{"id":844,"date":"2026-03-05T22:22:35","date_gmt":"2026-03-05T19:22:35","guid":{"rendered":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/?p=844"},"modified":"2026-03-05T22:22:35","modified_gmt":"2026-03-05T19:22:35","slug":"iran-ve-ortadogunun-kader-donemeci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/iran-ve-ortadogunun-kader-donemeci\/844","title":{"rendered":"\u0130ran ve Ortado\u011fu\u2019nun Kader D\u00f6nemeci"},"content":{"rendered":"<p>Tarih bazen ayn\u0131 noktada yeniden do\u011far.<br \/>\nABD\u2019nin sald\u0131r\u0131s\u0131yla sona ermesi muhtemel olan \u0130ran-\u0130srail sava\u015f\u0131, bizi adeta 8 A\u011fustos 1988\u2019e, \u0130ran-Irak Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n son g\u00fcn\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. O g\u00fcn, \u0130ran a\u011f\u0131r kay\u0131plar vererek ve daha ileriye gidemeyece\u011fini kabul ederek sava\u015f\u0131 bitirmi\u015fti. Ard\u0131ndan gelen y\u0131llarda i\u00e7ine \u00e7ekilmi\u015f, yaralar\u0131n\u0131 sarmakla me\u015fgul olmu\u015ftu. Ancak 2003\u2019te ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgaliyle yeniden b\u00f6lgesel emellerine sar\u0131ld\u0131. Bug\u00fcn ise tarih, \u0130ran i\u00e7in yeniden bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 sunuyor: Bu defa toparlanma ka\u00e7 y\u0131l s\u00fcrecek? Yoksa bu defa ba\u015fka bir y\u00f6ne mi evrilecek?<\/p>\n<p>\u0130ran, hem ABD hem de \u0130srail\u2019le ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmalardan a\u011f\u0131r hasarla ama y\u0131k\u0131lmadan \u00e7\u0131kt\u0131. M\u00fcdahaleci politikalarda gerileme g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, yay\u0131lmac\u0131 stratejilere dair kayg\u0131lar ge\u00e7ici de olsa hafiflemi\u015f durumda. \u0130\u015fte bu durum, \u0130ran\u2019a nadir rastlanan bir jeopolitik pencere sunuyor.<\/p>\n<p>B\u00f6lgedeki \u00fclkeler bu k\u0131r\u0131lgan dengeyi kendi lehlerine nas\u0131l \u00e7evirebilir? \u0130ran bu tarihi anda d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck sert politikalar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p i\u00e7 bar\u0131\u015fa ve kalk\u0131nmaya y\u00f6nelirse, b\u00fct\u00fcn b\u00f6lge nas\u0131l daha istikrarl\u0131 ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir zemine kavu\u015fabilir?<\/p>\n<p>\u2e3b<\/p>\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n Kom\u015fular\u0131 \u0130\u00e7in F\u0131rsat: Sessiz Diplomasi ve Ortak Gelecek<\/p>\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n sars\u0131lm\u0131\u015f ama h\u00e2l\u00e2 diren\u00e7li yap\u0131s\u0131, kom\u015fu \u00fclkeler i\u00e7in stratejik bir f\u0131rsatt\u0131r. Ancak bu f\u0131rsat, geleneksel meydan okumalarla de\u011fil, ak\u0131ll\u0131ca kurgulanm\u0131\u015f diplomatik ve kalk\u0131nmac\u0131 hamlelerle de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n<p>\u2022 Ko\u015fullu Diplomasi ve G\u00fcvenlik Diyalo\u011fu<br \/>\nS\u0131n\u0131r \u00f6tesi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131, i\u00e7 i\u015flere m\u00fcdahale etmeme ilkesi ve K\u00f6rfez\u2019deki enerji-deniz g\u00fcvenli\u011finin korunmas\u0131 gibi ba\u015fl\u0131klarla Track II diplomasisi derinle\u015ftirilebilir.