{"id":665,"date":"2026-02-16T15:43:23","date_gmt":"2026-02-16T12:43:23","guid":{"rendered":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/?p=665"},"modified":"2026-02-16T15:43:23","modified_gmt":"2026-02-16T12:43:23","slug":"fuad-sezgin-muhammed-hamidullah-ve-yeni-medya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/fuad-sezgin-muhammed-hamidullah-ve-yeni-medya\/665","title":{"rendered":"Fuad Sezgin, Muhammed Hamidullah ve Yeni Medya"},"content":{"rendered":"<p>Kalkt\u0131m ve h\u0131zl\u0131 ad\u0131mlarla okula do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131m. Bir yandan umutsuz gibiydim ama di\u011fer yandan g\u00fczel hava sayesinde sanki bir m\u00fcjde gelecekmi\u015f gibi hissediyordum.<\/p>\n<p>Her taraf p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131ld\u0131. \u00d6\u011flen s\u0131ca\u011f\u0131 hen\u00fcz ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131. Haftalard\u0131r ya\u011fan muson ya\u011fmurlar\u0131 sonras\u0131 eteklerinde ya\u015fada\u011f\u0131m\u0131z Margala da\u011flar\u0131 ve etraf\u0131ndaki ormandan yay\u0131lan ba\u015fd\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc rayihalar b\u00fct\u00fcn benli\u011fimi sar\u0131yor ve sanki \u00fcz\u00fclmemem i\u00e7in ruhuma s\u00fckunet \u00fcfl\u00fcyordu. Okulun yurdu bir orman\u0131n i\u00e7erisinde oldu\u011fu i\u00e7in her taraf\u0131m\u0131z jang\u0131l tarz\u0131 bir orman ile sar\u0131l\u0131yd\u0131. Orman\u0131n i\u00e7inden binbir \u00e7e\u015fit hayvan her an size merhaba diyebilirdi. Co\u015fkuyla al\u0131p kabul edivermeliydiniz bu s\u00fcrprizleri.. \u0130\u015fte o g\u00fcn International ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz cafeden \u00fcniversiteye do\u011fru yol al\u0131rken, bir anda \u00f6n\u00fcmden bir domuz s\u00fcr\u00fcs\u00fc \u00e7\u0131k\u0131vermi\u015fti. Korkuyla geri \u00e7ekilip s\u00fcr\u00fcn\u00fcn ge\u00e7mesi bekledikten sonra okula do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeye devam ederken bir yandan da tebess\u00fcm ediyordum. Ne s\u00fcrprizdi ama! O esnada kula\u011f\u0131ma benden \u00f6nce okula sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6rmeye giden Serdar Demirel ve \u015eahin \u0130brahim a\u011fabeylerin sesleri gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>&#8216;Turan\u2026 Turan\u2026&#8217; diye sesleniyorlard\u0131. \u00c7a\u011fr\u0131 seslerinde ki tonlaman\u0131n zihnimde olu\u015fturmu\u015f oldu\u011fu kocaman bir heyecan ile ko\u015ftum yanlar\u0131na. \u015eahin \u0130brahim a\u011fabey bir anda sar\u0131ld\u0131 bana &#8216;tebrik ediyorum seni&#8217; dedi. Serdar a\u011fabey de tebrik etti ve gururla omuzlar\u0131mdan tutarak &#8216;Senin bu imtihan\u0131 kazanaca\u011f\u0131n\u0131 biliyordum&#8217; dedi. Allah&#8217;\u0131m bu bir r\u00fcya m\u0131yd\u0131? Sanki jang\u0131llar\u0131n i\u00e7inde ge\u00e7irdi\u011fim binbir gecenin masals\u0131 bir s\u00fcrpriziydi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m. Ayaklar\u0131m\u0131 hissetmedi\u011fime g\u00f6re o an yere basm\u0131yordum herhalde. Heyecandan u\u00e7uyor olabilirdim. &#8216;Abiler emin misiniz? Hakikaten kazand\u0131m m\u0131?&#8217; dedim. Serdar a\u011fabey orada master yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hocalar\u0131 tan\u0131yordu ve bir \u00e7o\u011fuyla yak\u0131n dost olmu\u015flard\u0131. Hocalara da sonu\u00e7lar\u0131 teyid ettirdi\u011fini s\u00f6yleyince de\u011fmeyin keyfime.. Bu g\u00fcn\u00fc bayram m\u0131 ilan etseydim ne\u2026Havam yerindeydi, keyfime diyecek yoktu. Derin bir ohh \u00e7ektim b\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerimle \u015f\u00fckrederek\u2026 O kadar mutluydum ki, kelimeler kifayetsiz kal\u0131yordu mutlulu\u011fumu anlatmaya.. Bir anda Serdar a\u011fabey bana d\u00f6nd\u00fc &#8216;Turan, alt\u0131 ki\u015fi kazand\u0131n\u0131z ama s\u00f6zl\u00fc imtihanda \u00fc\u00e7 ki\u015fi elenecek. \u015eimdi s\u00f6zl\u00fc imtihana haz\u0131rlanmal\u0131s\u0131n \u00e7\u00fcnk\u00fc iki g\u00fcn\u00fcn var&#8217; dedi. Bu s\u00f6z \u00fczerine sevincim biraz h\u0131z kesse bile yine de \u00e7ok mutluydum.<\/p>\n<p>&#8216;Hadi gelin International&#8217;da size s\u00fctl\u00fc \u00e7ay \u0131smarlayay\u0131m&#8217; dedim\u2026<\/p>\n<p>\u00c7aylar\u0131m\u0131z\u0131 yudumlarken Serdar hoca: &#8216;Bu imtihan genel k\u00fclt\u00fcr \u00fczerine idi. Senin Arap\u00e7an ve \u0130ngilizcen zay\u0131f olabilir ama genel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn iyi oldu\u011funu bildi\u011fimden kazanaca\u011f\u0131na inanc\u0131m tamd\u0131&#8217; dedi. Hakikaten de \u00f6yle olmu\u015ftu. Beni onure ederek mutlulu\u011fuma tekrar katk\u0131 sa\u011flad\u0131. Lise y\u0131llar\u0131mda okudu\u011fum kitaplar bug\u00fcn Pakistan&#8217;da \u00fcniversiteye giri\u015f s\u0131nav\u0131nda i\u015fime yar\u0131yordu. Biliyordum, hi\u00e7bir \u015fey bo\u015funa de\u011fildi bu hayatta, heybemi nefes ald\u0131\u011f\u0131m her dakika durmadan doldurmal\u0131yd\u0131m.<\/p>\n<p>Art\u0131k s\u0131rada a\u015fmam gereken bir tek s\u00f6zl\u00fc imtihan vard\u0131. \u0130ki g\u00fcn sonra s\u00f6zl\u00fc imtihan i\u00e7in kararl\u0131 ad\u0131mlarla okulun yolunu tuttum. 5 hocan\u0131n \u00f6n\u00fcnde imtihana girece\u011fim s\u0131n\u0131fa do\u011fru heyecanla ilerledim. Kap\u0131da s\u0131rayla i\u00e7eriye al\u0131nacak \u00f6\u011frencilerin listesi vard\u0131. Listeye h\u0131zl\u0131ca g\u00f6z att\u0131m, listenin ortalar\u0131nda ismimi se\u00e7ivermi\u015fti bak\u0131\u015flar\u0131m. Birka\u00e7 saat s\u00fcren heyecanl\u0131 bekleyi\u015f sonras\u0131 s\u00f6zl\u00fc imtihan i\u00e7in s\u0131n\u0131fa girdim. \u0130\u015fte o an gelip \u00e7atm\u0131\u015ft\u0131. Hocalar kar\u015f\u0131mda s\u0131ralanm\u0131\u015f teker teker sorular soruyorlard\u0131. \u00d6nce ad\u0131m\u0131, \u00fclkemi, umutlar\u0131m\u0131 ve hedeflerimi sordular. Bildi\u011fim kelimelerle dilim d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnce anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Sonra \u0130slam tarihi ve f\u0131k\u0131htan sorular sordular. Ben de cevaplar\u0131n\u0131 vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. S\u00f6zl\u00fcdeki as\u0131l sorumlu hoca; &#8216;bu f\u0131kh\u00ee soruyu nereden bildin?&#8217; dedi. &#8216;T\u00fcrkiye&#8217;de iken okumu\u015f oldu\u011fum T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilmi\u015f olan M\u0131s\u0131rl\u0131 alim Seyyid Sab\u0131k&#8217;\u0131n &#8216;F\u0131kh\u00fc&#8217;s S\u00fcnne&#8217; adl\u0131 kitab\u0131ndan&#8217; diye cevaplad\u0131m. Soruyu soran hoca da me\u011fer M\u0131s\u0131rl\u0131ym\u0131\u015f. &#8216;Peki, Seyyid Sab\u0131k&#8217;\u0131n kitab\u0131n\u0131 nas\u0131l buldun?