{"id":415,"date":"2019-03-24T23:14:36","date_gmt":"2019-03-24T20:14:36","guid":{"rendered":"http:\/\/turankislakci.com\/tr\/?p=415"},"modified":"2019-03-24T23:15:05","modified_gmt":"2019-03-24T20:15:05","slug":"sadi-sirazi-ile-bostan-ve-gulistanda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/sadi-sirazi-ile-bostan-ve-gulistanda\/415","title":{"rendered":"Sa\u2019di \u015eir\u00e2z\u00ee ile Bostan ve G\u00fclistan\u2019da"},"content":{"rendered":"<p>\u015eark insan\u0131n\u0131n mecaz\u00ee dili birdir. Kendini tabiattaki g\u00fczelliklerle anlat\u0131r. Kutsal kitaplardaki cennet -ki kelime anlam\u0131 bah\u00e7e demektir- ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirir d\u00fcnyas\u0131n\u0131. D\u00fcnyadaki cennet m\u00e2n\u00e2s\u0131nda kullan\u0131lan g\u00fclistan ve bostanlarda, g\u00fczellikleri tema\u015fa ve rayihalar\u0131 te\u015femm\u00fcm eder. As\u0131rlar boyu ayn\u0131 co\u011frafyada ya\u015fayan, birbirine yak\u0131n k\u00fclt\u00fcrel unsurlardan beslenen Arap, Fars, T\u00fcrk, K\u00fcrt ve Urdu \u015fairler; benzer kavramlara farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar sergileyerek bu edebiyat\u0131n zenginle\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ortak edebiyat\u0131m\u0131z, g\u00fczelli\u011fi \u00f6v\u00fcp tasvir eder. G\u00fczelli\u011fin en belirgin oldu\u011fu yerler ise bostanlar ve g\u00fclistanlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu mek\u00e2nda hayaller geni\u015fler ve o hayalhanenin i\u00e7i g\u00fczelliklerle ve kelimelerle dolar. \u015eairler ve yazarlar bu mek\u00e2nlarda zihinlerine \u00fc\u015f\u00fc\u015fenleri kaleme d\u00f6kerler.<\/p>\n<p>\u201cBah\u00e7e\u2019de Felsefe\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Damon Young, ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne bah\u00e7ede felsefe \u00fcreten filozoflardan bahsettikten sonra insan ve bah\u00e7e ili\u015fkisini \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: <strong>\u201c\u0130nsan\u0131n do\u011fayla olan \u00f6zel ili\u015fkisi bah\u00e7ede sergilenir. Bah\u00e7e, insan\u0131n fiziksel ve zihinsel olarak do\u011fayla nas\u0131l bir ili\u015fki kurdu\u011funu g\u00f6sterir. Normalde sakl\u0131 kalan veya unutulan do\u011fa-insan birlikteli\u011fi bah\u00e7ede \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le gelir; bir g\u00f6steriye, bir sergiye, bir sunuma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Aristoteles\u2019in ifadesiyle, bu ezel\u00ee ili\u015fki bah\u00e7ede ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Bah\u00e7e, insan\u0131n do\u011fayla fiziksel ve zihinsel dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sergilendi\u011fi yerdir. Bah\u00e7e, insanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f evreni g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lar; bu g\u00f6r\u00fcnen, hissedilen ve \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir birlikteliktir.\u201d<\/strong>.<\/p>\n<p>Divan edebiyat\u0131 \u015fairleri, mutasavv\u0131flar ve filozoflar, g\u00fclistandan ve bostandan ald\u0131klar\u0131 ilham ile eserlerini kaleme alm\u0131\u015flard\u0131r. 12. