Osmanl\u0131 Beyrut’ta iyi bir idare ile uzun bir zaman ge\u00e7irmi\u015fti. Ta ki 18. y\u00fczy\u0131lda emperyalistler bu co\u011frafyaya gelinceye dek. Emperyalistler buraya gelince \u00f6nce az\u0131nl\u0131klar aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131. Sonras\u0131nda az\u0131nl\u0131klar ve \u00e7o\u011funluk aras\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131lar olu\u015ftu. ‘\u015eark Meselesi’nden dolay\u0131 Osmanl\u0131 bir\u00e7ok k\u0131tada sorunlarla u\u011fra\u015f\u0131yordu. Art\u0131k hantalla\u015fan yap\u0131s\u0131 da sorunlara h\u0131zl\u0131 cevap veremiyordu. Bat\u0131l\u0131 devletler de Osmanl\u0131’y\u0131 b\u00f6lmek i\u00e7in planlar yap\u0131yordu. Balkanlardan Afrika’ya geni\u015f bir co\u011frafyaya h\u00fckmeden Osmanl\u0131’n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelere atad\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131 idari tercihlerden dolay\u0131 b\u00f6lgedeki sorunlar daha \u00e7\u0131kmaza d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. \u00d6zellikle baz\u0131 valilelerin kendi siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in i\u015fledikleri hatalar b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131’ya mal ediliyordu. Fakat bunun yan\u0131 s\u0131ra i\u015fini \u00e7ok iyi yapan valilelerde vard\u0131. Suriye valisi Cemal Pa\u015fa’n\u0131n i\u015fledi\u011fi hatalar\u0131 tashih etmeye \u00e7al\u0131\u015fan H\u00fcseyin Kaz\u0131m Kadri efendi gibi \u00f6nemli isimler bulunuyordu.<\/p>\n
Birinci Cihan Harbi D\u00f6nemi’nde Beyrut’ta bulunan H\u00fcseyin Kaz\u0131m Kadri Efendi, Osmanl\u0131’n\u0131n Beyrut’tan ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ‘Me\u015frutiyetten Cumhuriyete Hat\u0131ralar\u0131m’ adl\u0131 kitab\u0131nda detayl\u0131ca yer verir. Y\u0131l 1918… Frans\u0131zlar ve \u0130ngilizler, Beyrut’u top ate\u015fine tutuyor. Ta\u015f \u00fcst\u00fcnde ta\u015f b\u0131rakm\u0131yor. K\u00f6pr\u00fcleri, evleri ve m\u00fchimmat ambarlar\u0131n\u0131 bombal\u0131yor… \u0130\u015fte o g\u00fcnlerde Beyrut’ta bulunan Kadri efendi olaylar\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: ‘Beyrut’un i\u015fgaline \u015fahit oldum. G\u00fcnlerce evlerimizden \u00e7\u0131kmaya korktuk. O s\u0131rada H\u00fck\u00fcmet-i Arabiye-i Ha\u015fimiye \u0130lan Edildi ve Cemal Pa\u015fa’n\u0131n i\u015fkencesine u\u011frayan ve uzun m\u00fcddet hapiste kalan \u015e\u00fckr\u00fc Pa\u015fa Eyyub\u00ee vali s\u0131fat\u0131yla Beyrut’a geldi. Arap sanca\u011f\u0131, enva-\u0131 tezah\u00fcrat ve merasimle h\u00fck\u00fcmet dairesine \u00e7ekildi. Cemal Pa\u015fa’n\u0131n, \u00c2liye Divan-\u0131 Harb’i karar\u0131yla idam ettirdi\u011fi adamlar i\u00e7in ihtifaller yap\u0131larak as\u0131ld\u0131klar\u0131 ‘Burc’ meydan\u0131na da ‘Sahat\u00fc’\u015f-\u015e\u00fcheda’ ad\u0131 verildi. Fakat H\u00fck\u00fcmet-i Arabiye, \u0130ngilizlerin ve Frans\u0131zlar\u0131n vaadlerine ra\u011fmen ancak bir hafta payidar oldu. \u0130tilaf devletlerinin askerleri Beyrut’u i\u015fgal ettikten sonra, Arap bayra\u011f\u0131n\u0131 indirdiler ve yerine kendi bayraklar\u0131n\u0131 \u00e7ektiler! Bug\u00fcnden sonra \u0130stanbul’dan hi\u00e7bir haber alamad\u0131k. Yaln\u0131z M\u00fctareke ilan edildi\u011fini at\u0131lan toplardan anlad\u0131k.<\/p>\n
