Y\u00fcr\u00fcmek, y\u00fcr\u00fcmek\u2026 B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 ba\u015ftan sona y\u00fcr\u00fcyerek ve hi\u00e7 arkama bakmadan y\u00fcr\u00fcmek istiyordum. K\u0131zg\u0131n \u00e7\u00f6lde ayaklar\u0131ma y\u00fcr\u00fcyen kum taneleri kar\u0131ncalar misali ta\u015f\u0131rken beni omuzlar\u0131nda, y\u00fcre\u011fim dalga dalga hayk\u0131rarak okyanuslar\u0131 a\u015fmak istiyordu.. Aya\u011f\u0131ma k\u0131zg\u0131n prangalar vuran \u00e7\u00f6lleri a\u015fmal\u0131yd\u0131m ve okyanuslar engin dalgalar\u0131n\u0131 derdest etmeliydi bir \u00e7ar\u015faf gibi ufkumdaki maveraya\u2026<\/p>\n
Elimde valizim odamdan \u00e7\u0131kt\u0131m ve kararl\u0131 ad\u0131mlarla yurdun \u00e7\u0131k\u0131\u015f kapas\u0131na do\u011fru y\u00f6neldim. Necip Faz\u0131l K\u0131sak\u00fcrek’in Kald\u0131r\u0131mlar adl\u0131 \u015fiirindeki \u015fu m\u0131sralar ad\u0131mlar\u0131m olmu\u015ftu o lahzada:<\/p>\n
‘Sokaktay\u0131m, kimsesiz bir sokak ortas\u0131nda;<\/p>\n
Y\u00fcr\u00fcyorum, arkama bakmadan y\u00fcr\u00fcyorum.<\/p>\n
Yolumun karanl\u0131\u011fa saplanan noktas\u0131nda,<\/p>\n
Sanki beni bekleyen bir hayal g\u00f6r\u00fcyorum.’<\/p>\n
Yurdun kap\u0131s\u0131na vard\u0131\u011f\u0131mda bir de ne g\u00f6reyim? G\u00f6zlerimi o\u011fu\u015fturdum tekrar dikkatlice bakt\u0131m. Hay\u0131r, hayal de\u011fildi, arkada\u015flar etten duvar \u00f6rm\u00fc\u015f beni bekliyorlard\u0131. Biri ‘\u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131na izin yok !’ derken di\u011feri sesleniyordu; ‘Y\u00fczd\u00fcn y\u00fczd\u00fcn kuyru\u011funa geldin, bu imtihanlar\u0131 vermeden gitmek yok !’ diyordu. O s\u0131rada Bosnal\u0131 arkada\u015f\u0131m Faruk bana do\u011fru yakla\u015f\u0131p, bir h\u0131\u015f\u0131mla valizimi elimden kap\u0131yor ve ‘Heey bi dakka arkada\u015f\u0131m, ak\u015fama Kavvali m\u00fczi\u011fi dinlemeye gidece\u011fiz. Hi\u00e7 bi yere g\u00f6ndermiyoruz seni, bak bu bileti de senin i\u00e7in ald\u0131m. B\u00fct\u00fcn h\u00fcz\u00fcnler ak\u015fam ne\u015fesi ile yok olacak in\u015faAllah’ diyerek gitmeme engel olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. O arada ‘bi dakka ben karar\u0131m\u0131 verdim, gidiyorum arkada\u015flar’ demeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, arkada\u015flardan baz\u0131lar\u0131 valizimi apar topar odama g\u00f6t\u00fcrmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 bile.. Ne oldu\u011funu anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, di\u011ferleri de bir ikna senfonisi tutturmu\u015f, yurdun \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131ndaki Zekeriya a\u011fabeyin cafesine giderken buluvermi\u015ftim kendimi. Cafede bir yandan kahvelerimizi yudumlarken, her zamanki uzun sohbetlerimize dal\u0131p gidivermi\u015ftik yine..<\/p>\n
KAVVAL\u0130 M\u00dcZ\u0130\u011e\u0130 \u0130LE BA\u015eKA ALEMLERE<\/strong><\/p>\n O ak\u015fam birka\u00e7 arkada\u015f ile Pakistanl\u0131 \u00fcnl\u00fc Kavvali m\u00fczi\u011fi sanat\u00e7\u0131s\u0131 Faiz Ali Faiz’i dinlemek i\u00e7in yola koyulduk. Kavvali m\u00fczi\u011finin \u00fcnl\u00fc ustalar\u0131ndan Nusret Fatih Ali Han’\u0131 da ge\u00e7en y\u0131l kaybetmi\u015ftik. Faiz, Nusret Ali Han’\u0131n halefi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Pakistan’a ilk geldi\u011fim y\u0131llarda bana garip gelen bu m\u00fczik t\u00fcr\u00fc daha sonra sanki y\u00fcre\u011fime i\u015flercesine etkiliyordu. Bu m\u00fczik t\u00fcr\u00fc yakla\u015f\u0131k 700 y\u0131ll\u0131k bir gelene\u011fe dayan\u0131yordu. Kavvali bir tasavvuf m\u00fczi\u011fidir. 12. y\u00fczy\u0131lda Hindistan’a \u0130slam’\u0131 yaymak i\u00e7in giden Muhyiddin-i \u00c7i\u015fti’nin ke\u015ffetti\u011fi bir teknikle geli\u015ftirilmi\u015fti. Kavvali m\u00fczi\u011fi kendisinin kurdu\u011fu \u00c7i\u015ftiye Tarikat\u0131n\u0131n, m\u00fczikle i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 olan Hindistanl\u0131lar\u0131, \u0130slam’a \u00e7ekmek i\u00e7in buldu\u011fu bir tebli\u011f y\u00f6ntemiydi. Kavvali kelimesinin k\u00f6keni Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a’ya dayan\u0131r. ‘Kavl’ kelimesi ‘konu\u015fmak’, ‘s\u00f6ylemek’ anlam\u0131na gelir. Kavval ise ‘s\u00f6yleyen’, ‘anlatan’ demektir. \u00c7oban \u00e7alg\u0131s\u0131 olarak bilinen kaval de ayn\u0131 k\u00f6kten gelmektedir. Bir d\u00fcd\u00fck t\u00fcr\u00fc olan kaval y\u00fcrekleri etkile\u015fiyle bilinir.