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f dahi insan \u015eirazl\u0131 Sa\u2019di\u2019nin sadece \u015eark edebiyat\u0131n\u0131n de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnya edebiyatlar\u0131n\u0131n \u00f6lmez yap\u0131tlar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6sterilen \u201cBostan ve G\u00fclistan\u201d adl\u0131 iki \u015faheserinde gezdi\u011fi co\u011frafyalardaki bostan ve g\u00fclistanlardan toplad\u0131\u011f\u0131 g\u00fczellikleri eserlerinde lisan\u0131 ile arz etmi\u015ftir. Bostan, Fars\u00e7a\u2019da \u201c\u00e7i\u00e7ek ve g\u00fcl kokular\u0131n\u0131n \u00e7ok oldu\u011fu yer ve kokular \u00fclkesi\u201d m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelmektedir. G\u00fclistan ise Fars\u00e7a\u2019da \u201cg\u00fcl bah\u00e7esi, g\u00fcll\u00fck ve g\u00fcller \u00fclkesi\u201d m\u00e2n\u00e2lar\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<p>Kadim d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde seyr \u00fc sefer eden \u201cBostan ve G\u00fclistan\u201d\u0131n sahibi Sa\u2019di, gezdi\u011fi co\u011frafyalarda de\u011fi\u015fik renklerde, farkl\u0131 lisanlarda, dinlerde ve muhtelif k\u00fclt\u00fcrlerdeki insanlarla tan\u0131\u015fm\u0131\u015f, kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eserlerde de \u0131rk ve renk ayr\u0131m\u0131 yapmaks\u0131z\u0131n t\u00fcm insanl\u0131\u011fa seslenmi\u015ftir. G\u00fclistan\u2019\u0131 \u0130ngilizceye terc\u00fcme eden \u0130ngiliz \u015fair ve gazeteci Edwin Arnold, Sa\u2019di hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 kaleme al\u0131r: \u201c1191\u2019de yani Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcsb\u00fct\u00fcn cehalet ve taassubun karanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde yuvarland\u0131\u011f\u0131 bir tarihte Sa\u2019di\u2019nin G\u00fclistan gibi bir kitap yazm\u0131\u015f olmas\u0131 cidden hayretengizdir.\u201d.<\/p>\n<p>\u0130ranl\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015fair \u015ea\u2019di \u015eiraz\u00ee\u2019nin \u015fu an Newyork\u2019ta Birle\u015fmi\u015f Milletler (BM) binas\u0131n\u0131n duvar\u0131nda yaz\u0131l\u0131 olan ve insanl\u0131k \u00e2lemini tarif eden \u015fu g\u00fczel \u015fiiri bak\u0131n nas\u0131l evrensel bir anlam ta\u015f\u0131yor:<\/p>\n<p><em>\u201cBeni \u00e2dem aza-y\u0131 yek-digerend<\/em><br \/>\n<em>Ki der-\u00e2ferine\u015f zi-yek gevherend<\/em><br \/>\n<em>\u00c7\u00fc uzvi be-derd \u00e2vered ruzigar<\/em><br \/>\n<em>Diger uzuvh\u00e2 ra nemaned karar<\/em><br \/>\n<em>To ki ez mihneti digeran bi \u011fami<\/em><br \/>\n<em>Ne \u015fayed ki named nehend ademi\u201d<\/em><\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7esi:<\/p>\n<p><em>\u0130nsanlar birbirlerinin organlar\u0131 mesabesindedir, <\/em><br \/>\n<em>\u00c7\u00fcnk\u00fc yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131 itibariyle ayn\u0131 cevherdendirler.<\/em><br \/>\n<em>G\u00fcn\u00fcn birinde bu organlardan biri hastalan\u0131rsa,<\/em><br \/>\n<em>Di\u011fer organlar\u0131n da huzuru kalmaz, onlar da rahats\u0131z olur.<\/em><br \/>\n<em>E\u011fer s\u0131k\u0131nt\u0131 ve \u00e7ilelerinden gamlan\u0131p kederlenmiyorsan, <\/em><br \/>\n<em>Sana \u00e2dem o\u011flu demek yara\u015fmaz.<\/em><\/p>\n<p>\u0130ngilizcesi:<\/p>\n<p><em>The children of Adam are limbs to each other, <\/em><br \/>\n<em>having been created of one essence and soul, <\/em><br \/>\n<em>If one member is afflicted with pain, <\/em><br \/>\n<em>The other members uneasy remain. <\/em><br \/>\n<em>If you have no sympathy for human pain, <\/em><br \/>\n<em>The title \u2018human\u2019 you cannot claim.