&#8217; diye sordu. &#8216;Hocam bu kitab\u0131 \u00fc\u00e7 kez okudum ve istifade edebilmek ad\u0131na neredeyse ihata ettim&#8217; dedim. Hocan\u0131n y\u00fcz\u00fcnde bir tebess\u00fcm belirdi. &#8216;Evlat Seyyid Sab\u0131k benim hem hocam hem de manevi babamd\u0131&#8217; dedi ve ekledi: &#8216;Gen\u00e7 ya\u015f\u0131na ra\u011fmen bu kitab\u0131 okumu\u015fsan tebrik ediyorum. Senin gibi gen\u00e7ler bu okulda okumayacak ise kimler okuyacak&#8217; dedi. Ve beni mesrur edecek s\u00f6z\u00fcn\u00fc dile getirdi: &#8216;Haydi \u00e7\u0131k bakal\u0131m, s\u00f6zl\u00fcy\u00fc de kazand\u0131n. Rabbim utand\u0131rmas\u0131n.&#8217;<\/p>\n<p>Benden \u00f6nce imtihana girenlere kazand\u0131klar\u0131 bildirilmedi\u011fi i\u00e7in s\u00f6zl\u00fc imtihandan kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilerek \u00e7\u0131kan tek ki\u015fi bendim. S\u0131n\u0131ftan \u00e7\u0131karken kalbim yerinden f\u0131rlayacak gibiydi, Rabbime hamd ede ede \u00e7\u0131kt\u0131m. Okulun yurduna do\u011fru ko\u015farak gittim. Bu sevincimi t\u00fcm dostlar\u0131mla payla\u015ft\u0131m. Her \u00fclkeden \u00f6\u011frenci arkada\u015flar\u0131n tebri\u011fini alm\u0131\u015ft\u0131m. Ve art\u0131k okullu olmu\u015ftum\u2026<\/p>\n<p><strong>OKULUN KEND\u0130S\u0130 B\u0130R AKADEM\u0130YD\u0130<\/strong><\/p>\n<p>3 d\u00f6nem \u0130ngilizce-Arap\u00e7a dil \u00f6\u011fretimini iki d\u00f6nemde bitirdim. Arap\u00e7a dil derslerinin en favori hocas\u0131 M\u0131s\u0131rl\u0131 Ekrem hoca idi. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan Ekrem hoca bir \u00e7ocu\u011fa dil \u00f6\u011fretir gibi bize Arap\u00e7a \u00f6\u011fretiyordu. Soka\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r, yolda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her cismin Arap\u00e7as\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve bize tekrarlat\u0131rd\u0131. Arap\u00e7a \u015fark\u0131lar ve \u015fiirler ezberletir, her g\u00fcn bize onlar\u0131 s\u00f6yletirdi. Bir \u00e7ocuk gibi \u015fendik dil \u00f6\u011frenirken sayesinde. \u0130ngilizce dersimize giren Pakistanl\u0131 hocam\u0131z ise Londra&#8217;da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve \u0130ngiliz \u00fcniversitelerinden mezundu. \u0130ngilizler gibi mimik hareketleri yaparak bize \u0130ngilizce \u00f6\u011fretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ciddi biriydi ama her g\u00fcn bir f\u0131kra ile ingilizce derslere ba\u015flard\u0131. Tebess\u00fcm edenlere, &#8216;haydi bakal\u0131m ingilizceyi \u00f6\u011freniyorsunuz&#8217; derdi. Bir g\u00fcn f\u0131kras\u0131na kahkaha att\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir derste: &#8216;Tebrikler \u00e7ocuklar art\u0131k \u0130ngilizce&#8217;yi \u00f6\u011frendiniz&#8217; demi\u015fti \u00e7\u00fcnk\u00fc herkes o g\u00fcn f\u0131kray\u0131 anlam\u0131\u015f ve y\u00fcksek sesle g\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p>Filistin do\u011fumlu Amerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Prof. Dr. \u0130smail Faruk\u00ee ve ekibinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 program \u00e7er\u00e7evesinde verilen derslere girmeye ba\u015flad\u0131k. Tefsir, hadis, f\u0131k\u0131h, kelam, akaid ve tasavvuf derslerini Arap\u00e7a okuyor, sosyoloji, psikoloji, felsefe ve dinler tarihi derslerini \u0130ngilizce, siyer, mant\u0131k ve \u0130slam medeniyeti tarihi derslerini bir d\u00f6nem Arap\u00e7a di\u011fer d\u00f6nem de \u0130ngilizce okuyorduk. Dersler, konular ve kaynaklar o kadar iyi se\u00e7ilmi\u015f ki bir yandan kadim metinleri okuyor di\u011fer yandan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz muadilleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yap\u0131l\u0131yordu. Faruk\u00ee&#8217;nin &#8216;Islamization of Knowledge&#8217; &#8216;Bilginin \u0130slam\u00eele\u015ftirilmesi&#8217; fikri, bilgiyi bat\u0131l\u0131 vasf\u0131ndan kurtararak ona \u0130slam\u00ee bir h\u00fcviyet kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131 g\u00fcd\u00fcyordu. Faruk\u00ee&#8217;nin bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonradan baz\u0131 tenkitlere maruz kalsa da iyi bir \u00e7aba oldu\u011fu i\u00e7in b\u00fct\u00fcn insanlar taraf\u0131ndan kabul ediliyordu. Faruk\u00ee 1986 y\u0131l\u0131nda Amerika&#8217;da evinde bir Ramazan g\u00fcn\u00fc iftar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131ktan sonra Siyonistler taraf\u0131ndan silahl\u0131 sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131, o ve e\u015fi orada \u015fehid oldu. K\u0131z\u0131 ise bu sald\u0131r\u0131dan yaral\u0131 olarak kurtuldu.<\/p>\n<p>\u00dcniversitemizde 135 \u00fclkeden \u00f6\u011frenci vard\u0131. D\u00fcnyan\u0131n hemen her yerinden rengarenk ve tipi tip insanlar. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerden oldu\u011fu gibi \u00c7in&#8217;den G\u00fcney Afrika&#8217;ya, Latin Amerika&#8217;dan Avustralya&#8217;ya, Avrupa&#8217;dan Amerika&#8217;ya ve Rusya&#8217;ya M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131klar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerden de nice gen\u00e7ler okuyordu \u00fcniversitemizde. Hemen her \u00fclkeden \u00f6\u011frencilerle dostluklar kurmu\u015ftum. Sonradan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f Aborjin, k\u0131z\u0131ldereli ve Latinolar vard\u0131. Afrika&#8217;n\u0131n hemen her b\u00fcy\u00fck kabilesinden gen\u00e7ler okuyordu, Maldiv adalar\u0131ndan, Madagaskar, Fiji adalar\u0131 ve Komor adalar\u0131ndan da arkada\u015flar vard\u0131. Maldiv adalar\u0131ndan olan arkada\u015flar kurdu\u011fum yak\u0131n arkada\u015fl\u0131ktan dolay\u0131 \u00fclkelerinden gelen enfes somon bal\u0131klar\u0131ndan s\u0131k s\u0131k kutu kutu getirir bana da ikram ederlerdi. G\u00fcney Afrikal\u0131 efsane lider Nelson Mandela&#8217;n\u0131n hapis arkada\u015f\u0131 olan M\u00fcsl\u00fcman bir alimin gen\u00e7 \u00e7ocu\u011fu da bizimle okuyordu. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 G\u00fcney Afrika devriminin olup biten detaylar\u0131n\u0131 nerdeyse her g\u00fcn dinledik. O arkada\u015f daha sonra babas\u0131n\u0131n \u00f6nerisi \u00fczerine okulu son s\u0131n\u0131fta b\u0131rak\u0131p siyaset\u00e7i olmak i\u00e7in \u00fclkesine d\u00f6nmek durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerden gelenler hemen hemen ya o \u00fclkelerdeki dini cemaat liderlerinin \u00e7ocuklar\u0131 ve cemaat mensuplar\u0131 ya da o \u00fclkelerin \u00fcst d\u00fczeyi siyasi ve kabilelerin \u00e7ocuklar\u0131yd\u0131lar. B\u00f6ylece d\u00fcnyan\u0131n her yerindeki \u0130slami cemaatleri tan\u0131yor ve o \u00fclkeler hakk\u0131nda bilgiler al\u0131yorduk. Filipinlerdeki Moro \u0130slami Kurtulu\u015f Cephesi (MILF) lideri rahmetli Selamet Ha\u015fimi&#8217;nin kurdu\u011fu cemaatten Endonezya&#8217;daki Nahda ve Muhammediye Cemaatine, Hind alt k\u0131tas\u0131ndaki Brelvi ve Diyobendi cemaatlerinden Kuzey Afrika&#8217;ya d\u00fcnyan\u0131n her yerinden \u0130slam\u00ee cemaatlerin mensuplar\u0131 burada okuyordu. Hatta s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131zda &#8216;Bismillah Can&#8217; ad\u0131nda biri vard\u0131. Daha sonra Taliban&#8217;\u0131n \u00fcst d\u00fczey liderlerinden biri oldu. Hind alt k\u0131tas\u0131n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerinde M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00e7ocuklar\u0131na isim takarken genelde Kur&#8217;an-\u0131 Kerim&#8217;in herhangi sahifesini a\u00e7ar ve g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 parma\u011f\u0131yla bir yere dokunur ve denk gelen ismi \u00e7ocuklar\u0131na takarlard\u0131. Bismillah Can&#8217;\u0131n ismi de babas\u0131n\u0131n parma\u011f\u0131 besmelenin \u00fczerine denk geldi\u011fi i\u00e7in verilmi\u015fti. Biz de onu muziplik olsun diye genelde &#8216;Bismillahirrahmanirrahim&#8217; diyerek \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131k.<\/p>\n<p>Avrupa&#8217;dan, Amerika k\u0131tas\u0131ndan, Avustralya&#8217;dan, Rusya&#8217;dan ve Afrika&#8217;n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmayan \u00fclkelerinden gelenler ya M\u00fcsl\u00fcman ailelerin \u00e7ocuklar\u0131yd\u0131 ya da sonradan M\u00fcsl\u00fcman ki\u015filerdi. Balkanlardan, Kafkaslardan ve T\u00fcrk\u00ee Cumhuriyetlerin hemen hepsinden de y\u00fczlerce gen\u00e7 okuyordu bu \u00fcniversitede. Resmen bir Birle\u015fmi\u015f Milletleri and\u0131r\u0131yordu. \u00dcmmetin t\u00fcm fertleri buradayd\u0131 adeta. Zaten ge\u00e7mi\u015fte bu \u00fcniversiteden mezun olan arkada\u015flar\u0131n hemen hepsi bug\u00fcn kendi \u00fclkelerinin \u00f6nemli konumlar\u0131nda g\u00f6rev ifa ediyorlar.<\/p>\n<p>Gazetecilik mesle\u011fimi profesyonel olarak icra etti\u011fim d\u00f6nemlerde veya bug\u00fcn ziyaret etti\u011fim y\u00fcze yak\u0131n \u00fclkede bu arkada\u015flar\u0131m sayesinde \u00e7ok \u015feyler \u00f6\u011frendim.<\/p>\n<p>\u00dcniversitenin k\u0131z b\u00f6l\u00fcm\u00fc de vard\u0131. Oradaki \u00f6\u011frenciler ise daha \u00e7ok Afrikal\u0131, \u00c7inli, Orta Asyal\u0131 ve Pakistanl\u0131 \u00f6\u011frencilerden olu\u015fuyordu. Di\u011fer \u00fclkelerden \u00e7ok az \u00f6\u011frenci vard\u0131. T\u00fcrkiye&#8217;den ise genelde evli olan baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n e\u015fleri ya da k\u0131z karde\u015fleri okuyordu.<\/p>\n<p><strong>\u0130SLAM D\u00dcNYASININ B\u00dcY\u00dcK D\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcRLER\u0130 BURADA<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcniversitemizde \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi tan\u0131nm\u0131\u015f \u00fcniversite hocalar\u0131 e\u011fitim veriyordu. \u00dcniversitemiz hocalara \u00e7ok iyi maa\u015f verdi\u011fi i\u00e7in \u00fcniversitenin ismini duyan t\u00fcm akademisyenler burada ders vermek i\u00e7in ba\u015fvuruda bulunuyordu. Hocalar hem \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 hem geldikleri \u00fclke hem de Pakistan h\u00fck\u00fcmetinden maa\u015f al\u0131yorlard\u0131. Ayn\u0131 zamanda hocalar\u0131n ev kiras\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer masraflar\u0131 da okul taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lan\u0131yordu.<\/p>\n<p>Kimler yoktu ki; mesela \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc F\u0131k\u0131h alimlerinden H\u00fcseyin Hamid okulumuzun rekt\u00f6r\u00fcyd\u00fc. Okulumuzda ders verdi\u011fi gibi ayda bir ka\u00e7 kez Bat\u0131 \u00fcniversitelerine de gidip ders veriyordu. Hoca ailesinden zengin oldu\u011fu i\u00e7in okulun verdi\u011fi maa\u015f\u0131 ihtiya\u00e7 sahiplerine ve \u00f6\u011frencilere burs olarak verilmesini istemi\u015f. Bunu \u00f6\u011frendi\u011fimde \u00e7ok duygulanm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>Irakl\u0131 \u00fcnl\u00fc hadis alimi Dr. \u0130yade el-Kubeysi&#8217;den Sri Lankal\u0131 dinler tarihi uzman\u0131 Prof. Dr. Deen Muhammed&#8217;e, M\u0131s\u0131rl\u0131 \u00fcnl\u00fc Kelam alimi Hasan \u015eafii&#8217;den bug\u00fcn\u00fcn El Ezher \u015eeyhi Tasavvuf ve Felsefe uzman\u0131 Prof. Dr. Ahmed Muhammed et-Tayyib&#8217;e kadar onlarca tan\u0131nm\u0131\u015f hoca vard\u0131. Okul islam d\u00fcnyas\u0131ndan hocalar\u0131 getirirken, \u00f6zellikle alan\u0131nda kendini ispat etmi\u015f ve uzman oldu\u011fu konuda kitap telif etmi\u015f hocalar\u0131 da tercih ediyordu. Bu sayede bizler de \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ilim adamlar\u0131 ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oluyorduk.<\/p>\n<p>Hemen her \u00fc\u00e7 ayda bir de, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 alanlarda tan\u0131nm\u0131\u015f ilim ve bilim adamlar\u0131 seminer i\u00e7in \u00fcniversiteye davet ediliyordu. Bizler de b\u00f6ylece hocam\u0131z olmayan ancak bilinen bu \u00e7ok \u00f6nemli isimleri bu seminerler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131m\u0131\u015f oluyorduk.<\/p>\n<p>\u0130ranl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Seyyid H\u00fcseyin Nasr&#8217;dan Yemenli alim Abd\u00fclmecid Zindani&#8217;ye kadar bir\u00e7ok ismi b\u00f6ylece yak\u0131ndan tan\u0131ma imkan\u0131m\u0131z oldu.<\/p>\n<p>Derslerimiz hep heyecanl\u0131 ge\u00e7iyordu. Mutlaka derslerde hocalar ile tart\u0131\u015fan \u00f6\u011frenciler olurdu. Hatta bazen belirli gruplar toplu \u015fekilde dersleri protesto ediyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc hocalar\u0131m\u0131z\u0131n baz\u0131lar\u0131 gelenek yanl\u0131s\u0131 idi ve selefi d\u00fc\u015f\u00fcncedeki gen\u00e7leri, modernist g\u00f6r\u00fc\u015fleri benimseyenleri sert bir dille ele\u015ftiriyorlard\u0131. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncedeki gen\u00e7ler ise gelenek yanl\u0131s\u0131 hocalar\u0131n dersinde hep m\u00fcnazara \u00e7\u0131kar\u0131yorlard\u0131. Selefi ve modernist d\u00fc\u015f\u00fcnceyi benimseyen hocalar\u0131n derslerinde de tasavvuf ve f\u0131kh\u00ee ekollerin m\u00fcntesibi \u00f6\u011frenciler ciddi m\u00fcnazaralar yap\u0131yorlard\u0131. Dersleriminizin en g\u00fczel yan\u0131 ise hocalar\u0131m\u0131z\u0131n bu gen\u00e7leri sab\u0131rla dinlemeleri ve onlara cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yd\u0131. Belki de bu m\u00fcnazaralar sayesinde derslerimiz hem verimli ge\u00e7iyor ve hem de herkes k\u00fct\u00fcphaneye gidip kendi reyini ve di\u011fer reyin delillerini okumak i\u00e7in istifadeli vakit ay\u0131r\u0131yordu. Okulumuzda ayn\u0131 zamanda Umman&#8217;dan gelen \u00f6\u011frenciler de vard\u0131. Umman devletinin bir Haric\u00ee devleti oldu\u011funu ve bin y\u0131ld\u0131r varolan bir devlet oldu\u011funu o zaman \u00f6\u011frenmi\u015ftim.<\/p>\n<p>Ummanl\u0131lar, Haric\u00eeli\u011fin \u0130badiye mezhebi koluna ba\u011fl\u0131lar. Ge\u00e7mi\u015fte Kuzey Afrika ve Orta Afrika&#8217;da ciddi etkisi olmu\u015f bir devlet ve mezhep. Kuzey Afrika&#8217;dan gelen \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda Zahiri mezhebine mensup \u00f6\u011frenciler vard\u0131. Onlardan da Zahiri mezhebinin kurucusu Davud ez-Zahiri ve End\u00fcl\u00fcsl\u00fc \u00fcnl\u00fc \u0130slam alimi \u0130bn-i Hazm&#8217;\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini detayl\u0131 \u015fekilde \u00f6\u011frenmi\u015ftik.<\/p>\n<p>Sosyoloji, psikoloji, felsefe ve dinler tarihi derslerimize giren hocalar da alanlar\u0131nda uzman\u0131 insanlard\u0131. \u00c7o\u011fu Bat\u0131 \u00fcniversitelerinde master ve doktora yapm\u0131\u015f hocalard\u0131. D\u00fcnyaca tan\u0131nan M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdi. Sri Lankal\u0131 dinler tarihi hocam\u0131z Prof. Dr. Deen Muhammed&#8217;in \u00fczerimizde etkisi \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fc. \u00c7ok kitap okuyan biriydi, bir\u00e7ok dil bildi\u011fi gibi sanskrit\u00e7enin bir\u00e7ok leh\u00e7esine de vak\u0131ft\u0131. Hind alt k\u0131tas\u0131n\u0131n dinleri Hinduizm, Budizm ve Jainizm vb. dinlerin liderlerini tan\u0131yordu. Onlar bile bir\u00e7ok konuda s\u0131k\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda hocam\u0131z\u0131n reyine ba\u015fvururlarm\u0131\u015f. Felsefe ve psikoloji derslerimiz de \u00e7ok tantanal\u0131 ge\u00e7erdi. Hocalar ortaya belirli sorular atar gen\u00e7lere tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerlerdi. Gen\u00e7lerin baz\u0131lar\u0131 &#8216;bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri tart\u0131\u015fmak k\u00fcf\u00fcr&#8217; diye terkederdi.<\/p>\n<p><strong>&#8216;SPARK VE EL-LEM&#8217;A&#8217; DERG\u0130S\u0130<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcniversitede derslerimiz ve g\u00fcnlerimiz hararetli bir \u015fekilde devam ederken bir an \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7erisine girdim ve: &#8216;\u00dcmmetin b\u00fct\u00fcn gen\u00e7leri burada ise neden ortak hareket edilmiyor? Neden burada ortak vizyon ortaya konulmuyor?&#8217; sorular\u0131n\u0131 sormaya ba\u015flad\u0131m. Dini cemaatlerin bu durumun \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel oldu\u011funu farkettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n her yerinden buraya gelen bu gen\u00e7lerin bir araya gelmesini cemaatler istemiyordu. Olur da farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceden etkilenirler diye cemaatler baz\u0131 \u00fcst d\u00fczey liderlerini bu gen\u00e7leri kontrol etmeleri i\u00e7in buraya g\u00f6ndermi\u015flerdi. Afrikal\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan \u00fclkelerden gelen gen\u00e7lerin yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 beni olduk\u00e7a rahats\u0131z ediyordu. Buna bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in Pakistanl\u0131 \u00fcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Enis Ahmed beyle isti\u015fare ettim. Bu \u00f6\u011frencileri bir araya getirmek i\u00e7in bir \u00e7al\u0131\u015fma yapmak istedi\u011fimi s\u00f6yledim. O da yapaca\u011f\u0131m her i\u015fte beni destekleyece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fta iken Enis Ahmed beyin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 Dava Akademide de bir m\u00fcddet dersler vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Bu akademi d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f insanlar\u0131 buraya getiriyor, \u0130slam hakk\u0131nda 1 ayl\u0131k dersler verip \u00fclkelerine g\u00f6nderiyordu. Bu akademide verdi\u011fim dersler sayesinde Avrupa&#8217;dan Latin Amerika&#8217;ya yeni M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f bir\u00e7ok isimle tan\u0131\u015fma imkan\u0131m oldu. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 \u00fcnl\u00fc politikac\u0131 ve sanat\u00e7\u0131lard\u0131. Bu M\u00fcsl\u00fcman olan sanat\u00e7\u0131lardan baz\u0131lar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman olmadan \u00f6nce T\u00fcrkiye&#8217;de verdikleri konserleri anlat\u0131yorlard\u0131 bana. Antalya ve \u0130stanbul&#8217;un g\u00fczelli\u011finden konu\u015fuyorduk onlarla. \u0130stanbul&#8217;daki ezan\u0131n onlar\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011finden de bahsediyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn Enis Ahmed beye gittim. 30 \u00fclkeden zeki gen\u00e7leri se\u00e7ip bir \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim ve onlarla bir dergi \u00e7\u0131kar\u0131p \u00fcmmetin gen\u00e7lerini bunun etraf\u0131nda toplamak istedi\u011fimi s\u00f6yledim. &#8216;Olur ama bu ciddi bir maddi k\u00fclfet&#8217; dedi. &#8216;Buradaki \u00fcmmetin gen\u00e7lerini hareketlendirmenin ve onlar\u0131 faal hale getirmenin bir yolunun da medya oldu\u011funu&#8217; s\u00f6yledim. Bunun i\u00e7in iki ayda bir hem Arap\u00e7a hem de \u0130ngilizce bir dergi \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131 belirttim. Arkada\u015flar\u0131 toplay\u0131p g\u00f6r\u00fc\u015flerimi ilettim. Bosnal\u0131 Faruk Terzic ve Pakistan as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 Jawad benim en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7ilerim oldu. 30 \u00f6\u011frenciye konular\u0131n\u0131 ve dergide alacaklar\u0131 rol\u00fc a\u00e7\u0131klad\u0131k. Kimisi yaz\u0131 yazacak, kimisi bulmaca yapacak kimisi de gen\u00e7lerden \u00fclkeleri hakk\u0131nda makaleler toplayacakt\u0131. Pakistanl\u0131 \u00fcnl\u00fc bir gazeteci a\u011fabeyden de bu konuda destek ald\u0131k. Kendi matbaas\u0131nda basacak biz de dergiyi sat\u0131p paras\u0131n\u0131 \u00f6deyecektik. Bizdeki azmi g\u00f6r\u00fcnce kabul etmi\u015f ve bize destek vermi\u015fti. Derginin yar\u0131s\u0131 Arap\u00e7a yar\u0131s\u0131 da \u0130ngilizce olacakt\u0131. \u0130ngilizce &#8216;Spark&#8217; ve Arap\u00e7a ise &#8216;el-Lem&#8217;a&#8217; ad\u0131n\u0131 koyduk. Manas\u0131 her iki dilde de &#8216;K\u0131v\u0131lc\u0131m&#8217; demekti. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz \u00fcmmetin gen\u00e7lerini harekete ge\u00e7irecek bir k\u0131v\u0131lc\u0131m ba\u015flatmak istiyorduk. \u0130lk say\u0131n\u0131n bask\u0131s\u0131n\u0131 arkada\u015flar 500 olsun deyince ben 5 binde diretmi\u015f ve daha sonra 3 binde karar k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131k. Derginin \u0130ngilizce taraf\u0131na Amerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc M\u00fcsl\u00fcman Malcolm X&#8217;in resmini koydurmu\u015ftum. \u0130\u00e7 taraf\u0131na ise M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra Mekke&#8217;den ailesine yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131. Ben ise &#8216;\u00dcmmetin Gerilemesinin Sebepleri ve Materyalizmin \u0130slam D\u00fcnyas\u0131ndaki Etkileri&#8217; \u00fczerine \u00e7ok iddial\u0131 bir makaleyi Arap\u00e7a kaleme alm\u0131\u015ft\u0131m. Yaz\u0131lar topland\u0131ktan sonra dergiyi bask\u0131ya g\u00f6nderdik.<\/p>\n<p>5 g\u00fcn sonra gidip 3 bin adet dergimizi matbaadan ald\u0131k. \u00c7ok g\u00fczel bir bask\u0131 olmu\u015ftu. Heyecandan yerimizde duram\u0131yorduk. O gece heyecan\u0131mdan sabah olana kadar bir sa\u011f bir sola d\u00f6nm\u00fc\u015f heyecan\u0131m\u0131 uykuya bir t\u00fcrl\u00fc teslim edememi\u015ftim. Bir g\u00fcn sonra sabah erkenden okula gitti\u011fimizde, \u00fcniversitenin \u00f6n\u00fcne masalar\u0131 s\u0131ra s\u0131ra yerle\u015ftirdik. \u00d6\u011frenciler geldi\u011finde dergiyi g\u00f6rs\u00fcnler ve de sat\u0131n als\u0131nlar diye dergileri \u00f6zenle dizdik. \u00dc\u00e7 b\u00f6lgeye arkada\u015flar\u0131 da\u011f\u0131tt\u0131k ve her gruba biner adet b\u0131rakt\u0131k. Ben, Faruk, Jawad ve Afganistanl\u0131 zeki arkada\u015f\u0131m\u0131z Abdulcelil cafeye ge\u00e7mi\u015ftik ve olanlar\u0131 oradan izleyecektik. Sabah 8&#8217;den sonra \u00f6\u011frenciler gelmeye ba\u015flad\u0131. Gelenler masalara ge\u00e7iyor ve dergileri inceliyordu. Biz de uzaktan \u00f6\u011frencilerin tepkilerini izliyor ve farkl\u0131 \u00fclkelerden \u00f6\u011frencileri yan\u0131m\u0131za \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p izlenimlerini dinliyorduk. Herkes \u00e7ok olumlu kar\u015f\u0131l\u0131yor ve te\u015fekk\u00fcrlerini sunuyordu. Bir mucize gibi \u00f6\u011flen olmadan b\u00fct\u00fcn dergileri satm\u0131\u015ft\u0131k. B\u00fct\u00fcn \u00fcniversite dergileri konu\u015fuyordu. Dergi \u00e7\u0131karmama kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkanlar\u0131 ve dekanlar tek tek beni odalar\u0131na davet ediyor ve &#8216;Turan, okul y\u00f6netimine derginin bizim ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ya da dekanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n taraf\u0131ndan desteklendi\u011fini s\u00f6ylersen, sana her t\u00fcrl\u00fc istemi\u015f oldu\u011fun deste\u011fi veririz&#8217; diyorlard\u0131. Ben de arkada\u015flarla durumu isti\u015fare edip bunu kabul etmeyece\u011fimi bildirdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00e7al\u0131\u015fma idealist gen\u00e7lerin kendi emeklerinin \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc ve kimseden destek g\u00f6rmemi\u015fti. Gelen \u00e7ok talep \u00fczerine 2 bin adet daha bast\u0131k ve onlar\u0131 da satt\u0131k.<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn beni \u00e7ok mutlu eden bir olay ger\u00e7ekle\u015fti. Afrikal\u0131 baz\u0131 \u00f6\u011frenciler derginin kapa\u011f\u0131n\u0131 beyaz ti\u015f\u00f6rtlerinin \u00fczerine bask\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131. Bu beni ve ekip arkada\u015flar\u0131m\u0131 \u00e7ok mutlu etti. Bu ba\u015far\u0131n\u0131n ard\u0131ndan okulun b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcmleri dergi basma karar\u0131 ald\u0131. Hatta orada bulunan cemaatler de dergi \u00e7\u0131karma karar\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>\u00dcniversitenin ilk dergisini biz \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131k ve bizden sonra bu say\u0131 20&#8217;yi buldu. Biz daha sonra Jawad isimli arkada\u015f\u0131n \u00f6nerisi \u00fczerine matbu bask\u0131y\u0131 b\u0131rakt\u0131k ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc davranarak daha o zamanda internet dergicili\u011fine ba\u015flad\u0131k. B\u00f6ylece hem okulun ilk web sitesini biz kurmu\u015f olduk hem de ilk online dergiyi de yine biz \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olduk. B\u00f6ylece \u00e7ok iyi bir webmaster olan Jawad sayesinde 1997 y\u0131l\u0131nda internet medyac\u0131\u011f\u0131l\u0131n\u0131 ke\u015ffetmi\u015ftim. Daha sonraki y\u0131llarda T\u00fcrkiye&#8217;de kurdu\u011fum 15 dilde yay\u0131n yapan &#8216;D\u00fcnya B\u00fclteni&#8217; ve &#8216;Timeturk&#8217; sitelerinin de arkas\u0131nda o d\u00f6nem elde etti\u011fim bu g\u00fczel tecr\u00fcbemin faydas\u0131 var.<\/p>\n<p><strong>PAK\u0130STAN&#8217;DA YOLCULUK VE GEZ\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Yaz ve k\u0131\u015f tatillerinde f\u0131rsat bulunca arkada\u015flarla Pakistan&#8217;\u0131 geziyorduk. Pakistan&#8217;\u0131n hemen hemen her \u015fehrini gezmi\u015ftik. Gezi k\u00fclt\u00fcr\u00fc ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 oluyordu ve b\u00f6ylelikle vizyonumuz geni\u015fliyordu. Bundand\u0131r ki T\u00fcrkiye&#8217;ye ilk d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde arkada\u015flarla bir araba tutmu\u015f T\u00fcrkiye&#8217;nin bir\u00e7ok \u015fehrini gezmi\u015f ve gezdi\u011fimiz her \u015fehirde \u00e7ok g\u00fczel insanlarla tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n<p>Pakistan Pencap, Sind, Serhad ve Belucistan olmak \u00fczere d\u00f6rt eyaletten olu\u015fan 200 milyon n\u00fcfuslu bir \u00fclke. Kadim Hind medeniyetinin \u00fcnl\u00fc antik kenti Mohenco-Dero&#8217;dan tutun Bad\u015fahi Camii&#8217;ne, \u015ealemar Bah\u00e7eleri&#8217;nden K2 Da\u011f\u0131&#8217;na, b\u00fcy\u00fcleyici Swat ve Hunza vadilerinden turistik Murree b\u00f6lgesine, safarilerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Tar ve Haran \u00c7\u00f6l\u00fc&#8217;nden Hind okyanusundaki