<\/p>\n Hind alt k\u0131tas\u0131 ne\u015fideler ve rakslar diyar\u0131d\u0131r. Tanr\u0131lar, burada m\u00fczikle g\u00f6n\u00fcllere girmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Hind’in \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck tanr\u0131s\u0131 Brahma, \u015eiva ve Vi\u015fu’dan \u015eiva dans\u0131n efendisidir. Hind k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde dans ve m\u00fczik, filmlerinden de bildi\u011fimiz \u00fczere olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. \u015eiva dans sanat\u0131n\u0131n ustas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Onun i\u00e7in Hind filmlerinde dans ve m\u00fczik geni\u015f yer kaplar. Hinduizm’in bu \u00f6zelli\u011fi alt k\u0131tadaki di\u011fer dinleri de etkilemi\u015ftir. Onun i\u00e7in Budizm, Jainizm, Sihizm ve b\u00f6lgedeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00fczerinde m\u00fczi\u011fin b\u00fcy\u00fck etkisi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. M\u00fcsl\u00fcmanlar ney, kaval nefesli m\u00fczik aletlerine daha \u00f6nem verirken Hindular daha \u00e7ok \u00e7alg\u0131l\u0131 m\u00fczik aletlerini \u00f6nceler.<\/p>\n Faiz Ali Faiz ve grubu o ak\u015fam \u00e7ok g\u00fczel bir m\u00fczik icra etti. Ses ve m\u00fczik bizi de ritmine dahil etti. Gitmek ve kalmak aras\u0131nda ruhum med-cezirlere ko\u015farken Kavvali nefesini \u00fcflemi\u015fti b\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerime bir kez daha.. Zaman zaman y\u00fckselen ve al\u00e7alan ritmiyle o ses rengi i\u015fledik\u00e7e ruhuma kendimi yer ile g\u00f6k aras\u0131nda \u0131ss\u0131z bir yolculu\u011fa y\u00fckselirken buluvermi\u015ftim sanki. Nusret Ali Han Kavvali m\u00fczi\u011fi i\u00e7in bo\u015funa \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemiyordu: ‘Allah i\u00e7in \u015fark\u0131 s\u00f6ylerken kendimi O’nunla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f hissediyorum ve Allah’\u0131n evi Kabe \u00f6n\u00fcmde uzan\u0131yor.’ 1997 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden Nusret Ali Han, Eddie Veder’den Michael Brook’a, Peter Gabriel’den Jeff Buckley’e kadar bir s\u00fcr\u00fc bat\u0131l\u0131 m\u00fczisyenle \u00e7al\u0131\u015farak da Kavvali m\u00fczi\u011fini bir d\u00fcnya m\u00fczi\u011fi haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Faiz Ali Faiz ve Rahat Fatih Ali Han Nusret Ali Han’\u0131n yolunda y\u00fcr\u00fcmeye devam ediyorlar.<\/p>\n Ruhuma deruni bir \u015fifa olarak tesir eden o g\u00fczel Kavvali gecesinden birka\u00e7 g\u00fcn sonra imtihanlar ba\u015fl\u0131yordu. Prensip olarak imtihanlara son gece yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma gibi y\u00f6ntemim olmad\u0131\u011f\u0131ndan yine derste \u00f6\u011frendiklerimle s\u0131navlara girmi\u015ftim. K\u0131sa s\u00fcre sonra sonu\u00e7lar a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn derslerimden ge\u00e7mi\u015ftim. B\u00f6ylece okulu 4,5 y\u0131lda bitirmek de nasip olmu\u015ftu ya; hamdolsun. Birka\u00e7 ay sonra alaca\u011f\u0131m diploma i\u00e7in beklerken Pakistan’\u0131 son kez tekrar gezmek istiyordum. Hedefim hem Lahor ve Pe\u015faver \u015fehirlerindeki arkada\u015flarla g\u00f6r\u00fc\u015fmek hem de orada \u00fcn\u00fcn\u00fc duydu\u011fum belirli kurumlar\u0131 ziyaret etmekti.<\/p>\n S\u0131nav sonras\u0131 Pakistanl\u0131 yak\u0131n dostlar\u0131m\u0131n \u00f6nerisi \u00fczerine \u00f6nce Cemaati \u0130slami’den ayr\u0131l\u0131p Tanzimi \u0130slami Cemaatini kuran Dr. Israr Ahmed beyi ziyaret ettik. 2010 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden Israr Ahmed bey cemaatinin \u0130slamabad’daki merkezinde uzun uzun sohbet ettik. D\u00fc\u015f\u00fcnceleri Filistinli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr \u015eeyh Takiyy\u00fcddin en-Nebhani’ye yak\u0131nd\u0131. Nebhani, 1952 y\u0131l\u0131nda \u00dcrd\u00fcn’de Hizbu’t Tahrir adl\u0131 siyasi bir parti kurdu. \u015eiddete kar\u015f\u0131 olan Parti’nin ana hedefi \u0130slam halifeli\u011fini yeniden tesis etmek. Benzeri d\u00fc\u015f\u00fcnceler sahip olan Israr Ahmed, Mevdudi ve Muhammed \u0130kbal’den etkilenmesine ra\u011fmen onlar\u0131n da d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ele\u015ftiriyordu. Israr’\u0131n tefsir dersleri bir\u00e7ok genci