<\/em><\/p>\n<p>Sa\u2019di \u015eir\u00e2z\u00ee\u2019nin on alt\u0131 dile de \u00e7evrilen ve 1945\u2019te g\u00fcy\u00e2 d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131, g\u00fcvenli\u011fini korumak ve milletler aras\u0131nda ekonomik, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel bir i\u015f birli\u011fi olu\u015fturmak i\u00e7in kurulan uluslararas\u0131 bir \u00f6rg\u00fct olan BM binas\u0131na da as\u0131lan sat\u0131rlar\u0131, hakikatte \u0130sl\u00e2m \u00f6\u011fretisinin bizatihi kendisiydi. Y\u00fcce Allah, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de Maide suresi 32. ayette \u015f\u00f6yle buyuruyor: \u201cKim bir kimseyi \u00f6ld\u00fcr\u00fcrse b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f gibi olur, kim de bir can kurtar\u0131rsa b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 kurtarm\u0131\u015f gibi olur.\u201d. Hz. Peygamber (sav) de bir hadis-i \u015ferifinde \u015f\u00f6yle buyurmaktayd\u0131: <strong>\u201c\u0130nananlar,\u00a0birbirini sevmek, birbirine ac\u0131mak ve birbirini korumakta bir v\u00fccuda benzerler. V\u00fccudun bir uzvu hasta oldu\u011fu zaman di\u011fer uzuvlar da bu sebeple uykusuzlu\u011fa ve hastal\u0131\u011fa d\u00fb\u00e7ar olur.\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcnyesi M\u00fc\u015ferref\u00fcddin Muslih bin Abdullah olan \u015eeyh Sa\u2019di \u015eiraz\u00ee, 1191\u2019de \u0130ran\u2019a ba\u011fl\u0131 \u015eiraz \u015fehrinde d\u00fcnyaya geldi. Gen\u00e7li\u011finde Fars topraklar\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren T\u00fcrkmen k\u00f6kenli Atabey Sa\u2019d bin Zengi\u2019nin himayesinde kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201cSa\u2019di\u201d mahlas\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk e\u011fitimini babas\u0131ndan sonra dedesinden alan Sa\u2019di, tedrisat\u0131n\u0131 Ba\u011fdat\u2019ta bulunan me\u015fhur Nizamiye Medresesi\u2019nde S\u00fchreverdi ve Eb\u00fclferec bin Cevzi gibi \u00fcstadlar\u0131n g\u00f6zetiminde tamamlad\u0131. Sonra Ba\u015fta Hemedan ve Horasan olmak \u00fczere, uzun y\u0131llar Hindistan, \u00c7in, Ka\u015fgar, Belh, Gazne, Pencap, Semerkant, Buhara gibi do\u011fu \u00fclkelerini gezdi. Bir s\u00fcre Mekke, \u015eam ve Kuzey Afrika\u2019da ikamet etti. M\u0131s\u0131r ve Habe\u015fistan\u2019da ya\u015fad\u0131. 30 y\u0131l muhtelif e\u015fkal ve kisvelerde bu co\u011frafyalarda gezdikten sonra, 50 ya\u015f\u0131ndayken \u015eiraz\u2019a avdet etti.<\/p>\n<p>Eserlerini tetkik eden kimse Sa\u2019di\u2019yi bazen yak\u0131c\u0131 Arabistan \u00e7\u00f6lleri aras\u0131nda kervanlar pe\u015finde, bazen Ka\u015fgar medresesinde gramer uzmanlar\u0131 ile m\u00fcnaka\u015fada, bazen Trablus hendeklerinde Yahudilerle birlikte ta\u015f ve toprak ta\u015f\u0131mada ve bazen Sumenat\u2019\u0131n Hindu ibadethanesinde Hindistan dinlerinin gizemlerini ara\u015ft\u0131rmak ile u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Halbuki \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fairlerinin \u00e7o\u011fu yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6zlerden \u0131rak hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi tercih etmi\u015flerdi. Firdevs\u00ee Tus\u2019ta g\u00fczel bah\u00e7eli bir evde, Hayyam Ni\u015fabur\u2019da, Haf\u0131z \u015eiraz\u2019da ve Mevl\u00e2n\u00e2 da Konya\u2019da ya\u015fad\u0131. Sa\u2019di\u2019nin ise toplumsal ve hareketli bir hayat\u0131 vard\u0131. Hem sosyaldi hem hayat\u0131n s\u0131cak so\u011fu\u011funu tatm\u0131\u015ft\u0131 hem e\u015fsiz bir \u015fairdi hem de d\u00fcnya g\u00f6rm\u00fc\u015f bir adamd\u0131. Bir \u015fiirinde \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p><em>\u201cD\u00fcnyan\u0131n en uzak noktas\u0131n\u0131 gezdim,<\/em><br \/>\n<em>Herkes ile d\u00fc\u015ft\u00fcm kalkt\u0131m,<\/em><br \/>\n<em>Her k\u00f6\u015feden bir fayda elde ettim,<\/em><br \/>\n<em>Her bir harmandan bir salk\u0131m derdim.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Elli ya\u015f\u0131ndan sonra eserlerini kaleme alan Sa\u2019di\u2019nin bize ula\u015fan 16 kitap ve 6 risalesi bulunmaktad\u0131r. Fars\u00e7a yazd\u0131\u011f\u0131 eserlerinde Arap\u00e7a beyit ve ibareler kulland\u0131. Hatta kaside tarz\u0131nda Arap\u00e7a \u015fiirler yazd\u0131. Eserleri, Bostan ve G\u00fclistan\u2019dan ba\u015fka Arab\u00ee ve Faris\u00ee kasidelerden, mersiyelerden, gazeliyyat-\u0131 kadimeden, tayyibat, bedayi ve havatim namlar\u0131yla maruf olan e\u015f\u2019ar mecmualar\u0131ndan ve bunlardan ba\u015fka bir\u00e7ok rubaiyyat, k\u0131taat, e\u015f\u2019ar-\u0131 m\u00fcteferrika, hezelliyat vesaireden m\u00fcrekkeptir. Ferid\u00fcddin Attar\u2019\u0131nkinin tarz\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir Pendnamesi de vard\u0131r. Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Hint\u00e7e, Habe\u015f\u00e7e ve Latince de bildi\u011fi kaydedilir.<\/p>\n<p>Fars edebiyat\u0131 tarihinin en b\u00fcy\u00fck \u015fairlerinden biri olarak kabul edilen Sa\u2019di \u015eiraz\u00ee, ayn\u0131 zamanda bir ahl\u00e2k \u00f6\u011fretmeni olarak da tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Mo\u011fol istilas\u0131 d\u00f6neminde \u0130sl\u00e2m co\u011frafyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131, da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131, kederleri, halk\u0131n ya\u015famakta oldu\u011fu \u00e7ok zor \u015fartlar\u0131 bizzat m\u00fc\u015fahede eden Sa\u2019di; yazd\u0131\u011f\u0131 kitaplarda bunun sebeplerini irdelemi\u015f ve y\u00f6neticilerden halka kadar herkese hik\u00e2yeler ve \u015fiirlerle adeta dersler vermi\u015ftir. Bostan ve G\u00fclistan kitaplar\u0131nda, merhamet, \u015fefkat, adalet, insaf, c\u00f6mertlik, ihsan, tevazu, r\u0131za, teslimiyet, gen\u00e7lik, a\u015fk, tevbe, do\u011fru yol, kanaat, susma ve sohbet adab\u0131 gibi bir\u00e7ok ba\u015fl\u0131\u011fa \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekler ve onun devam\u0131nda dersler vermektedir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn yine i\u015fgaller alt\u0131nda darmada\u011f\u0131n\u0131k ya\u015fayan, peri\u015fan bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz eden ve b\u00fcy\u00fck \u0130sl\u00e2m ahl\u00e2k\u0131 sloganlar\u0131na ra\u011fmen toplumsal ahl\u00e2k\u00ee sorunlar i\u00e7inde bocalayan \u0130sl\u00e2m \u00fcmmetinin Sa\u2019di gibi pir-i fanilere \u00e7ok \u00e7ok ihtiyac\u0131 var. \u0130\u015fte bundand\u0131r ki, Sa\u2019di\u2019nin kitaplar\u0131 Tanca\u2019dan Cakarta\u2019ya t\u00fcm \u0130sl\u00e2m medreselerinde as\u0131rlard\u0131r okutuluyor. Sa\u2019di\u2019nin kitaplar\u0131 Osmanl\u0131 medreselerinde