ticaret \u015fehri Kara\u00e7i&#8217;ye kadar gezilmedik yer b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131k. Pakistan tabiat g\u00fczelli\u011fi ile her y\u0131l milyonlarca turisti de \u00e7eken \u00fclkelerden biri. Pe\u015ftunlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Pe\u015faver \u015fehri bana kovboy filmlerini and\u0131r\u0131yordu. Haydarabad \u015fehrinin g\u00fczelli\u011fi ise bir ba\u015fkayd\u0131. Ke\u015fmir&#8217;e de birka\u00e7 kez gitmi\u015ftim. Ke\u015fmir&#8217;in Gilgit b\u00f6lgesi g\u00fczelli\u011fi ile beni mest etmi\u015fti. Da\u011flar\u0131n zirvelerindeki \u00e7am a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n kokusu ve vadilerden akan Gilgit Nehri insan\u0131n ruhunda bamba\u015fka bir etki b\u0131rak\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u00dcniversite y\u0131llar\u0131mda y\u00fcr\u00fcmeyi \u00e7ok seviyordum. Hele Margalla Tepelerine \u00e7\u0131kan yoldaki orman\u0131n patika yollar\u0131nda y\u00fcr\u00fcmek muhte\u015fem bir \u015feydi. Haftada birka\u00e7 g\u00fcn \u0130kindi Namaz\u0131 sonras\u0131 \u00c7orumlu Zekeriya a\u011fabeyin bize \u00f6\u011fretti\u011fi yolda elimizde uzun sopalar ile patika yollardan Margalla Tepelerine \u00e7\u0131kar ve bu tepelerin zirvesinden nefes kesici g\u00fczelli\u011fi ile \u0130slamabad&#8217;\u0131 seyrederdim. Da\u011flar\u0131n zirvesinden \u015fehri ve insanlar\u0131 tema\u015fa etmek hayatta en sevdi\u011fim eylemlerden biridir. Tepelere \u00e7\u0131karken su kaynaklar\u0131 \u00fczerinden ge\u00e7mek ve bazen vah\u015fi hayvanlar\u0131n her an sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frayacakm\u0131\u015f korkusunu ya\u015famak bile bizi yine y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczden al\u0131koymuyordu. Bir g\u00fcn arkada\u015flar imtihanlardan dolay\u0131 gelmedi\u011fi i\u00e7in hemen hemen 3,5 saatlik bu yolu tek ba\u015f\u0131ma y\u00fcr\u00fcmeye karar verdim. Vah\u015fi hayvanlara kar\u015f\u0131 elimde sopamla y\u00fcr\u00fcyordum. Yolu yar\u0131lad\u0131\u011f\u0131m bir zaman diliminde ta\u015f ya\u011fmuruna tutuldum. Arkamdan bana onlarca ta\u015f at\u0131l\u0131yordu. Arkama bak\u0131yor ama kimseyi g\u00f6remiyordum. Y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flay\u0131nca yine \u00fczerime ta\u015flar at\u0131l\u0131yordu. H\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde arkama d\u00f6n\u00fcyorum ama kimseyi g\u00f6remiyordum. Bazen Urduca, \u0130ngilizce ve Arap\u00e7a ba\u011f\u0131r\u0131yordum. Meydan okuyordum. Ama ses yoktu. Acaba arkada\u015flar\u0131m bana \u015faka m\u0131 yap\u0131yor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Tabiki \u015faka yap\u0131yorlard\u0131 can\u0131m yoksa ba\u015f\u0131ma g\u00f6kten ta\u015f ya\u011facak de\u011fildi ya.. E\u011fildim ve bende elime ta\u015flar\u0131 alarak tam d\u00f6n\u00fcyor gibi yapm\u0131\u015ft\u0131m ki; o da nesi? \u00dczerime do\u011fru tekrar bir ta\u015f ya\u011fmuru ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.. Me\u011fer bana ta\u015f atanlar bir maymun s\u00fcr\u00fcs\u00fc imi\u015f. Ben de elimdeki ta\u015flar\u0131 onlara att\u0131m. Onlar hem e\u011fleniyor hem de bana ta\u015f atmaya devam ediyorlard\u0131. Bu e\u011flenceli ta\u015f sald\u0131r\u0131s\u0131ndan yaralan\u0131p berelenmeden kurtulman\u0131n tek yolu ka\u00e7makt\u0131. Ben de ka\u00e7maya ba\u015flad\u0131m, ne kadar ko\u015ftu\u011fumu hat\u0131rlam\u0131yorum. Yurdun kap\u0131s\u0131na nas\u0131l ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlamam\u0131\u015ft\u0131m bile. Nefes nefeseydim. Kap\u0131daki -bek\u00e7ilere Urduca&#8217;da amca manas\u0131na gelen &#8216;\u00c7a\u00e7a&#8217; derdik- \u00c7a\u00e7a&#8217;ya ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131 anlat\u0131nca kahkay\u0131 bast\u0131, &#8216;Evlat bu jang\u0131lda bunlar s\u0131k s\u0131k ya\u015fan\u0131r. Maymunlar e\u011flenmek i\u00e7in bunu \u00e7ok yaparlar. Onun i\u00e7in bir daha tek ba\u015f\u0131na da\u011flara \u00e7\u0131kma&#8217; dedi. O g\u00fcnden sonra t\u00f6vbe edip bir daha yaln\u0131z ba\u015f\u0131ma Margalla tepelerine \u00e7\u0131kmad\u0131m.<\/p>\n<p>Pakistan&#8217;\u0131 gezerken en \u00e7ok dikkatimi \u00e7eken \u015fey \u00fclkedeki cam\u0131\u015flar\u0131n (mandalar\u0131n) \u00e7oklu\u011fuydu. Tren veya otob\u00fcs yolculuklard\u0131nda hemen her yerde su g\u00f6letlerine i\u00e7ine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f ve g\u00f6zleri ile etraf\u0131 izleyen cam\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6r\u00fcyorduk. T\u00fcrkiye&#8217;ye Adnan Menderes d\u00f6neminde de Pakistan&#8217;dan bir\u00e7ok cam\u0131\u015f g\u00f6nderildi\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015ftim daha sonra. Bing\u00f6l&#8217;den Ayd\u0131n&#8217;a T\u00fcrkiye&#8217;de bulunan cam\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n me\u011fer getirildi\u011fi \u00fclke Pakistanm\u0131\u015f. K\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcmde, can\u0131m halam her evine gitti\u011fimde bana cam\u0131\u015f yo\u011furdundan ikram eder ve &#8216;kayma\u011f\u0131n\u0131 da sana saklad\u0131m&#8217; derdi. Halamdan dolay\u0131 cam\u0131\u015f\u0131n sulu ortam\u0131 ne kadar sevdi\u011fini de \u00e7ocuklu\u011fumdan biliyordum.<\/p>\n<p><strong>FUAT SEZG\u0130N VE MUHAMMED HAM\u0130DULLAH<\/strong><\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131ftan itibaren okulun dersleri art\u0131k beni doyurmuyordu. Kendimi \u00fcniversitenin iki b\u00fcy\u00fck k\u00fct\u00fcphanesine at\u0131yor, orada kitaplarla vakit ge\u00e7iriyordum. Farkl\u0131 hocalardan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z derslerimiz ilk ba\u015flarda zihinlerimizi darmada\u011f\u0131n etse de bunun faydas\u0131n\u0131 zaman ge\u00e7tikten sonra g\u00f6r\u00fcyordum. \u00dcniversite bize anahtar\u0131 vermi\u015fti ve gerisi art\u0131k bize kalm\u0131\u015ft\u0131: K\u00fct\u00fcphanelerde vakit ge\u00e7irmek.