etkiliyordu. Pakistanl\u0131 s\u0131n\u0131f arkada\u015f\u0131m Esad da ondan etkilenmi\u015fti. Israr Ahmed beyle tan\u0131\u015fmam\u0131 da \u0131srarla istemi\u015fti. G\u00f6r\u00fc\u015fmemiz biraz m\u00fcnazaral\u0131 ge\u00e7mi\u015f olsa da \u00e7ok verimli ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n Oradan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Daru’l Ulum Diyobend mezunu Pakistanl\u0131 alim \u015eeyh Muhammed Taki Osmani ile olan randevumuza yeti\u015fmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Yine bu cemaate ba\u011fl\u0131 okul arkada\u015flar\u0131m beni \u00fcstad ile bulu\u015fturdular. \u00dcstad Taki Osmani ile Diyonbendilik ve Hadis ilmi \u00fczerine konu\u015ftuk uzun uzun. Kendisinden \u00f6zel ders ald\u0131\u011f\u0131m M\u0131s\u0131rl\u0131 alim Yusuf el-Karadavi ile olan dostluklar\u0131ndan konu\u015ftuk. Fikri olarak Karadavi’nin baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerine kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 anlatt\u0131. Ak\u015fam vakti yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ayr\u0131lmam gerekti\u011fini s\u00f6yledim. Bana kendisinin \u015ferh etti\u011fi M\u00fcslim \u015ferhini hediye etti. Hala bile ciddi olarak istifade etti\u011fim bu M\u00fcslim \u015ferhi ke\u015fke T\u00fcrk\u00e7e’ye kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olsa.<\/p>\n B\u0130RELV\u0130LER, D\u0130YONBEND\u0130LER VE EHL-\u0130 HAD\u0130S<\/strong><\/p>\n Bir g\u00fcn sonra baz\u0131 arkada\u015flarla Pakistan’\u0131n Lahor \u015fehrine gittik. Burada iki g\u00fcn kalmay\u0131 planl\u0131yorduk. Ak\u015fam\u0131na ise Meryem Cemile ile randevula\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Onun \u00f6ncesinde de Lahor’un pazarlar\u0131n\u0131 gezmek istiyordum. Bir yandan Lahor’un o c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l ve rengarenk pazarlar\u0131nda dola\u015f\u0131rken , bir yandan da insanlarla sohbet ediyorduk. G\u00fcnlerden Cuma idi. Cuma namaz\u0131n\u0131 k\u0131lmak i\u00e7in Anarkali Pazar\u0131na yak\u0131n bir camiye gittik. \u0130nsanlar abdest s\u0131ras\u0131nda olduk\u00e7a uzun bir kuyruk olu\u015fturmu\u015flard\u0131. Abdesthaneye yak\u0131n camii i\u00e7inde bir t\u00fcmsek duvar buldum orada oturup s\u0131ram\u0131 beklemek istedim. Fakat o t\u00fcmse\u011fe oturur oturmaz abdest alan insanlar\u0131n aniden aya\u011fa kalk\u0131p hiddetli bir \u015fekilde bana do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fcklerini g\u00f6r\u00fcnce, korkup ne yapaca\u011f\u0131m\u0131 \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Ne yapm\u0131\u015f olabilirdim ki? Bu insanlar\u0131n b\u00f6ylesine k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmak i\u00e7in bir sebep olmal\u0131yd\u0131.. Endi\u015feli bak\u0131\u015flarla \u00fczerime gelenleri s\u00fcz\u00fcyor neler olup bitti\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. \u0130\u00e7lerinden birinin avaz\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kadar y\u00fcksek bir sesle ‘\u015eeyhimizin mezar\u0131n\u0131n \u00fczerine nas\u0131l oturursun’ diye ba\u011f\u0131rmas\u0131yla irkildim ve oturdu\u011fum t\u00fcmse\u011fe bakt\u0131m. Hakikaten bunun bir mezar oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Bu mezar ta\u015f\u0131n\u0131n cami i\u00e7inde ne yeri varki demeye kalmadan k\u0131zg\u0131n topluluk etraf\u0131m\u0131 sarm\u0131\u015ft\u0131 bile. Ellerimi kald\u0131rd\u0131m ‘Karde\u015flerim ben M\u00fcsl\u00fcman\u0131m. T\u00fcrkiye’den geldim. Bunun mezar oldu\u011funu bilmiyordum’ dedim. Hiddetli insanlar\u0131n hiddeti birazc\u0131k dinmi\u015f olsa da baz\u0131lar\u0131n\u0131n k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131 burunlar\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 nefesten hala belli oluyordu. Hellallik ald\u0131ktan sonra neyse ki herkes tekrar yerine ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n Cuma namaz\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131ktan sonra camiden \u00e7\u0131kt\u0131k. Daha sonra buradaki camiinin Birelvi cemaatine ait oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Bu cemaat Ahmed R\u0131za Han Birelvi (1856-1921) taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Kad\u0131ri Tarikat\u0131’na ba\u011fl\u0131 olan R\u0131za Han, Diyobendiler, Nedvetu’l Ulema ve Ehl-i