Son g\u00fcnlerde T\u00fcrkiye’yi me\u015fgul eden olaylar\u0131n ba\u015f\u0131nda askerin siyasete m\u00fcdahalesi geliyor. G\u00fcndemi de bu konu i\u015fgal etmi\u015f durumda. Gazetelerdeki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 m\u00fcnazaralar\u0131 okurken akl\u0131ma bir anda T\u00fcrk askerinin tarihte ilk olarak kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 siyasi m\u00fcdahale ile ilgili tarih kitaplar\u0131ndan okudu\u011fum bir b\u00f6l\u00fcm geldi. Bu vesileyle sizinle bunu payla\u015fmak istedim.<\/p>\n
Zikredece\u011fim anekdot asl\u0131nda, T\u00fcrk askerinin siyasete m\u00fcdahalesinin kadim bir gelenek oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Hatta bu adet hemen hemen T\u00fcrklerin tarih sahnesine \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla e\u015fde\u011ferdir. Bunu Abbasilerin son d\u00f6neminde \u00e7ok daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n
Bilindi\u011fi \u00fczere Abbasiler, Farslarla birlikte Emevi y\u00f6netimini ortadan kald\u0131rd\u0131lar. Daha sonra Abbasi idaresini olu\u015fturan Arap ve Fars unsuruna T\u00fcrk unsuru da eklendi. T\u00fcrklerin Abbasi y\u00f6netimi i\u00e7inde rol almas\u0131nda annesi T\u00fcrk olan Sultan Mu’tas\u0131m’\u0131n rol\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Mu’tas\u0131m’dan sonra T\u00fcrkler, Abbasi hilafeti ve saltanat\u0131n\u0131n hakiki sahipleri haline geldi. Abbasiler’de sadece ismen halife s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131. Memleketin idaresi T\u00fcrklerin eline ge\u00e7ti.<\/p>\n
Askeri bir yap\u0131ya sahip olan ve \u015fehir hayat\u0131na intibak kuramayan T\u00fcrkler i\u00e7in Abbasi sultan\u0131 Mu’tas\u0131m Ba\u011fdat’\u0131n 100 km kuzeyinde bir \u015fehir kurdu. Bug\u00fcn Samerra olan bu \u015fehrin ad\u0131n\u0131 Surre men re\u00e2 , Onu g\u00f6renler sevinir ad\u0131n\u0131 koydu.<\/p>\n
T\u00fcrkler, o s\u0131ralarda, sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131k, yi\u011fitlik, at\u0131lganl\u0131k ve daha ba\u015fka \u00fcst\u00fcn nitelikleriyle biliniyor, ayr\u0131ca yokluklara kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 olarak tan\u0131n\u0131yorlard\u0131. Bu sebeple el-Mu’tas\u0131m, Irak’ta, g\u00fc\u00e7l\u00fc, boylu poslu ne kadar T\u00fcrk k\u00f6lesi gen\u00e7 varsa onlar\u0131 sahiplerinden sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 gibi, T\u00fcrkistan’dan da, onlar\u0131n ba\u015fka soyda\u015flar\u0131n\u0131 getirtmi\u015fti. Rivayete g\u00f6re, Mu’tas\u0131m’\u0131n ordusunda 70 bin paral\u0131 T\u00fcrk asker olu\u015ftu.<\/p>\n
Kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n bir\u00e7o\u011funda yer ald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re T\u00fcrk askerleri Medinetu’s-Sel\u00e2m (Ba\u011fdat)’\u0131n cadde ve sokaklar\u0131nda at s\u00fcrd\u00fcklerinden kimi zaman kad\u0131n, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131 ve \u00f6z\u00fcrl\u00fc kimselere birden \u00e7arp\u0131yor ve belki de onlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n ezilmesine sebep oluyorlard\u0131. B\u00f6ylece, T\u00fcrk askerlerine kar\u015f\u0131, gerek asker ve gerekse halk kesiminden a\u015f\u0131r\u0131 bir tepki olu\u015ftu. Bu olaylardan sonra Mu’tas\u0131m’\u0131n T\u00fcrk askerleri ve aileleri i\u00e7in Samerra \u015fehrini kurdu\u011fu s\u00f6yleniyor.<\/p>\n
Abbasi Devleti i\u00e7inde art\u0131k vazge\u00e7ilmez bir unsur halinde g\u00f6rev \u00fcstlenen T\u00fcrk asker ve komutanlar\u0131, o zamana de\u011fin yaln\u0131z sava\u015flarda vazife yaparken el-Mu’tas\u0131m’\u0131n emriyle halifenin divanlar\u0131na da al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131. Bu tarihin hemen ard\u0131ndan devletin hemen her kademesinde g\u00f6rev \u00fcstlenen Af\u015fin, E\u015fnas, tah, Vas\u0131f, el-Feth b. Hakan, K\u00fc\u00e7\u00fck Bo\u011fa, B\u00fcy\u00fck Bo\u011fa gibi \u00e7ok say\u0131da y\u00fcksek derecedeki T\u00fcrk komutanlar\u0131, d\u00f6nemlerindeki tarihin ak\u0131\u015f\u0131na y\u00f6n verdiler.<\/p>\n