<\/p>\n<p>\u00dcniversitenin iki b\u00fcy\u00fck k\u00fct\u00fcphanesi vard\u0131. Biri benim nazar\u0131mda \u00e7ok \u00f6zeldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyaca tan\u0131nan \u00fcnl\u00fc M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden Muhammed Hamidullah y\u0131llarca emek verdi\u011fi k\u00fct\u00fcphanesini buraya arma\u011fan etmi\u015fti. O k\u00fct\u00fcphanede belki bug\u00fcn hi\u00e7bir yerde olmayan el yazmalar\u0131 aras\u0131nda gezmek ayr\u0131 bir zevkti. Bir g\u00fcn kitaplar aras\u0131nda dola\u015f\u0131rken Hindistanl\u0131 bir prensesin 4 ciltlik Kur&#8217;an&#8217;\u0131 Kerim tefsirine denk gelmi\u015ftim. Yine bir g\u00fcn Hindistanl\u0131 bir alimin Arap\u00e7a&#8217;n\u0131n zenginli\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7in Arap\u00e7a&#8217;daki 8 harfi kullanmadan yazd\u0131\u011f\u0131 tefsire rastlam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131&#8217;n\u0131n ve T\u00fcrkiye&#8217;nin bir\u00e7ok ayd\u0131n\u0131n\u0131 bu \u00fcniversitede hakk\u0131yla tan\u0131ma imkan\u0131m olmu\u015ftu. Bir hocam\u0131z bize 2018 y\u0131l\u0131nda kaybetti\u011fimiz Fuat Sezgin hocan\u0131n &#8216;Muhadarat fi tarihi&#8217;l ulumi&#8217;l Arabiyye ve&#8217;l \u0130slamiyye&#8217; kitab\u0131n\u0131 okutuyordu. Ondan sitayi\u015fle bahseder ve &#8216;Turan bu adamla tan\u0131\u015fmal\u0131s\u0131n&#8217; derdi. Y\u0131llar sonra Fuat Sezgin hoca ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015f ve ona bu hikayeyi anlatm\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7ok mutlu oldu. E\u015fi Ursula han\u0131ma anlatt\u0131. Sonra S\u00fcleymaniye k\u00fct\u00fcphanesini beraber gezdik. Birka\u00e7 g\u00fcn boyunca ben, Fuat hoca ve e\u015fi Ursula han\u0131m ile \u0130stanbul&#8217;u gezdik. Ursula han\u0131m \u0130stanbul \u00e7e\u015fmeleri \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 tezi anlat\u0131yor ve bu \u00e7e\u015fmeleri onarmak i\u00e7in emeklilik maa\u015f\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Fuat hoca ile End\u00fcl\u00fcs&#8217;ten Timbuk&#8217;taya, Haydarabad&#8217;dan S\u00fcleymani&#8217;ye K\u00fct\u00fcphanesine kitaplar\u0131 konu\u015fuyorduk. Hoca bana gazetecili\u011fi b\u0131rak gel Almanya&#8217;da benimle \u00e7al\u0131\u015f \u00f6nerisinde bulundu. Ben de nazik bir \u015fekilde kabul edemeyece\u011fimi s\u00f6yledim. Do\u011fru mu yapt\u0131m, yanl\u0131\u015f m\u0131 yapt\u0131m hala bilemiyorum. Ama hoca ile her g\u00f6r\u00fc\u015fmemizde kitaplar \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z seyr-\u00fc sefer g\u00fcn\u00fcme ba\u015fka g\u00fczellik kat\u0131yordu.<\/p>\n<p>Baz\u0131 hocalar\u0131m\u0131z da bize son Osmanl\u0131 \u015eeyh\u00fc&#8217;l \u0130slam\u0131 Mustafa Sabri Efendi&#8217;nin &#8216;Mavkifu&#8217;l Akl&#8217; ve Osmanl\u0131&#8217;n\u0131n son devir alimlerinden Muhammed Zahid Kevseri&#8217;nin Makaleleri ba\u015fta olmak \u00fczere kitaplar\u0131n\u0131 okutuyordu.<\/p>\n<p>Bir yandan okudu\u011fum b\u00f6l\u00fcm &#8216;Usulu&#8217;d Din&#8217; -T\u00fcrkiye&#8217;de kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 &#8216;\u0130lahiyat&#8217;- derslerine giriyor, di\u011fer yandan dinler tarihi hocam Prof. Dr. Deen Muhammed&#8217;in tavsiyesiyle Dinler Tarihi ve Felsefe b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7ap yap\u0131yordum. O yetmiyor master ve doktora derslerine de dinleyici olarak kat\u0131l\u0131yordum. Daha sonra Libyal\u0131 \u0130smail Giritli arkada\u015f\u0131n \u00f6nerisi ile baz\u0131 hocalardan \u00f6zel ders al\u0131yor ve sonras\u0131nda icazet de al\u0131yordum.<\/p>\n<p>Hadis konusunda M\u0131s\u0131rl\u0131 \u00fcnl\u00fc alim Demanhuri&#8217;den icazet alm\u0131\u015ft\u0131m. F\u0131k\u0131h&#8217;ta \u00fcstad Kubeysi&#8217;den dersler alm\u0131\u015ft\u0131k. Farkl\u0131 Arap \u00fclkelerinden be\u015f arkada\u015f ile hocalardan \u00f6zel dersler al\u0131yorduk. Sabah\u0131n erken saatlerinde ya da ak\u015famlar\u0131 hocan\u0131n evine ya da evinin yak\u0131n\u0131ndaki bir camiye gidip dersler al\u0131yorduk.<\/p>\n<p>Yine bir g\u00fcn tefsir konusunda \u00e7ok iyi olan bir hocam\u0131 \u00f6zel tefsir almak i\u00e7in ikna etmi\u015ftim. Derse beni tek davet etmi\u015fti. Her evine gitti\u011fimde e\u015fi \u00f6zel yemekler yap\u0131yordu. Yemek sonras\u0131 hoca ile Tunuslu \u00fcnl\u00fc alim Tahir bin A\u015fur&#8217;un &#8216;Et-Tahrir ve&#8217;t Tenvir&#8217; isimli tefsirini okuyorduk. \u00c7ok iyi ders anlat\u0131yordu hoca. Bir g\u00fcn hoca k\u0131z\u0131yla evlenmem i\u00e7in teklifte bulunda bana. K\u0131z\u0131 Paris Sorbonne \u00fcniversitesi&#8217;nden mezundu. Okudu\u011fumuz okulda da master yap\u0131yordu. Hocaya ailemle isti\u015fare sonras\u0131 karar verece\u011fimi s\u00f6yledim. Kabul etti. Konuyu biraz ara\u015ft\u0131r\u0131nca \u00e7ok sevdi\u011fim M\u0131s\u0131rl\u0131 doktora \u00f6\u011frencisi bir a\u011fabeyin hocan\u0131n k\u0131z\u0131n\u0131 \u00e7ok sevdi\u011fini ve istedi\u011fini ancak hocan\u0131n vermedi\u011fini \u00f6\u011frendim. Hocan\u0131n teklifini g\u00fczellikle redettim. Ancak o red edi\u015f beni \u00f6zel derslerden de uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oldu. Benzeri bir olay daha \u015fu \u015fekilde ba\u015f\u0131ma gelmi\u015fti. Somali&#8217;den \u00fcnl\u00fc bir kabilenin \u00e7ocuklar\u0131 odam\u0131 ziyaret etmi\u015f, benimle konu\u015fmak istediklerini s\u00f6ylemi\u015flerdi. Onlara s\u00fctl\u00fc \u00e7ay yapt\u0131m ve sohbet etmeye ba\u015flad\u0131k. Daha sonra i\u00e7lerinden biri s\u00f6z\u00fc evlili\u011fe getirdi. Londra&#8217;da do\u011fmu\u015f b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f gen\u00e7lerden biri me\u011fer \u00fcniversitede okuyan k\u0131z karde\u015fiyle beni evlendirmek istiyormu\u015f. Tekliflerini yap\u0131p gittiler ve kabul etmez isem benimle konu\u015fmayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Bir g\u00fcn sonra isti\u015fare sonras\u0131 olumsuz cevap verince teklif eden arkada\u015flar benimle konu\u015fmay\u0131 kestiler. Ancak y\u0131llar sonra o arkada\u015flarla \u0130stanbul&#8217;da biraraya geldik. O g\u00fcnler bir an\u0131 olarak kalm\u0131\u015ft\u0131. Biz ise g\u00fcld\u00fck ve e\u011flendik. O arkada\u015flardan biri \u015fimdi Cibuti&#8217;de bir \u00fcniversitede akademisyen di\u011ferleri ise Somali&#8217;de siyasetle i\u015ftigal ediyor.<\/p>\n<p><strong>\u00dcN\u0130VERS\u0130TE&#8217;N\u0130N SONUNA DO\u011eRU<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcniversitenin sonuna do\u011fru kendimi \u00e7ok birikimli ama biraz da yorgun hissediyordum. Bir yanda T\u00fcrkiye&#8217;de 28 \u015eubat 1997 sonras\u0131 iptal edilen diplomalar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken di\u011fer yandan da \u00fcniversitede okuyan \u00fcmmetin gen\u00e7leri ile birlikte ortak hareket ederek i\u015fler yapamay\u0131\u015f\u0131m\u0131za \u00fcz\u00fcl\u00fcyordum. Hi\u00e7bir zaman diploma gibi bir hedefim olmad\u0131. Okumak ve ara\u015ft\u0131rmakt\u0131 hep hedefim. Hem dinimi hem de d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131rken ba\u015fkalar\u0131n\u0131n k\u00f6lesi olmamal\u0131yd\u0131m. \u00d6l\u00e7\u00fcp bi\u00e7ebilmeliydim, tartabilmeliydim. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinimiz bize bunu \u00f6\u011fretiyordu. Bing\u00f6l Ticaret Lisesi mezunuydum. \u0130slam Ekonomisi veya \u00dcnl\u00fc bir film oyuncusu olmak i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m yolda \u0130lahiyat, dinler tarihi ve felsefe okumu\u015ftum. Her okuyu\u015fum bana her ge\u00e7en g\u00fcn ac\u0131 veriyordu. \u00dcnl\u00fc \u0130slam alimi Muhammed Hamidullah&#8217;\u0131n k\u00fct\u00fcphanesindeki o de\u011ferli hazineleri okurken bir yandan ac\u0131 ya\u015f\u0131yor bir yandan da a\u011fl\u0131yordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fct\u00fcphaneden en \u00e7ok istifade eden bat\u0131l\u0131 oryantalistlerdi. 2 milyarl\u0131k \u00fcmmetin \u00e7ocuklar\u0131 bu muhte\u015fem kitaplar\u0131 sevmiyordu. Diploma al\u0131p \u00fclkelerine d\u00f6nmek istiyorlard\u0131. Ben de bir an \u00f6nce okulu bitirip d\u00f6nmek istiyordum art\u0131k.<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn me\u015fhur International denen cafede Endonezyal\u0131, Sudanl\u0131, bat\u0131l\u0131 M\u00fcsl\u00fcman gen\u00e7lerle otururken, M\u0131s\u0131rl\u0131 baz\u0131 ki\u015filer gelip bize \u0130slam&#8217;\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Kimlik, pasaport, evlilik c\u00fczdan\u0131 vb. resmi h\u00fcviyetler ta\u015f\u0131man\u0131n k\u00fcf\u00fcr oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Ciddi ciddi tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. \u0130\u00e7lerinden biri pasaportunu y\u0131rtt\u0131 &#8216;bak ben ta\u015f\u0131m\u0131yorum art\u0131k&#8217; dedi. Daha sonra M\u0131s\u0131rl\u0131 &#8216;Tekfirci&#8217; bir gruba mensup oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fim bu ki\u015filer, Londra&#8217;ya gidip gelmi\u015flerdi. Onlara kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131mda &#8216;Karde\u015fim hani pasaport ta\u015f\u0131mak k\u00fcf\u00fcrd\u00fc. Londra&#8217;ya ve Paris&#8217;e nas\u0131l gidip geldiniz&#8217; diye \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131m. Ya\u015f\u00e7a benden b\u00fcy\u00fckt\u00fcler. Biri g\u00fclerek bana do\u011fru &#8216;M\u00fcsl\u00fcman uyan\u0131k olmal\u0131&#8217; dedi. Bunlar \u00fcniversitede okumuyordu. Ge\u00e7mi\u015fte Afganistan&#8217;a Cihad i\u00e7in gelmi\u015f ama \u00fclkelerine d\u00f6nemeyen Araplard\u0131. Ben de sert \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nca adamlarla kendimi bo\u011faz bo\u011faza buldum. Endonezyal\u0131 \u00f6\u011frenciler bizi ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra b\u00fct\u00fcn radikal \u00f6rg\u00fctlerin Afganistan&#8217;dan bat\u0131ya nas\u0131l ve hangi pasaportlarla gittiklerinin hikayelerini \u00f6\u011frenince bat\u0131n\u0131n ileriye y\u00f6nelik neler planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi anlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>Vuku bulan bu ve benzeri durumlardan sonra bir g\u00fcn aniden odama gidip \u00e7antam\u0131 haz\u0131rlad\u0131m. Art\u0131k T\u00fcrkiye&#8217;ye d\u00f6nmeye karar vermi\u015ftim. Bir yanda 28 \u015eubat sonras\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fananlar\u2026 Erbakan hocan\u0131n askerlerle yapt\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131 sonras\u0131 medyaya yans\u0131yan o terli \u00e7ehresi beni kahretmi\u015fti. Kanad\u0131ndan vurulmu\u015f bir ku\u015f misali y\u00fcre\u011fimde derin bir yang\u0131n hissetmi\u015ftim. Di\u011fer yanda M\u00fcsl\u00fcman \u00f6\u011frencilerin siyasi tart\u0131\u015fmalara gark olmalar\u0131 beni epeyce yormu\u015ftu. \u00dcniversiteyi bitirmem i\u00e7in 4 dersin daha imtihan\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131. Y\u00fczm\u00fc\u015f y\u00fczm\u00fc\u015f kuyru\u011funa gelmi\u015ftim ancak ben \u00e7antam\u0131 toparlayarak yola \u00e7\u0131kmaya niyet etmi\u015ftim. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc T\u00fcrkiye&#8217;deydi ama bizler bundan b\u00eehaberdik.<\/p>\n<p>Gen\u00e7li\u011fin umutlar\u0131n\u0131 dizginleyenlere inat T\u00fcrkiye&#8217;nin dirili\u015fi tekrar \u015fahlanmal\u0131yd\u0131 doludizgin.. De\u011fil mi ki t\u00fcm engeller a\u015f\u0131lmak i\u00e7in vard\u0131, o halde d\u00f6rt nala ko\u015fturmal\u0131yd\u0131m at\u0131m\u0131 \u00fclkemin her kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131nda. Y\u00fcrek yang\u0131n\u0131m yelelerini r\u00fczgara kar\u015f\u0131 savurmad\u0131k\u00e7a feraha ermeyecekti. Ve ben, \u00fclkemin en y\u00fcksek zirvesine \u00e7\u0131k\u0131p yeniden ye\u015feren umutlar\u0131 sevin\u00e7le ve \u015f\u00fck\u00fcrle tema\u015fa etmeliydim. \u0130\u015fte bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerle yola \u00e7\u0131k\u0131yordum. Okulun bah\u00e7esinde T\u00fcrk arkada\u015flar gitmemem i\u00e7in kap\u0131y\u0131 tutmu\u015flard\u0131 bile.<\/p>\n<p>Bakal\u0131m bu \u00e7elikten duvar\u0131 a\u015f\u0131p \u00fclkeme d\u00f6nebilecek miydim?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong data-start=\"1976\" data-end=\"1987\">Kaynak:<\/strong> \u0130stiklal Gazetesi, ilk yay\u0131mlanma tarihi: 12 Aral\u0131k 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kalkt\u0131m ve h\u0131zl\u0131 ad\u0131mlarla okula do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131m. Bir yandan umutsuz gibiydim ama di\u011fer yandan g\u00fczel hava sayesinde sanki bir [&hellip;]","protected":false},"author":2,"featured_media":666,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[507,500,508,499,505,21,493,502,503,501,29,506,498,509,504],"class_list":["post-665","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-seyahatname","tag-el-lema","tag-fuad-sezgin","tag-genclik","tag-hatirat","tag-internet-dergiciligi","tag-islam-dunyasi","tag-islamabad","tag-ismail-raji-el-faruki","tag-kutuphane","tag-muhammed-hamidullah","tag-pakistan","tag-spark","tag-uluslararasi-islam-universitesi","tag-ummet","tag-yeni-medya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/665","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=665"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/665\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":667,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/665\/revisions\/667"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}