Hadis gruplar\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir yap\u0131ya sahiptir. Bu f\u0131rka enbiya, evliya ve Hz. Peygamber (sav)’i kutsamakla \u00fcn kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Birelvilere g\u00f6re, Hz. Peygamber, Allah’\u0131n nurundan bir nurdur ve g\u00f6lgesi yoktur. Onun be\u015feriyeti di\u011fer insanlardan farkl\u0131d\u0131r. O, ge\u00e7mi\u015f ve gelecek ile ilgili gayb\u0131 bilir, her yerde haz\u0131r ve naz\u0131rd\u0131r. Birelviler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Hind alt k\u0131tas\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda \u00e7ok geni\u015f bir kitleyi temsil ediyorlar. Hareketin mensuplar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu ilmi ve sosyal stat\u00fc bak\u0131m\u0131ndan orta ve alt kesimlerden olu\u015fuyor.<\/p>\n Daha sonra arkada\u015flarla Diyobendilerin Lahor’daki \u00f6nemli medreselerinden E\u015frefiye Medresesi’ne gittik. Medresenin \u00e7ok g\u00fczel bir avlusu vard\u0131. Avlunun ortas\u0131ndaki su fiskiyeleri \u00f6n\u00fcnde \u00f6\u011frencilerin Kur’an-\u0131 Kerim’i h\u0131fzetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Burada h\u0131fzetme gelene\u011fi genelde b\u00f6yledir. \u00d6\u011frenciler, h\u0131f\u0131zlar\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in medreselerinde bulunun havuzun kenar\u0131na gider ve orada h\u0131fz\u0131n\u0131 yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00d6\u011frencilerden baz\u0131lar\u0131 bizi g\u00f6r\u00fcnce al\u0131p hocalar\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Buradaki hocalarla Diyobendi medreselerinin e\u011fitim sistemi \u00fczerine konu\u015ftuk. Diyobendi cemaati, Hindistan, Pakistan, Ke\u015fmir, Afganistan, Banglade\u015f ve Sri Lanka gibi bir\u00e7ok \u00fclkede geni\u015f kitlelere hitap ediyor. Bu cemaat 1857 y\u0131l\u0131nda Hindistanl\u0131 alim \u015eeyh Muhammed Kas\u0131m Nanutui ve arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan Hindistan’\u0131n Diyobend kasabas\u0131nda kuruldu. Cemaatin mensuplar\u0131 bu kasabaya nisbetle Diyobendiler ad\u0131n\u0131 ald\u0131lar. Kurduklar\u0131 medreselere ise Daru’l Ul\u00fbm ad\u0131n\u0131 verdiler. E\u015fref Ali Tahanevi, Mevlana Yusuf Bennuri ve Muhammed Taki Osman\u00ee gibi bir\u00e7ok alim bu medreselerden mezun oldu. Bu medreselerdeki baz\u0131 hocalar\u0131n Kur’an-\u0131 Kerim’in yan\u0131 s\u0131ra hadis kitaplar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc ravileri ile birlikte ezberlemeleri beni \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Diyobendiler de Pakistan Ehl-i Hadis cemaati gibi hadise \u00e7ok \u00f6nem verirler. Pakistan Ehl-i Hadis Cemaati de \u015eeyh Muhammed Davud Gaznevi (1895-1965) taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftu. Asl\u0131nda bu cemaatin ilk temelleri Hindistanl\u0131 alim Muhammed S\u0131dd\u0131k Bahad\u0131r Han (1832-1890) ve \u015eeyhulislam Ebu’l Vefa Senaullah Amritsari (1868-1948) taraf\u0131ndan at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bid’at ve hurafelere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden bu cemaat, Kur’an-\u0131 Kerim, S\u00fcnnet ve selefi alimlerin kitaplar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemser. \u015eeyh Safiyurrahman el-M\u00fcbarekfuri, Muhammed Fadluddin Gundelevi, \u0130hsan \u0130lahi Zahir vb. bir\u00e7ok isim yeti\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n MERYEM CEM\u0130LE \u0130LE Y\u00dcZ Y\u00dcZE<\/strong><\/p>\n Ak\u015fama do\u011fru E\u015frefiye Medresesi’nden ayr\u0131l\u0131p y\u0131llard\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in bekledi\u011fim Meryem Cemile’nin evine do\u011fru rak\u015falarla hareket ettik. As\u0131l ad\u0131 Margaret Marcus olan bu \u00c2lime han\u0131m ancak M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra Meryem Cemile ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. 