Rusya ve \u0130ngiltere de Afganistan\u2019\u0131 bombard\u0131man alt\u0131nda inim inim inletti ve \u00fclkeyi harabeye \u00e7evirdi. \u0130ngilizler daha 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda tayyareleri ile Afganistan\u2019a bombalar ya\u011fd\u0131r\u0131p, yerle bir etmi\u015fti.<\/p>\n<p>19. y\u00fczy\u0131l boyunca devam eden Rusya ve \u0130ngiltere aras\u0131nda Orta Asya\u2019ya h\u00e2kimiyet kurma m\u00fccadelesi d\u00fcnya siyas\u00ee tarihinde \u201cB\u00fcy\u00fck Oyun\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u201cB\u00fcy\u00fck Oyun\u201d iki tarafa da g\u00f6receli kazan\u00e7lar sa\u011flayan 31 A\u011fustos 1907 tarihli Rus-\u0130ngiliz Anla\u015fmas\u0131\u2019yla uzun s\u00fcre dondurulmu\u015ftur. 1907 Anla\u015fmas\u0131 ile Rus h\u00fck\u00fcmeti, Afganistan\u2019\u0131n \u0130ngiliz n\u00fcfuzu alt\u0131nda oldu\u011funu kabul ederken, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130ngiltere ise Orta Asya\u2019y\u0131 Rusya\u2019n\u0131n h\u00e2kimiyet alan\u0131 olarak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde \u0130ngiltere tampon b\u00f6lge olarak Afganistan\u2019\u0131 elinde tutarak Hindistan\u2019\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131rken, Rusya\u2019da Orta Asya\u2019ya tam olarak yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin d\u00fcnya sahnesine \u00e7\u0131kmas\u0131yla b\u00f6lgede g\u00fc\u00e7 dengeleri yeniden sars\u0131ld\u0131. O g\u00fcnden bug\u00fcne de bir t\u00fcrl\u00fc dengeler yerine oturmad\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalar, darbeler ya da siyasi oyunlarla ge\u00e7i\u015ftirilen b\u00f6lgenin sorunu bu kez ya ciddi bar\u0131\u015f ya da yeni bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131 olmadan da d\u00fczene girece\u011fe benzemiyor.<\/p>\n<p>Sovyet liderleri, daha sonra CENTO\u2019ya \u00e7evrilen Ba\u011fdat Pakt\u0131\u2019ndan bu yana ABD\u2019nin Orta Asya ve \u00c7in \u00fczerinde denetimi sa\u011flamak i\u00e7in Afganistan\u2019da askeri \u00fcsler edinmesinden kayg\u0131lanm\u0131\u015f ve buna g\u00f6re \u00f6nlemler alm\u0131\u015flard\u0131r. Eski Sovyet liderlerinden Kru\u015f\u00e7ev hat\u0131ralar\u0131nda 1955 y\u0131l\u0131nda Afganistan\u2019a neden 100 bin dolar hibe etmek istedi\u011fini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: \u201cAmerika\u2019n\u0131n arzusu bizi askeri \u00fcslerle ku\u015fatmakt\u0131. Bunun i\u00e7in Afganistan gibi bir \u00fclkenin \u00fczerine atlad\u0131lar. Amerikal\u0131lar\u0131n Afganistan\u2019da askeri \u00fcsler kurmak niyetinde oldu\u011fu daha ba\u015ftan apa\u00e7\u0131k ortadayd\u0131.\u201d<\/p>\n<p>Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fcnl\u00fc \u0130ngiliz \u015eair ve yazar\u0131 Rudyard Kipling, \u201cKim\u201d adl\u0131 roman\u0131nda Orta Asya\u2019da (Britanya-Rusya rekabeti ba\u011flam\u0131nda) &#8220;b\u00fcy\u00fck oyun&#8221;dan s\u00f6z etmi\u015fti. \u015eimdi ise emperyalist m\u00fccadelenin yeni modern bir versiyonu olan yeni bir \u201cB\u00fcy\u00fck Oyun\u201d oynan\u0131yor. Fakat bu kez \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7inde ABD\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra Rusya, \u00c7in, Hindistan, \u0130ngiltere, Almanya ve Fransa var. Hepsi de Hazar b\u00f6lgesindeki petrol ve gaz rezervleriyle boru hatlar\u0131 g\u00fczerg\u00e2hlar\u0131na egemen olma yar\u0131\u015f\u0131nda. Maalesef filler tepi\u015firken ezilenler de Afganistan ve Pakistan gibi zavall\u0131 M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler oluyor.