neredeyse zorunluydu. Kitaplar\u0131 Osmanl\u0131 edipleri ve ulemas\u0131n\u0131n hepsini etkilemi\u015fti. Mehmet Akif Ersoy\u00b8 Sa\u2019di&#8217;den bahsederken \u201cAzim\u201d adl\u0131 \u015fiirinin ba\u015f\u0131nda \u201cHem lisan hem de buldu\u011fu konular itibariyle Fars \u015fairlerinin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc\u201d olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc S\u00e2d\u00ee\u2019yi\u00b8\u00a0\u201cBizim \u015eark&#8217;\u0131m\u0131z\u0131n r\u00fbh-i kem\u00e2li\u201d olarak g\u00f6r\u00fcr ve onu &#8220;\u00dcst\u00e2d-\u0131 \u0130rf\u00e2n&#8221; diye anar. Zira Sa\u2019di\u00b8 ona &#8220;insanl\u0131\u011fa hizmet etme yolunu g\u00f6steren adam\u201dd\u0131r. Ziya Pa\u015fa da \u201cHarabat\u201d adl\u0131 \u015fiirinde Sa\u2019di\u2019ye olan takdirlerini \u015f\u00f6yle dile getirir:<\/p>\n<p><em>\u201cBir kimse okursa B\u00fbstan&#8217;\u0131<\/em><br \/>\n<em>Anlar o zaman nedir cihan\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Uzun y\u0131llar s\u00fcren bu seyahatlerinde g\u00f6rd\u00fcklerini, duyduklar\u0131n\u0131, bizzat ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 bir araya toplad\u0131 ve kendisinden sonra gelecek olanlara \u00e7ok de\u011ferli, ibret, \u00f6\u011f\u00fct ve hayat tecr\u00fcbesi dolu veciz eserler b\u0131rakt\u0131. Kalp g\u00f6zlerini a\u00e7arak gezmi\u015f olan Sa\u2019di, bu y\u00fczden olaylar\u0131 de\u011fi\u015fik bir a\u00e7\u0131dan izleme imkan\u0131 bulmu\u015ftu. Her zerrenin hakikati g\u00f6steren bir ayna, her yapra\u011f\u0131n marifet kitab\u0131n\u0131n bir sayfas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6zlemledi. Yine ayn\u0131 g\u00f6zle bizzat i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumu, o toplumu olu\u015fturan bireyleri, y\u00f6netenleri ve y\u00f6netilenleri dikkat ve ibret dolu bak\u0131\u015flarla inceledi. \u00c7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131, \u00e7ok de\u011ferli tecr\u00fcbeleriyle harmanlayarak kendisinden sonra gelecek olanlara, kuracaklar\u0131n\u0131 umdu\u011fu bar\u0131\u015f ve huzur toplumlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda belki faydal\u0131 olur amac\u0131yla arma\u011fan etti.<\/p>\n<p>\u0130\u015fgallerin ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda meydana getirdi\u011fi yozla\u015fmay\u0131 \u00e7ok iyi g\u00f6ren Sa\u2019di, halk\u0131n art\u0131k y\u00fcce Allah\u2019tan de\u011fil, insanlardan korktuklar\u0131n\u0131 ve \u201cAllah ne der?\u201d yerine \u201cHalk ne der?\u201d demeye ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, ince ve zarif \u00fcslubuyla bunu \u00e7ok iyi i\u011fneler. \u0130bret dolu hik\u00e2yelerinden birka\u00e7 \u00f6rnek:<\/p>\n<p>1- \u201cBabamla tehecc\u00fcd namaz\u0131na kalkm\u0131\u015ft\u0131k. D\u0131\u015far\u0131 bakt\u0131m, bizden ba\u015fka kalkan yoktu. \u2018Ke\u015fke onlar da kalksayd\u0131.\u2019 dedim. Babam dedi ki: \u2018Ke\u015fke sen de kalkmasayd\u0131n.\u2019. \u2018Peki neden?\u2019 dedim. \u2018Sahibine \u00fcz\u00fcnt\u00fc veren g\u00fcnah, gurur veren ibadetten hay\u0131rl\u0131d\u0131r.\u2019 dedi.