17 ya\u015f\u0131nda Pakistanl\u0131 \u00fcnl\u00fc M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Mevdudi ile yapt\u0131\u011f\u0131 Mektupla\u015fmalar sonucu M\u00fcsl\u00fcman olan Meryem Cemile, iki y\u0131l sonra da yani 19 ya\u015f\u0131nda iken de Pakistan’a yerle\u015fti. 1934 y\u0131l\u0131nda New York’ta Yahudi bir anne ve baban\u0131n k\u0131z\u0131 olarak do\u011fan Cemile 2012 y\u0131l\u0131nda vefat etti. Lise y\u0131llar\u0131nda Meryem Cemile’nin T\u00fcrk\u00e7e’ye terc\u00fcme edilmi\u015f olan ‘Oryantalizm’, ‘Kendini Mahkum Eden Bat\u0131’, ‘\u0130slam ve \u00c7a\u011fda\u015f \u00d6nc\u00fcleri’, ‘Garp Materyalizmi Kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slam’ ve Mevdudi ile ‘Mektupla\u015fmalar’\u0131n\u0131 okumu\u015ftum. Siyonistlerin Filistinli M\u00fcsl\u00fcmanlara yapt\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcmler \u00fczerine daha 17 ya\u015f\u0131nda \u0130slam’\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131p 18 ya\u015f\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman olup ve 19 ya\u015f\u0131nda da Pakistan’a Hicret eden bu dahi kad\u0131nla mutlaka tan\u0131\u015fmak istiyordum. Evinin kap\u0131s\u0131na vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bizi Meryem Cemile’nin e\u015fi Muhammed Yusuf Han kar\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n Meryem Cemile ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz d\u00f6nemde 64 ya\u015f\u0131nda idi. Muhammed Yusuf Han bizi evin salonuna ge\u00e7irdi. Bir m\u00fcddet oturduktan sonra Yusuf bey bizi \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve oturmam\u0131z i\u00e7in ba\u015fka bir yer g\u00f6sterdi. Sonra da ‘Buyrun Meryem Cemile ile konu\u015fabilirsiniz’ dedi. Me\u011fer Meryem Cemile, oturdu\u011fumuz yerdeki perdenin hemen arkas\u0131ndaym\u0131\u015f. Perde arkas\u0131nda \u0130ngilizce konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. K\u0131sa bir tan\u0131\u015fma fasl\u0131ndan sonra onunla Mevdudi, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve fikirleri \u00fczerine derin bir sohbete dalm\u0131\u015ft\u0131k. Aradan yar\u0131m saat ge\u00e7memi\u015fti ki, Meryem Cemile perdeyi a\u00e7t\u0131 ve’Sizinle y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyorum’ dedi. E\u015fi de \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 bu duruma. \u00c7\u00fcnk\u00fc Meryem Cemile, bug\u00fcne de\u011fin d\u00fcnyadan ziyaretine gelen herkesle perde arkas\u0131ndan konu\u015fuyordu. \u0130lk kez bir misafirinin kar\u015f\u0131s\u0131nda perde olmadan konu\u015fmay\u0131 tercih etmi\u015fti. Cemile ile 3 saat konu\u015ftuk. Benim ona ve kitaplar\u0131na bu kadar yak\u0131ndan hakim olmama \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Kendisiyle uzun uzun konu\u015fup T\u00fcrkiye’deki \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerine uzun hasbihaller ettik. Gece yakla\u015f\u0131rken art\u0131k ayr\u0131lmam\u0131z gerekiyordu. Meryem Cemile bir \u00f6neride bulunmu\u015ftu bana: ‘Turan, seninle \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler \u00fczerine mektupla\u015fal\u0131m’ dedi. Ben de ‘\u0130sterseniz mail \u00fczerinden memnuniyetle olur’ demi\u015ftim. ‘Hay\u0131r ben mail \u00fczerinden yaz\u0131\u015fmay\u0131 sevmiyorum. Mektupla\u015fmak daha iyi’ demi\u015fti. Bu s\u00f6z\u00fc sonras\u0131nda Meryem Cemile ile vedala\u015f\u0131p evinden ayr\u0131ld\u0131k.<\/p>\n Ben T\u00fcrkiye’ye d\u00f6nd\u00fckten sonra Meryem Cemile ile bir m\u00fcddet mektupla\u015ft\u0131k. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Modernistlerin fikirlerine ciddi ele\u015ftirilerde bulunuyordu. Kadiyanili\u011fin ve Bahaili\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri ileriki y\u0131llarda etkisi alt\u0131na alaca\u011f\u0131ndan bahsediyordu. Kad\u0131yanilik, Hindistanl\u0131 Mirza Gulam Ahmed Kad\u0131yani (1839-1908) taraf\u0131ndan kurulmu\u015f bir f\u0131rkayd\u0131. Gulam Ahmed, \u00f6nce kendisini Mehdi daha sonra Mesih olarak ilan etmi\u015fti. Ard\u0131ndan Gulam Ahmed Hz. Muhammed (sav)’in ‘Hatem\u00fc’n Nebiyyin’ oldu\u011funu ve kendisinin de ‘Hatem\u00fc’r Resul’ oldu\u011funu ilan etti. Hindistan’\u0131 i\u015fgal eden \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 isyan edilmemesi i\u00e7in de cihad\u0131n art\u0131k farz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Gulam Ahmed, Hind alt k\u0131tas\u0131ndaki bir\u00e7ok alimin tepkisini \u00e7ekti ve aleyhine kitaplar yaz\u0131ld\u0131. Gulam Ahmed’in vefat\u0131ndan sonra da cemaat, Kad\u0131yaniler ve Ahmediler ad\u0131yla ikiye ayr\u0131ld\u0131. Ahmediler, kendilerini bir tarikat olarak adland\u0131r\u0131yor ve Gulam Ahmed’i peygamber olarak g\u00f6rmediklerini ifade ediyorlar. Pakistan siyasetinde de \u00e7ok