\u0130nsano\u011flu su ile hayat buldu ve suyun t\u00fckenmesiyle hayat\u0131 son bulacakt\u0131r. Denizler ve okyanuslar gezegenimizin y\u00fczeyinin %71’ini, yani 361 milyon kilometrekareden fazlas\u0131n\u0131 kaplamakta ve toplam 1,33 milyar kilometrek\u00fcp su i\u00e7ermektedir. Denizler canl\u0131lar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131na ev sahipli\u011fi yapar. Okyanus hayat\u0131m\u0131z\u0131n temelidir. Her canl\u0131 temelde sudan olu\u015fur. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan v\u00fccudunun da %71’i sudan olu\u015fur. \u0130nsan\u0131n kan plazmas\u0131n\u0131n bile\u015fimi deniz suyununkine \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r. Denizler ayn\u0131 zamanda iklimi de d\u00fczenler. Denizler olmasa, atmosfer s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 en az 35 derece daha y\u00fcksek olurdu.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck imparatorluklar ge\u00e7mi\u015ften beri denizlere hakim olmak i\u00e7in m\u00fccadele etmi\u015ftir. Ekonomik, siyasi, askeri, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel g\u00fc\u00e7 \u00f6teden beri denize ve limanlara hakim olmas\u0131n\u0131 bilenlere ait olmu\u015ftur. Gelecekte de en b\u00fcy\u00fck s\u00fcper g\u00fc\u00e7ler yine denizde ve deniz sayesinde ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bundand\u0131r ki, O\u011fuzlar\u0131n efsanevi atas\u0131 O\u011fuz Ka\u011fan, ‘Tak\u0131 taluy tak\u0131 m\u00fcren’ yani ‘Daha deniz daha \u0131rmak’ diyerek denizin ve suyun \u00f6nemine at\u0131fta bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
\u00dcnl\u00fc M\u00fcsl\u00fcman tarih\u00e7ilerden \u0130bni Haldun, Mo\u011fol H\u00fck\u00fcmdarlar\u0131ndan Timur’a, ‘Sen bir kara imparatorlu\u011fu olarak kal\u0131c\u0131 olamazs\u0131n. O y\u00fczden denizlere y\u00fcr\u00fcmelisin’ der. Timur da, denizlere y\u00fcr\u00fcrken Osmanl\u0131ya sald\u0131r\u0131r ve her taraf\u0131 y\u0131k\u0131p-yakar. Fakat o\u011fullar\u0131na g\u00fcvenmedi\u011fi i\u00e7in denizleri b\u0131rak\u0131p tekrar anayurduna geri d\u00f6ner ve imparatorlu\u011fu \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flar. Alman yazar Peter Wahl, ‘Ni\u00e7in Aztekler Avrupa’y\u0131 ke\u015ffetmedi?’ adl\u0131 kitab\u0131nda Azteklerin gemilerinin ve atlar\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu medeniyetin ufkunu daraltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttir.<\/p>\n
Deniz sonsuzlu\u011fu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Ufku g\u00f6rmeyi sa\u011flar. \u0130nsano\u011flunun hayal d\u00fcnyas\u0131n\u0131 engin fikirlerle besler. Bundan dolay\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00fctopyalar adalarda ge\u00e7er. Plato’nun devleti, Farabi’nin devleti, ibni Tufeyl’in Hayy ibni Yakzan’\u0131, Ahmet Ha\u015fim’in o beldesi, Walter’in El Dorado’su ve Thomas More’un \u00dctopyas\u0131 vb bir\u00e7ok kitab\u0131n ve \u015fiirin konusu denizlerde ge\u00e7er.<\/p>\n
\u0130nsanlar suyun pe\u015finden gider. Ve b\u00fct\u00fcn sular bat\u0131ya meyleder. Mesela T\u00fcrkiye’de t\u00fcm \u0131rmaklar bat\u0131ya akar ancak tek nehrimiz vard\u0131r ki o tersine yani do\u011fuya akt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bizde bundan dolay\u0131 ona ‘Asi Nehri’ ad\u0131n\u0131 vermi\u015fizdir. G\u00fcne\u015fe \u00e7\u0131kmak, bat\u0131ya gitmek, g\u00fcne\u015fin ve suyun pe\u015finde gitmek, denizlere inmek imparatorluklar\u0131n parolas\u0131yd\u0131. Akdeniz g\u00fcne\u015fin bol oldu\u011fu bir yer oldu\u011fu i\u00e7in de t\u00fcm imparatorluklar bu denizi ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn medeniyetler su kenarlar\u0131nda olu\u015fur. \u00c7\u00f6lde olu\u015fmu\u015f Arap Nebatileri d\u0131\u015f\u0131nda bir medeniyet yoktur.<\/p>\n
Osmanl\u0131lar, Bat\u0131ya do\u011fru gidiyordu. Bat\u0131 da kendi bat\u0131s\u0131na do\u011fru gitti ve Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131 ke\u015ffetti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u0130skit atas\u00f6z\u00fc vard\u0131r, \u015f\u00f6yle der:
\nEkin ekme e\u011flenirsin
\nBa\u011f belleme ba\u011flan\u0131rs\u0131n
\nBin at\u0131na git bat\u0131ya beylenirsin.’