\u201d<\/p>\n<p>2- \u201cAdam\u0131n biri, filanca ki\u015finin arkas\u0131ndan g\u0131ybet ederek dil uzatmaya ba\u015flad\u0131. Orada bulunan aziz bilge, bu s\u00f6zleri duyunca ona \u00f6\u011f\u00fct verdi: \u2018Yan\u0131mda onun bunun k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini say\u0131p beni de kendi hakk\u0131nda k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelere sevk etme. Tut ki, o adam\u0131n itibar\u0131 eksildi ama bu eksilen itibar, senin derecene eklenmeyecek ki!\u201d<\/p>\n<p>3- \u201cSarho\u015f Mo\u011follar\u2019\u0131n meclisinde bulunan m\u00fcritlerden biri, \u00e7alg\u0131c\u0131lar\u0131n defleriyle \u00e7enklerini par\u00e7alam\u0131\u015f. Bunun \u00fczerine sarho\u015flar, adam\u0131n \u00fczerine aban\u0131p \u00e7engin teller gibi sa\u00e7\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f, defe vurur gibi surat\u0131n\u0131 tokatlam\u0131\u015flar. M\u00fcrit, yedi\u011fi de\u011fneklerin ve tokatlar\u0131n ac\u0131s\u0131ndan o gece hi\u00e7 uyuyamam\u0131\u015f. Ertesi g\u00fcn piri, ona nasihat etmi\u015f: \u2018G\u00fczel karde\u015fim; e\u011fer y\u00fcz\u00fcn\u00fcn def gibi yaralanmas\u0131n\u0131 istemiyorsan, ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7enk gibi a\u015fa\u011f\u0131da tutmal\u0131s\u0131n.\u201d<\/p>\n<p>4- \u201cAbitlerden biri, latife olsun diye bir \u00e7ocu\u011fa bak\u0131p g\u00fcl\u00fcmsemi\u015fti. Halvette oturan di\u011fer abitler onu ay\u0131play\u0131p \u00e7eki\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. Hadise bununla kalmad\u0131, durumu hemen g\u00f6n\u00fcl sahibi \u015feyhlerine de yeti\u015ftirdiler. \u015eeyh, onlar\u0131 sab\u0131rla dinledi ve \u00f6\u011f\u00fct verici bir dille \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u2018Peri\u015fan dostunuzun bir daha ay\u0131b\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurmay\u0131n. Latife, haram; g\u0131ybet, helal de\u011fildir.\u201d<\/p>\n<p>5- \u201cBa\u011fdat \u015fehrinde bir g\u00fcn \u015f\u00f6yle bir haber duyulmu\u015f. \u015eehre gelen bir dervi\u015fin duas\u0131 kabul oluyormu\u015f. Bunu duyan Ba\u011fdat valisi\u00b8 onu yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f ve demi\u015f ki: \u2018Benim hakk\u0131mda hay\u0131rl\u0131 bir dua et.\u2019. Dervi\u015f\u00b8 valinin \u00e7ok zalim oldu\u011funu biliyormu\u015f. Bu y\u00fczden \u015f\u00f6yle bir dua etmi\u015f: \u2018Ey Allah&#8217;\u0131m! Bu adam\u0131n can\u0131n\u0131 hemen al.\u2019. Vali, dervi\u015fe: \u2018Bu ne bi\u00e7im bir duad\u0131r.\u2019 diye ba\u011f\u0131rm\u0131\u015f. Dervi\u015f demi\u015f ki: \u2018Sen benden hay\u0131rl\u0131 bir dua istemedin mi?\u2019. \u201cEvet.\u201d demi\u015f vali. Dervi\u015f de bunun \u00fczerine, \u201c\u00d6yleyse hay\u0131rl\u0131 olan senin \u00f6lmendir. B\u00f6ylece hem sen yeni zul\u00fcmler yapma imk\u00e2n\u0131n\u0131 kaybedersin. Hem de halk senin zulm\u00fcnden kurtulmu\u015f olur. Sen zalim bir adams\u0131n. Ya\u015famandansa \u00f6lmen daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r. Ben onun i\u00e7in b\u00f6yle bir dua ettim.\u2019 demi\u015f.\u201d<\/p>\n<p>Sa\u2019di\u2019nin eserleri tam anlam\u0131yla birer hikmet denizidir. \u0130\u015fte onlardan baz\u0131 \u00f6rnekler: \u201c\u0130nsan ruhunu iki \u015fey karart\u0131r: Susulacak yerde konu\u015fmak ve konu\u015fulacak yerde susmak.\u201d\u00b8 \u201cNe kadar okursan oku; bir bilgine yak\u0131\u015f\u0131r \u015fekilde davranmad\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrece\u00b8 cahilsin.