etkin olan Kad\u0131yanilerin y\u00f6ntemleri Masonlara \u00e7ok benziyor. Bahailik ise \u0130ranl\u0131 Mirza Ali Muhammed R\u0131za \u015eirazi (1819-1850) taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftu. \u015eirazi de ilk ba\u015flarda Mehdi olarak ilan etti ve daha sonra ilahi hakikate ula\u015ft\u0131ran kap\u0131 (Bab) oldu\u011funu ve bundan dolay\u0131 da Hz. Musa, Hz. \u0130sa ve Hz. Muhammed (sav)’den daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc. Bug\u00fcn Kad\u0131yanilik de, Bahailik de \u0130ngiltere’nin verildi\u011fi s\u00f6yleyen b\u00fcy\u00fck maddi destekle d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinden faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctmektedirler.<\/p>\n TEBL\u0130\u011e CEMAAT\u0130 VE PE\u015eAVER’E YOLCULUK<\/strong><\/p>\n Lahor’daki ikinci g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u015fehrin yak\u0131n\u0131ndaki Raivind \u015fehrine do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc buras\u0131 Hind alt k\u0131tas\u0131n\u0131n hemen hemen en b\u00fcy\u00fck dini cemaatlerinden Tebli\u011f Cemaati’nin merkeziydi. Bu cemaatin liderlerinden Muhammed Yusuf Kandehlevi’nin ‘Hayat\u00fc’s Sahabe’ adl\u0131 4 kitab\u0131n\u0131 yine lise \u00e7a\u011flar\u0131nda okumu\u015ftum. Cemaatin kurucusu Muhammed \u0130lyas Kandehlevi (1885-1944)’dir. Raivind’e vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu cemaat mensup T\u00fcrkiye’nin Karadeniz b\u00f6lgesinden baz\u0131 ya\u015fl\u0131 a\u011fabeyler bizi kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Bir yerde yemek yedikten sonra bir \u00e7ad\u0131ra ge\u00e7mi\u015ftik. Hemen hemen d\u00fcnyan\u0131n her yerinden M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bulundu\u011fu bu merkezde, insanlar birbirlerinin dillerini bilmemesine ra\u011fmen \u00e7ok samimi bir \u015fekilde ileti\u015fim kurabiliyorlard\u0131. Burada d\u00fcnyan\u0131n 150’den fazla \u00fclkesinde faaliyet g\u00f6steren Tebli\u011f Cemaati’nin milyonlarca temsilcisi bulunuyor. Gittikleri \u00fclkelerin dillerini bilmeseler dahi camilerde yat\u0131yor, ertesi g\u00fcn kalk\u0131p insanlar\u0131 \u0130slam’a ve namaza davet ediyorlar. Bir\u00e7ok lideri bulunan cemaate, Hindistan’daki Diyobendi cemaati ilm\u00ee anlamda destek vermektedir. Karadenizli amcalar\u0131n Raivind’de g\u00f6rd\u00fckleri ne\u015felerine de\u011fecek kimse yoktu. Bize b\u0131kmadan usanmadan saatlerce namaz\u0131n ve orucun ehemmiyetini anlatt\u0131lar. Daha sonra bizi her hangi bir \u00fclkeye tebli\u011f i\u00e7in \u00e7\u0131kmam\u0131z i\u00e7in davette bulundular.<\/p>\n Raivind’da 5 saat kald\u0131ktan sonra tekrar Lahor’a d\u00f6n\u00fcp ve oradan Pe\u015faver’e ge\u00e7tik. Pe\u015faver \u015fehri Pakistan’\u0131n \u00f6nemli \u015fehirlerinden biri. Lahor’un 385 km kuzeybat\u0131s\u0131nda bulunmaktad\u0131r. \u00dcnl\u00fc Hayber Ge\u00e7idi’nin 15 km g\u00fcneyinde yer alan \u015fehrin stratejik yeri \u00e7ok \u00f6nemlidir. Tarihi bir \u015fehir olan Pe\u015faver, kadim d\u00f6nemlerden bug\u00fcne bir\u00e7ok kez i\u015fgale u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. 18. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngilizler, Hindistan’\u0131 i\u015fgal ettikten sonra Pe\u015faver’i i\u015fgal etmek i\u00e7in bir\u00e7ok kez sald\u0131r\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r. Ama her seferinde bu i\u015fgal ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131, Pe\u015faver b\u00f6lgesindeki Pe\u015ftun kabilelere \u00e7ok \u00f6nem vermi\u015fti. \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 buradaki kabileleri hep desteklemi\u015ftir. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde oraya en son g\u00f6nderilen komutanlardan biri Rauf Orbay beydir. Rauf Orbay bey kendisine orada tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Afganl\u0131 Abdurrahman Pe\u015faveri bey ile dost olmu\u015f ve T\u00fcrkiye’ye getirmi\u015ftir. Abdurrahman Pe\u015faveri bey de hem Anadolu Ajans\u0131’n\u0131n kurucular\u0131 hem de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin ilk Afganistan b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi olmu\u015ftur. Pe\u015faver \u00dcniversitesi’nin kamp\u00fcs\u00fc de beni \u00e7ok etkilemi\u015fti. Ayr\u0131ca daha o d\u00f6nemlerde \u00fcniversitenin