<br \/>\nAmerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc stratejist Zbigniew Brzezinski de, daha 1997\u2019de Avrasya\u2019n\u0131n, d\u00fcnyadaki insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 75\u2019ini, d\u00fcnya GSMH\u2019n\u0131n y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131 ve bilinen enerji kaynaklar\u0131n\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6yleyerek, so\u011fuk sava\u015ftan sonra, Kipling\u2019in \u201cB\u00fcy\u00fck Oyun\u201d olarak niteledi\u011fi k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesinin, bir ba\u015fka bi\u00e7imde, s\u00fcrece\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Orta Asya yeni bir \u201cB\u00fcy\u00fck Oyun\u201d ekseninde \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir yola girerken ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama\u2019n\u0131n Afganistan\u2019a ek asker g\u00f6nderme talebi de uzmanlar taraf\u0131ndan tarihten ders al\u0131nmamak olarak yorumlan\u0131yor. \u0130ngiliz The Independent gazetesinin \u00fcnl\u00fc Ortado\u011fu muhabiri Robert Fisk, Obama\u2019n\u0131n Gorba\u00e7ov\u2019un yolunda oldu\u011funu belirterek, Rusya\u2019n\u0131n da Afganistan\u2019da asker say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131ktan sonra \u00e7ekildi\u011fine i\u015faret etti. Fisk, 3 Kas\u0131m tarihli yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle noktal\u0131yor; \u201cMoskova\u2019da, yakla\u015f\u0131k \u00e7eyrek as\u0131r sonra, Afganistan\u2019daki eski Rus i\u015fgalcilerle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Baz\u0131lar\u0131 uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 olup \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, baz\u0131lar\u0131 stres bozuklu\u011fu dedi\u011fimiz \u015feyden muzdaripti. Ve bu tarihi g\u00fcnde, yani ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama\u2019n\u0131n kaosa daha da derin dald\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcnde, bir de Britanya\u2019n\u0131n 1842\u2019de Kabil\u2019den y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir halde \u00e7ekilmesini hat\u0131rlayal\u0131m derim.\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2s\u0131l\u0131kel\u00e2m, biz de M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeleri Orta Asya\u2019daki \u201cB\u00fcy\u00fck Oyunu\u201d bozmaya ya da \u201cKral \u00c7\u0131plak\u201d demeye davet ediyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu co\u011frafyadaki sanc\u0131n\u0131n ceremesini M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00e7ekiyor ve birileri buna art\u0131k dur demeli. Haks\u0131z yere binlerce masum ve g\u00fcnahs\u0131z insan\u0131n kan\u0131 ak\u0131t\u0131l\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler bir t\u00fcrl\u00fc fakirlik ve geri kalm\u0131\u015fl\u0131ktan pa\u00e7as\u0131n\u0131 kurtaram\u0131yor.<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131 oyunun par\u00e7as\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131za oyunu bozun, yoksa hi\u00e7 kimse iflah olmaz\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Uluslararas\u0131 arenada en \u00e7ok konu\u015fulan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama\u2019n\u0131n Afganistan\u2019a 30 bin ek asker g\u00f6nderme karar\u0131 geliyor. Obama&#8217;n\u0131n [&hellip;]","protected":false},"author":2,"featured_media":99,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,11],"tags":[],"class_list":["post-98","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hariciyye","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=98"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":100,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98\/revisions\/100"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=98"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=98"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=98"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}