\nErtu\u011frul ve Osman’\u0131n da hedefi bat\u0131ya gidip beylenmekti. Denize inmek gibi hayalleri vard\u0131.<\/p>\n
Hz. Peygamber (sav)’in de ufku \u00f6yleydi. Hz. Peygamber (sav) Kurey\u015f’in b\u00fcy\u00fcklerine ‘pe\u015fimden gelin size atlar\u0131n\u0131z\u0131 denizin kenar\u0131nda sulamay\u0131 vaad ediyorum’ dedi\u011finde Kurey\u015f’in ulular\u0131 dediler ki: ‘Bu Abdullah’\u0131n yetimi d\u00fcnyay\u0131 Mekke ile Yesrip (Medine) aras\u0131ndaki \u00e7\u00f6l san\u0131yor.’ Bu bir deniz ufkudur. K\u0131br\u0131s’\u0131n fethini de m\u00fcjdeleyen Zat\u0131 Risaletpenahileri halas\u0131n\u0131n K\u0131br\u0131s’ta \u015fehid olaca\u011f\u0131 haberini vermi\u015fti. Kur’an-\u0131 Kerim’de bir\u00e7ok hakikat deniz \u00fczerinden anlat\u0131l\u0131r. Musa ile H\u0131z\u0131r’\u0131n bulu\u015fmas\u0131 da deniz \u00fczerindendir. Denizin sembolik de\u011ferleri \u00e7ok fazlad\u0131r.<\/p>\n
Denizden uzak olma haline ‘Butimarl\u0131k’ denir. Butimar efsanevi bir ku\u015ftur. Pers mitolojisinde ge\u00e7ti\u011fi gibi Feriduddin Attar’\u0131n ‘Mantu’t Tayr’ adl\u0131 kitab\u0131nda hikayesi vard\u0131r. Butimar ku\u015fu, denizi o kadar \u00e7ok sever ki, deniz k\u0131y\u0131s\u0131na konar, kanatlar\u0131n\u0131 a\u00e7ar ve tek ba\u015f\u0131na oturur denizi seyreder. Ona a\u015fk\u0131n\u0131 ilan eder. Denizin bir g\u00fcn kuruyaca\u011f\u0131ndan korkar ve bu korku y\u00fcz\u00fcnden hi\u00e7 su i\u00e7mez. En sonunda da susuzluktan \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n
\u0130\u015fte bundand\u0131r ki, denizden uzak olmak medeniyetler ve insanlar i\u00e7in \u00f6l\u00fcmd\u00fcr. \u00c7in imparatorlu\u011fu bunun en g\u00fczel \u00f6rneklerinden birini ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in, b\u00fct\u00fcn Orta\u00e7a\u011f boyunca b\u00fcy\u00fck bir filo ile ticaret yap\u0131yordu. Ming Hanedan\u0131 denizcilerden korktu. Yeni se\u00e7kinler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n denizci t\u00fcccar s\u0131n\u0131f\u0131ndan olmas\u0131n\u0131 bir tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn \u00c7in filosunu \u015eangay liman\u0131na \u00e7ekip yakt\u0131lar. Bu olayda \u00c7in’in \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc getirdi. Bat\u0131n\u0131n denizleri ke\u015ffi de bu zamanlara denk geliyordu. Buharl\u0131 gemilerin bulunu\u015fuyla birlikte de Bat\u0131, b\u00fct\u00fcn denizlere hakim olmak i\u00e7in yollara \u00e7\u0131kt\u0131. Co\u011frafi ke\u015fifler olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 olay b\u00f6ylece ba\u015flam\u0131\u015f oldu. \u00dczerinde g\u00fcne\u015f batmayan Britanya \u0130mparatorlu\u011fu da denizlerden olu\u015fuyor.<\/p>\n
Bu arada, Cengiz diye bir isim yoktur. Mo\u011fol h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Cengiz Han’\u0131n as\u0131l ad\u0131 Temu\u00e7in’dir. Mo\u011folcadaki manas\u0131 da ‘demirci’ demektir. Cengiz ne zaman \u00c7in denizine indi ve bir\u00e7ok denizler g\u00f6rd\u00fc, denizin ehemmiyetinden dolay\u0131 ‘Cengiz’ ismini ald\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mo\u011folca’da Cengiz’in as\u0131l teleffuzu ‘Tengiz’dir, anlam\u0131 da denizdir\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Kaynak:<\/strong> \u0130stiklal Gazetesi, ilk yay\u0131mlanma tarihi: 15 Aral\u0131k 2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u0130nsano\u011flu su ile hayat buldu ve suyun t\u00fckenmesiyle hayat\u0131 son bulacakt\u0131r. Denizler ve okyanuslar gezegenimizin y\u00fczeyinin %71’ini, yani 361 milyon […]","protected":false},"author":2,"featured_media":530,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[188,189,195,192,183,196,197,198],"class_list":["post-529","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hariciyye","tag-akdeniz","tag-deniz-hakimiyeti","tag-denizler","tag-imparatorluklar","tag-jeopolitik","tag-okyanuslar","tag-ticaret-yollari","tag-ufuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/529","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=529"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/529\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":531,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/529\/revisions\/531"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}