Mu’tas\u0131m’dan sonra o\u011flu Sultan Vas\u0131k d\u00f6neminde T\u00fcrkler daha da g\u00fc\u00e7lendi. Abbasiler d\u00f6neminin kurucu unsuru olan Arap ve Farslardan daha da etkin oldular. Hatta, T\u00fcrkler o kadar n\u00fcfuz sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131 ki, Vas\u0131k’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra kimin hilafeti bahis mevzuu olsa, T\u00fcrk emiri Vas\u0131f, b\u00fct\u00fcn di\u011fer emirlerin muhalefetine ra\u011fmen, M\u00fctevekkil’i himaye ederek, onun tahta \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Kimse de T\u00fcrk serdar\u0131na kar\u015f\u0131 bir \u015fey s\u00f6ylemek cesaretini g\u00f6steremedi. \u0130\u015fte bu hadise T\u00fcrk unsurunun ilk defa hilafet ve saltanat taht\u0131n\u0131n varisinin tayini hususunda i\u015fe kar\u0131\u015fmas\u0131 idi, yani siyasete m\u00fcdahale olarak yorumland\u0131.<\/p>\n
O s\u0131rada Emir Vas\u0131f’in m\u00fchadale etmesi her hususta kanuna uygun ve me\u015fru oldu\u011fu halde, onun bu davran\u0131\u015f\u0131 ilerde ordu mensuplar\u0131n\u0131n kanunsuz ve me\u015fru olmayan bir \u015fekilde devlet i\u015flerine kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f oluyordu. Bu hadiseden sonra T\u00fcrk askerleri, tam bir as\u0131r, saltanat\u0131n hakiki g\u00fcc\u00fcn\u00fc ellerinde tuttu. \u0130stedikleri kimseyi hilafet makam\u0131na getirdiler ve istediklerini de kolayl\u0131kla azledip ortadan kald\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n
\u00d6yle ki me\u015fhur hik\u00e2yede o d\u00f6nemdeki olaylar tasvir edilir; Halife el-Mu’tezzu Billah hilafet makam\u0131na oturdu\u011fu zaman saray\u0131n baz\u0131 emirleri m\u00fcneccimleri \u00e7a\u011f\u0131rt\u0131p halifenin ne vakte kadar bu makamda kalabilece\u011fini sormak istemi\u015flerdi. Mecliste bulunan n\u00fckteci bir zat; Ben m\u00fcneccimlerden daha iyi biliyorum? dedi. Emirler, Mademki biliyorsun, s\u00f6yle bakal\u0131m halifemiz hilafet makam\u0131nda ne kadar kalacak dediler. O zat da: T\u00fcrklerin istedikleri kadar diye cevap vermi\u015fti.<\/p>\n
Abbasiler d\u00f6neminde meydana gelen geli\u015fmeler bize T\u00fcrk askerinin siyasete m\u00fcdahalesinin ilk defa ne zamandan itibaren ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ancak unutulmamal\u0131 ki; askerlerin siyasete m\u00fcdahalesi tarih boyunca genelde imparatorluklar\u0131n hep son d\u00f6nemlerine denk gelmi\u015ftir. Onun i\u00e7in askeri m\u00fcdahaleler i\u00e7 kavgay\u0131 k\u00f6r\u00fcklemi\u015f, iktisadi yap\u0131y\u0131 alt \u00fcst etmi\u015f, ve tebay\u0131 birbirinden korkar hale getirdikten sonra ard\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Zira, tarih sahifelerinde gezindi\u011finizde rahatl\u0131kla g\u00f6receksiniz ki, ordular\u0131n siyasete m\u00fcdahaleleri son \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015flar\u0131n bir alameti farikas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bundan dolay\u0131 geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda askeri m\u00fcdahalelerin \u00f6zellikle de uzun s\u00fcren askeri rejimlerin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras\u0131n koca bir enkazdan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahede edeceksiniz. Her ne kadar birileri m\u00fcdahaleleri savunmak i\u00e7in hakl\u0131 gerek\u00e7eler ileriye s\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fsa da…<\/p>\n
Unutulmamal\u0131 ki, B\u00fcy\u00fck imparatorluklar sahip olduklar\u0131 kuvvetli ideoloji ve herkesi ku\u015fatm\u0131\u015fl\u0131kla uzun ya\u015famay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Korkular ve dayatmalarla hi\u00e7bir imparatorlu\u011fun ya da devletin uzun s\u00fcre ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 vaki de\u011fildir? Devletler adalet ve toplumsal bar\u0131\u015f \u00fczre kaimdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Son g\u00fcnlerde T\u00fcrkiye’yi me\u015fgul eden olaylar\u0131n ba\u015f\u0131nda askerin siyasete m\u00fcdahalesi geliyor. G\u00fcndemi de bu konu i\u015fgal etmi\u015f durumda. Gazetelerdeki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 […]","protected":false},"author":2,"featured_media":61,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,11],"tags":[],"class_list":["post-60","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyasetname","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60\/revisions\/62"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}