<\/p>\n<p>\u2022 B\u00f6lgesel Kalk\u0131nma ve Ortak Altyap\u0131<br \/>\nElektrik ba\u011flant\u0131lar\u0131, demiryolu hatlar\u0131, s\u0131n\u0131r \u00f6tesi lojistik merkezler gibi alanlarda \u0130ran\u2019\u0131n da kat\u0131labilece\u011fi projeler ba\u015flat\u0131labilir. Ancak bu kat\u0131l\u0131m, milis desteklerinin sona erdirilmesi ve egemenli\u011fe sayg\u0131 gibi a\u00e7\u0131k \u015fartlara ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Kastetti\u011fimiz milis gruplar; Fat\u0131miyyun, Zeynebiyyun, Ha\u015fdi \u015eabi, Nijerya\u2019daki gruplar vb. S\u00fcnni d\u00fcnya i\u00e7erisinde silahl\u0131 olu\u015fumlard\u0131r.<\/p>\n<p>\u2022 Ulusal Birlik ve Kurumsal Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k<br \/>\nKom\u015fu \u00fclkeler, kendi i\u00e7 dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131rmal\u0131; b\u00f6ylece \u0130ran\u2019\u0131n veya ba\u015fka akt\u00f6rlerin yararlanabilece\u011fi bo\u015fluklar ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u2e3b<\/p>\n<p>\u0130ran \u0130\u00e7in Yeni Bir Stratejik Y\u00f6n: Yay\u0131lmac\u0131l\u0131ktan Kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011fa<\/p>\n<p>Bug\u00fcn \u0130ran\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnde iki yol var: Ya yeniden vek\u00e2let sava\u015flar\u0131n\u0131n, ideolojik d\u0131\u015f politikan\u0131n batakl\u0131\u011f\u0131na saplanacak; ya da i\u00e7ine d\u00f6n\u00fcp \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc, kalk\u0131nmac\u0131 bir modelin \u00f6nc\u00fcs\u00fc olacak.<\/p>\n<p>\u2022 \u0130\u00e7eriye D\u00f6n\u00fck Kalk\u0131nma Modeli<br \/>\nVietnam ya da Endonezya \u00f6rnekleri g\u00f6sterilebilir: Bir zamanlar \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n merkezinde olan \u00fclkeler, d\u0131\u015f iddialar\u0131ndan vazge\u00e7ip i\u00e7 refah\u0131 \u00f6nceleyerek b\u00f6lgesel sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131lar. \u0130ran da devrim ihrac\u0131 s\u00f6ylemini b\u0131rakarak refaha y\u00f6nelirse daha diren\u00e7li hale gelebilir.<\/p>\n<p>\u2022 Etnik ve Mezheb\u00ee A\u00e7\u0131l\u0131m<br \/>\nFars olmayan topluluklarla (Azeri, Belu\u00e7, K\u00fcrt, Arap) ulusal birlik i\u00e7inde adalet temelli diyalog ortamlar\u0131 kurulmal\u0131. Bu \u00e7abalar, sistem de\u011fi\u015fikli\u011fi de\u011fil, sistem i\u00e7i reform temelli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u2022 B\u00f6lgesel Kurumlarla Uyum<br \/>\n\u0130ran, \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131, \u0130slam Kalk\u0131nma Bankas\u0131 gibi platformlara yeniden dahil edilmeli; ama bu kat\u0131l\u0131m somut ko\u015fullara ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Hem te\u015fvik edilmeli hem de denetlenmelidir.<\/p>\n<p>\u2022 \u0130slami ve \u0130nsani Ortak S\u00f6ylem<br \/>\n\u00dcmmetin birli\u011fi, mezhepler aras\u0131 bar\u0131\u015f ve ortak de\u011ferler esas al\u0131narak, \u0130ran halk\u0131na do\u011frudan hitap eden bir s\u00f6ylem in\u015fa edilmelidir. Milis\u00e7ilik ve vek\u00e2let sava\u015flar\u0131n\u0131n din\u00ee me\u015fruiyeti sorgulanmal\u0131, halklar aras\u0131 karde\u015flik \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u2e3b<\/p>\n<p>S\u00fcreklili\u011fin Sa\u011flanmas\u0131 ve Gerilemenin \u00d6nlenmesi \u0130\u00e7in Stratejik Denge<\/p>\n<p>\u2022 H\u0131zl\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131mlar de\u011fil, garantili ge\u00e7i\u015fler esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u2022 Asker\u00ee cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k korunmal\u0131, ama bu siyasi esneklikle dengelenmelidir.