b\u00fcnyesinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ve Asya \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 beni \u00e7ok etkilemi\u015fti. Asya \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011finiz her \u015fey \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve y\u00fczlerce kitap, bu ara\u015ft\u0131rma merkezinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Benzeri ara\u015ft\u0131rma merkezlerini hem \u0130slamabad’da hem de Kara\u00e7i’de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. Kara\u00e7i’deki ara\u015ft\u0131rma merkezi ise Afrika \u00fczerine \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atm\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkemizde ise maalesef bu \u00e7apta ara\u015ft\u0131rmalar yapan ara\u015ft\u0131rma merkezlerinin o d\u00f6nemde hen\u00fcz esamesi bile okunmuyordu. Afgan Cihad\u0131 d\u00f6neminde Arap-Afganlar\u0131n merkezi haline gelen Pe\u015faver \u015fehri, bana bir kovboy \u015fehrini and\u0131r\u0131yordu. Bu \u015fehirde insanlar, toz ve toprak i\u00e7inde ellerinde silahlarla rahatl\u0131kla gezebiliyordu.<\/p>\n T\u00dcRK\u0130YE’YE D\u00d6N\u00dc\u015e<\/strong><\/p>\n Pe\u015faver’den \u0130slamabad’a d\u00f6nd\u00fckten sonra T\u00fcrkiye’ye d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flad\u0131k. Tam 5 y\u0131l\u0131m\u0131n ge\u00e7ti\u011fi sokaklar\u0131, \u00fcniversitemi, kald\u0131\u011f\u0131m yurdu ve \u0130slamabad sokaklar\u0131n\u0131 bu kez ad\u0131m ad\u0131m y\u00fcr\u00fcyerek gezmek istiyordum. Naz\u0131m Hikmet’in ifadesiyle, ‘Y\u00fcr\u00fcmek;<\/p>\n y\u00fcr\u00fcmeyenleri<\/p>\n arkanda bo\u015f sokaklar gibi b\u0131rakarak,<\/p>\n havalar\u0131 boydan boya yar\u0131p ikiye<\/p>\n bir mavzer g\u00f6z\u00fc gibi<\/p>\n karanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6z\u00fcne bakarak<\/p>\n y\u00fcr\u00fcmek!…’<\/p>\n Y\u00fcr\u00fcyorum ad\u0131m ad\u0131m 5 y\u0131l\u0131m\u0131n ge\u00e7ti\u011fi t\u00fcm sokaklar\u0131, caddeleri ve patika yollar\u0131. \u00dcniversitenin \u00f6n\u00fcne gidip uzun uzun bak\u0131yorum okuluma. Derslikleri dola\u015f\u0131yorum. \u0130ktisad fak\u00fcltesinden Hukuk fak\u00fcltesine kadar t\u00fcm b\u00f6l\u00fcmleri dola\u015f\u0131yorum. Bir tek ad\u0131mla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m bu ilim yolculu\u011funu ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m her an\u0131 haf\u0131zam\u0131n odac\u0131klar\u0131na ad\u0131m ad\u0131m nak\u015fediyorum.<\/p>\n Hukuk fak\u00fcltesi, Bat\u0131 hukuku ve \u0130slam hukuku \u00fczerine verilen derslerden dolay\u0131 \u00e7ok a\u011f\u0131r bir b\u00f6l\u00fcm olsa da \u00e7ok zeki insanlar\u0131 mezun etmi\u015fti. Bu fak\u00fcltelerden mezun olanlar, hem \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda hem de bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7ok rahatl\u0131kla i\u015f bulabiliyordu. Sadece i\u015f bulmakla yetinmiyor bilakis engin bak\u0131\u015flar\u0131 ile di\u011fer \u00fclkelerde dikkati calip oluyorlard\u0131. Koridorlarda ad\u0131m atarken, hocalar\u0131m\u0131n sesleri \u00e7\u0131nlan\u0131yordu kula\u011f\u0131mda. Bana dinler tarihi ve felsefeyi sevdiren Sri Lankal\u0131 Prof. Dr. Deen Muhammed’den M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131klar ve End\u00fcl\u00fcs \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar ile d\u00fcnyaca tan\u0131nm\u0131\u015f Fasl\u0131 Prof. Dr. M. Ali Kettani’ye kadar hocalar\u0131m\u0131 an\u0131ms\u0131yorum. Din Psikoloji dersimize giren M\u0131s\u0131rl\u0131 Muhammed hocadan sosyoloji hocas\u0131 Sudanl\u0131 Zeynelabidin’e, hadis hocam\u0131z Pakistanl\u0131 \u00fcnl\u00fc alim Kekekhal’den Irakl\u0131 tefsir hocam\u0131z Prof. Dr. \u0130yade el-Kubeysi’ye kadar kimler yoktu ki!..<\/p>\n \u00dcniversiteden \u00e7\u0131k\u0131p okulun yurduna do\u011fru giderken fena bir burukluk sar\u0131yordu benli\u011fimi.. Ben mi gurbetteydim, yoksa gurbete miydi bu veda ? \u0130\u00e7imin dehlizlerine k\u0131vr\u0131lan bu burukluk, sarar\u0131p solan bir sonbahar misali \u00e7\u00f6reklenmi\u015fti bo\u011faz\u0131ma.. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e demlenecekti ve g\u00f6lge g\u00f6lge b\u00fcy\u00fcyecekti t\u00fcm bedenimi saran bu burukluk.. Bi hayk\u0131rsam \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131 duyar m\u0131yd\u0131 sonbahar, g\u00f6zya\u015flar\u0131ma e\u015flik eder miydi m\u0131sralar? Nak\u0131\u015f nak\u0131\u015f s\u00fcz\u00fcl\u00fcp kanatlanan sar\u0131 yapraklar\u2026 Ahh, o bitmesini hi\u00e7 istemedi\u011fim hat\u0131ralar ve sonbahar\u2026<\/p>\n Ak\u015fam \u00fczeri arkada\u015flarla yurtta son kez biraraya geldik. S\u00f6ylemesi ac\u0131 da olsa art\u0131k son gecemiz. \u0130sa (as)’\u0131n havarilerle yedi\u011fi son yemekli geceyi and\u0131r\u0131yor o gece bana. Yemeklerimizi yedikten sonra \u00e7ay e\u015fli\u011finde an\u0131lar\u0131m\u0131zdan ve \u00fclkemizden bahsediyor, \u015fiirler okuyor, \u015fark\u0131lar s\u00f6yl\u00fcyoruz. Ne\u015feli gibi dursak da asl\u0131nda 5 y\u0131l\u0131m\u0131z\u0131 ge\u00e7irdi\u011fimiz bu \u00fclkeyi b\u0131rakmak art\u0131k hepimize zor geliyordu. Rize’den Edirne’ye, \u0130stanbul’dan Siirt’e, Ad\u0131yaman’dan Kars’a, Ankara’dan \u0130zmir’e, Denizli’den Bursa’ya hemen hemen \u015fehirden arka\u015flar\u0131m\u0131z vard\u0131 bu okulda okuyan. Hepsi ayr\u0131 birer deryayd\u0131. Buraya gelmek i\u00e7in neler \u00e7ekmemi\u015fti ki hepsi. Hepimizin gen\u00e7li\u011fi bu diyarda ge\u00e7ti. Pakistan art\u0131k bizden bir par\u00e7a gibi olmu\u015ftu. Dertlerimizi, ac\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 ve sevin\u00e7lerimizi payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k bu gurbet ellerde. Bazen paras\u0131z kald\u0131k ekme\u011fimizi b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fck. Burssuz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemlerde sa\u00e7 ve sakallar\u0131m\u0131z\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem oldu. Fakat her\u015feye ra\u011fmen beraber olmas\u0131n\u0131 bildi buradaki dostlar. Bug\u00fcn bu aziz dostlar \u0130stanbul’da kurduklar\u0131 PAM-Der adl\u0131 dernek ile eski g\u00fczellikleri yadetmeye devam ediyorlar.<\/p>\n Ertesi g\u00fcn erkenden kalk\u0131p, valizlerimizi haz\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131k. 8 arkada\u015f beraber d\u00f6n\u00fcyorduk art\u0131k anavatan\u0131m\u0131za. Bir yandan vatan topraklar\u0131 burnumuzda t\u00fcterken, di\u011fer yandan memleketimiz gibi sevdi\u011fimiz bu topraklardan ayr\u0131l\u0131\u015f derin bir s\u0131z\u0131 b\u0131rak\u0131yordu y\u00fcre\u011fimizde.<\/p>\n Heyecan ve h\u00fcz\u00fcn dolu y\u00fcreklerle okulun bah\u00e7esinden \u00e7\u0131k\u0131yorduk ad\u0131m ad\u0131m. Geriye d\u00f6n\u00fcp \u00c7a\u00e7a olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcvenlik g\u00f6revlilerine ve bizi u\u011furlamaya gelen yabanc\u0131 \u00f6\u011frencilere el sall\u0131yorduk.<\/p>\n Bu ad\u0131mlar yepyeni ba\u015flang\u0131\u00e7lara gebeydi, bu sararan yapraklar yeniden ye\u015ferecek yapraklara m\u00fcjdeydi biteveye.. G\u00f6zp\u0131narlar\u0131ndan bir sicim s\u00fcz\u00fcl\u00fcyordu topra\u011fa ve yeniden do\u011fmak i\u00e7in bir ya\u011fmur kokusu y\u00fckseliyordu \u015fafa\u011fa.. Ve bir g\u00f6z a\u011flarken, bir g\u00f6z delice g\u00f6z k\u0131rp\u0131yordu umuda\u2026<\/p>\n Elveda g\u00fczel \u015fehir \u0130slamabad\u2026 Cive cive Pakistan\u2026<\/p>\n <\/p>\n Kaynak:<\/strong> \u0130stiklal Gazetesi, ilk yay\u0131mlanma tarihi: 19 Aral\u0131k 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Y\u00fcr\u00fcmek, y\u00fcr\u00fcmek\u2026 B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 ba\u015ftan sona y\u00fcr\u00fcyerek ve hi\u00e7 arkama bakmadan y\u00fcr\u00fcmek istiyordum. K\u0131zg\u0131n \u00e7\u00f6lde ayaklar\u0131ma y\u00fcr\u00fcyen kum taneleri kar\u0131ncalar […]","protected":false},"author":2,"featured_media":669,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[515,516,517,512,484,519,21,153,493,510,521,492,513,511,29,514,523,520,518,522],"class_list":["post-668","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-seyahatname","tag-birelvi","tag-diyobendi","tag-ehl-i-hadis","tag-faiz-ali-faiz","tag-hatira","tag-hind-alt-kitasi","tag-islam-dunyasi","tag-islam-dusuncesi","tag-islamabad","tag-kavvali","tag-kulturel-gozlem","tag-lahor","tag-meryem-cemile","tag-nusret-fateh-ali-khan","tag-pakistan","tag-pesaver","tag-seyahat","tag-tasavvuf-muzigi","tag-teblig-cemaati","tag-veda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":670,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/668\/revisions\/670"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}