Fakat aylar ge\u00e7iyor ve \u0130stanbul’a avdetimize imkan g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Benimle temas eden \u0130ngiliz merkez kumandan\u0131 Miralay Tomson gidi\u015fimizini zor olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu ancak bir hafta sonra Tomson’un beni arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Kendisini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm zaman ‘maksad\u0131n\u0131z has\u0131l oldu. Ellenga vapuru sizleri \u0130stanbul’a g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra Beyrut’a gelecek. Siz de haz\u0131r olunuz ve a\u015fyan\u0131z\u0131 r\u0131ht\u0131ma nakl ediniz’ demi\u015fti. Derhal vatanda\u015flar\u0131 haberdar ettik ve e\u015fyalar\u0131m\u0131z\u0131 ta\u015f\u0131maya ba\u015flad\u0131k. Vapur da geldi yana\u015ft\u0131; kocaman bir transatlantic\u2026<\/p>\n
R\u0131ht\u0131mda toplanan e\u015fyay\u0131 vapura ta\u015f\u0131mak bir mesele idi; hamal bulmak ve sonra bir\u00e7ok para vermek laz\u0131md\u0131. Tomson da vapurun o ak\u015fam hareket edece\u011fini ileri s\u00fcrerek e\u015fyan\u0131n hemen vapura naklini istiyordu. \u015ea\u015f\u0131r\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131k. Bir an i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp \u00e7are buldum ve ‘ben bu e\u015fyay\u0131 iki saat i\u00e7inde vapura nakl ettiririm, fakat siz hi\u00e7bir itiraz etmeyecek ve uzaktan seyirci kalacaks\u0131n\u0131z’ dedim. Tomson g\u00fcld\u00fc ve ‘Muhammed’in yeni bir mucizesini mi g\u00f6stereceksiniz?’ cevab\u0131yla mukabele etti. ‘Evet! \u00c7ok iyi ke\u015ffettiniz! Ben de Muhammed’in bir mucizesini size g\u00f6stermek istiyorum’ cevab\u0131n\u0131 verdim. ‘Pek iyi, hi\u00e7bir itiraz etmem’ dedi.<\/p>\n
\u0130ngiliz ordusunun ahmal ve eskalini ta\u015f\u0131mak i\u00e7in y\u00fczlerce M\u0131s\u0131rl\u0131 hamal vard\u0131. Bunlar\u0131n \u00e7avu\u015flar\u0131 olan eli kam\u00e7\u0131l\u0131 bir Arap orada bulunuyordu. Yan\u0131na giderek ve bizim M\u00fcsl\u00fcman ve muhacir oldu\u011fumuzu bildirdikten sonra e\u015fyam\u0131z\u0131n vapura nakli i\u00e7in maiyetindeki hamallara emir vermesini rica ettim. Adamca\u011f\u0131z derhal avaz\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kadar ba\u011f\u0131rarak; ‘bak\u0131n\u0131z evlatlar! Amucam\u0131z(!) bize ne teklif ediyor. Bu e\u015fyalar \u015fimdi vapura ta\u015f\u0131nacak; biz de M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimize dinen mecbur ve m\u00fckellef oldu\u011fumuz yard\u0131m\u0131 yapaca\u011f\u0131z!’ s\u00f6zlerini s\u00f6ylemi\u015fti ki y\u00fczlerce M\u0131s\u0131rl\u0131 hamallar bir anda tehac\u00fcm ederek e\u015fyam\u0131z\u0131 iki saata varmadan vapurun ambar\u0131na indirdiler. Tomson hayret ve hiddetle bak\u0131yordu. ‘\u0130\u015fte Muhammed’in mucizesi!’ dedim. Hi\u00e7bir cevap vermedi ve oradan \u00e7ekilip gitti.<\/p>\n
Elanga vupuru da tayin edilen saatta hareket etti. Beyrut’ta kald\u0131\u011f\u0131m uzun seneler zarf\u0131nda her s\u0131n\u0131f halk ile h\u00fcsn-i mua\u015ferette bulunmu\u015ftum. Ba\u015fta m\u00fcft\u00fc oldu\u011fu halde memleketin ulemas\u0131 ve ekser e\u015fraf\u0131 bizi te\u015fyi i\u00e7in geldiler\u2026 Kucakla\u015ft\u0131k, a\u011fla\u015ft\u0131k\u2026 Ve bu tarzda Suriye’den ve Beyrut’tan ebediyen ayr\u0131ld\u0131k\u2026<\/p>\n
\u0130ngilizlerden ald\u0131\u011f\u0131m erzaktan bir hayli tasarruf etmi\u015f ve bunlar\u0131 satt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m; bu sayede bir hayli para toplanm\u0131\u015ft\u0131. Gider ayak, Frans\u0131z karargah\u0131ndan da be\u015f y\u00fcz m\u0131s\u0131r liras\u0131 ald\u0131m. Bizim Zaman\u0131m\u0131zda belediyece bir iane toplanm\u0131\u015f ve bundan be\u015f y\u00fcz lira kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu paray\u0131 da isteyip ald\u0131m ve hepsini yolda vatanda\u015flara tevzi ettim. Bizi te\u015fyi’e gelenlerle veda ettikten sonra ben de vapura ge\u00e7tim. \u00c7ok yorgun idim. Vapurun Seylanl\u0131 kamarotlar\u0131na bin m\u00fc\u015fkilat ile bir banyo haz\u0131rlamalar\u0131n\u0131 anlatabildim. Banyoya girdi\u011fim s\u0131rada vapur da hareket etmeye ba\u015flad\u0131. O aral\u0131k kap\u0131ya baz\u0131 zevat (gelip) hemen d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131 istiyorlard\u0131. ‘Ne oluyor?’ sualime de ‘\u00e7\u0131k\u0131n\u0131z, \u00e7\u0131k\u0131n\u0131z, neler g\u00f6receksiniz?’ diyorlard\u0131. \u015e\u00f6yle b\u00f6yle giyinip g\u00fcverteye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m vakit, e\u015fyam\u0131z\u0131 vapura ta\u015f\u0131yan M\u0131s\u0131rl\u0131 hamallarla Beyrutlu binlerce adamlar\u0131n r\u0131ht\u0131m \u00fczerinde saflar te\u015fkil edip ve bir bayrak a\u00e7\u0131p ‘Allahu yansuru’l \u0130slam’ (Allah \u0130slam’\u0131 muzaffer edecek) diye ba\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 ve bizimkilerin de vapurdan mukabele ettiklerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm zaman bila-ihtiyar g\u00f6zlerimden ya\u015flar d\u00f6k\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. Orada haz\u0131r bulunan \u0130ngiliz ve Frans\u0131z zabitleri put gibi hareketsiz durmakta ve bu heyecan\u0131 ve tezah\u00fcrat\u0131 hayretlerle g\u00f6rmekte idiler. Miralay Tomson ‘Muhammed’in yeni bir mucizesini’ daha g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu hal, din-i Muhammed\u00ee’nin v\u00fccut vermi\u015f ve as\u0131rlardan beri idameye muvaffak olmu\u015f oldu\u011fu ‘uhuvvet-i diniye’ye ait bir tezah\u00fcr ve galeyan idi. Bu rab\u0131tay\u0131 k\u0131rmak ve ‘cihet-i camia-y\u0131 \u0130slamiye’yi ortadan kald\u0131rmak isteyen kafirlere lanet etsin!’<\/p>\n
H\u00fcseyin Kaz\u0131m Kadri efendinin nakletti\u011fi o g\u00fcnk\u00fc hissiyat, acaba b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla duruyor mu, durmuyor mu? Bu suale verece\u011fimiz cevap \u00fczerinden bug\u00fcn bu co\u011frafyaya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz manzara bizi yeni sorulara ve cevaplara g\u00f6t\u00fcrmeye devam ediyor. Tarih s\u00fcrprizlerle, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131yla ama bazen de umulmayan geri d\u00f6n\u00fc\u015flerle kaimdir.<\/p>\n
<\/p>\n
Kaynak:<\/strong> \u0130stiklal Gazetesi, ilk yay\u0131mlanma tarihi: 29 Temmuz 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Osmanl\u0131 Beyrut’ta iyi bir idare ile uzun bir zaman ge\u00e7irmi\u015fti. Ta ki 18. y\u00fczy\u0131lda emperyalistler bu co\u011frafyaya gelinceye dek. Emperyalistler […]","protected":false},"author":2,"featured_media":615,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[388,389,93,390,393,392,391,394,119,199,362],"class_list":["post-614","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hariciyye","tag-beyrut","tag-birinci-dunya-savasi","tag-emperyalizm","tag-fransiz-mandasi","tag-hariciyye","tag-huseyin-kazim-kadri","tag-ingiliz-isgali","tag-islam-cografyasi","tag-ortadogu","tag-osmanli","tag-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/614","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=614"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/614\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":616,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/614\/revisions\/616"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=614"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=614"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=614"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}