<br \/>\n\u2022 \u00c7at\u0131\u015fma s\u0131f\u0131r toplaml\u0131 bir denklem olmamal\u0131; gri alanlar yarat\u0131lmal\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kademeli olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u2022 Uluslararas\u0131 mutabakatlar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k temelinde kurulmal\u0131, b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerin vesayetini do\u011furmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Halihaz\u0131rda \u0130ran i\u00e7in en yanl\u0131\u015f tercih, bu sava\u015f\u0131n kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletmek olacakt\u0131r. Zira Amerika\u2019n\u0131n att\u0131\u011f\u0131 her ad\u0131m \u0130srail i\u00e7in, onun g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7indir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130ran\u2019\u0131n intikam\u0131 do\u011frudan ABD\u2019ye y\u00f6neltilse bile, bu stratejik a\u00e7\u0131dan faydas\u0131z olabilir. Ancak \u0130ran, \u00f6fkesini i\u015fgalci \u0130srail\u2019e y\u00f6nelterek, hem me\u015fruiyet kazanabilir hem de ABD\u2019ye dolayl\u0131 bir cevap verebilir. \u0130srail\u2019in zay\u0131flamas\u0131, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki stratejik planlar\u0131n\u0131n da zay\u0131flamas\u0131 anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n<p>Has\u0131l-\u0131 kel\u00e2m, bu sava\u015f\u0131n do\u011frudan sonu\u00e7lar\u0131 ne olursa olsun, \u0130ran e\u011fer Irak, Yemen ve Suriye politikalar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irirse; mezhep\u00e7i yay\u0131lmac\u0131l\u0131ktan ve tahakk\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131ndan vazge\u00e7erse, kendisini geni\u015f \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n organik bir unsuru olarak konumland\u0131r\u0131rsa, yeniden toparlanmas\u0131 daha h\u0131zl\u0131 olur \u2014 ve daha diren\u00e7li bir akt\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n<p>Bu yaln\u0131zca \u0130ran\u2019\u0131n kurtulu\u015fu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcn b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n da daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli, daha umut dolu bir gelece\u011fe y\u00fcr\u00fcmesi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>Ve unutulmamal\u0131d\u0131r:<br \/>\nTarih\u00ee f\u0131rsatlar ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sadece halklar de\u011fil, \u00e7a\u011flar kaybeder\u2026<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong> \u0130stiklal Gazetesi, ilk yay\u0131mlanma tarihi: 22 Haziran 2025<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tarih bazen ayn\u0131 noktada yeniden do\u011far. ABD\u2019nin sald\u0131r\u0131s\u0131yla sona ermesi muhtemel olan \u0130ran-\u0130srail sava\u015f\u0131, bizi adeta 8 A\u011fustos 1988\u2019e, \u0130ran-Irak [&hellip;]","protected":false},"author":2,"featured_media":845,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[387,564,902,382,282,900,119,901,899],"class_list":["post-844","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyasetname","tag-bolgesel-istikrar","tag-diplomasi","tag-ic-reform","tag-iran","tag-jeopolitik-donusum","tag-kalkinma-modeli","tag-ortadogu","tag-vekalet-savaslari","tag-yayilmacilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":846,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/844\/revisions\/846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}