\u201d, \u201cG\u00f6nl\u00fcn\u00fcn dertli olmas\u0131n\u0131 istemezsen\u00b8 dertli g\u00f6n\u00fclleri dertlerinden kurtar.&#8221;\u00b8 &#8220;\u00dc\u00e7 \u015fey s\u00fcrekli kalmaz; ticaretsiz mal\u00b8 tekrars\u0131z bilgi\u00b8 cesaretsiz iktidar.\u201d\u00b8\u00a0\u201cHalk\u0131n bah\u00e7esinden padi\u015fah bir elma yerse\u00b8 adamlar\u0131 a\u011fac\u0131 k\u00f6k\u00fcnden s\u00f6kerler.\u201d\u00b8 \u201cKendi ahl\u00e2k\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131ndan dinle; dostun g\u00f6z\u00fcnde her yapt\u0131\u011f\u0131n iyidir.\u201d\u00b8 \u201cKurdun kafas\u0131n\u0131 halk\u0131n koyunlar\u0131n\u0131 paralad\u0131ktan sonra de\u011fil\u00b8 \u00f6nce kesmek gerekir.\u201d.<\/p>\n<p>Sa\u2019di \u015eiraz\u00ee\u2019nin gazelleri de \u00e7ok me\u015fhurdur. Nimet Y\u0131ld\u0131r\u0131m Hoca\u2019n\u0131n terc\u00fcme etti\u011fi bir gazelinde Sa\u2019di ona ayr\u0131l\u0131k ac\u0131s\u0131 ya\u015fatan sevgilisine \u015f\u00f6yle seslenir:<\/p>\n<p><em>\u201cGeldin, eyvah ne kadar a\u015f\u0131k ve peri\u015fan idim.<\/em><br \/>\n<em>B\u0131rak\u0131p gitti\u011finde cans\u0131z bir resim idim.<\/em><br \/>\n<em>Ne seni unutup da oturdum suskun suskun<\/em><br \/>\n<em>Senin vas\u0131flar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcne hayran kald\u0131m.<\/em><br \/>\n<em>Oturmad\u0131m bir gece bile sensiz g\u00fcl bah\u00e7esi ete\u011finde,<\/em><br \/>\n<em>Ne de \u00e7\u00f6lde mu\u011filan dikeniydim.<\/em><br \/>\n<em>Diriltiyordu beni dem be dem vuslat umudu,<\/em><br \/>\n<em>Yoksa g\u00f6zlerinden uzakta hicrandan \u00f6l\u00fcrd\u00fcm.<\/em><br \/>\n<em>Esenin deste\u011finle Halil gibi s\u0131k\u0131nt\u0131 ate\u015finde<\/em><br \/>\n<em>Sanki \u00e7imenlikteki lale ve reyhan gibiydim.<\/em><br \/>\n<em>Ola ki bir getirir seher yeli bir nefes kokunu,<\/em><br \/>\n<em>B\u00fct\u00fcn gece sabah \u00f6ten ku\u015fu bekler dururdum.<\/em><br \/>\n<em>Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131ndan\u00a0Sa\u2019di\u00a0hep \u015f\u00f6yle der dururdu:<\/em><br \/>\n<em>Tutmad\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc, ben ise hep s\u00f6z\u00fcmde dururdum.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Sa\u2019di\u2019nin eserlerinin iki taraf\u0131 vard\u0131r, biri duygusal y\u00f6n\u00fc ki \u015fan\u0131 zirvesindeyken benzersizdir; di\u011feri de bilge nasihatler i\u00e7eren ahl\u00e2k\u00ee taraf\u0131 ki onda da e\u015fsizdir. Hem nesir (d\u00fcz yaz\u0131) hem de naz\u0131m (\u015fiir) \u00fcstad\u0131d\u0131r. Sevgi ve a\u015fk h\u00e2llerini \u00e7ok iyi anlat\u0131r. \u0130ngiliz Do\u011fubilimci Edward Granville Brown, Sa\u2019di\u2019nin \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc yetene\u011fine vurgu yaparak onun eserlerinin her zevke uygun konular i\u00e7erdi\u011fini, olaylar\u0131n en incesinden en kabas\u0131na kadar biliyor olu\u015funu \u015f\u00f6yle ifade eder: \u201c\u00d6yle bir bak\u0131\u015fa sahiptir ki, onun sayfalar\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde \u00e7ok duygusal konulara rastlayabiliriz. Bir taraftan Eckhart Tolle\u2019ye denk d\u00fc\u015f\u00fcyor ve bir ba\u015fka y\u00f6nden ise Cesare Borgia\u2019ye \u00e7ok benziyor.\u201d.<\/p>\n<p>\u0130ranl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Abdulh\u00fcseyn Zerrinkub hakl\u0131 olarak \u015f\u00f6yle der: \u201cS\u00f6nm\u00fc\u015f ve unutulmu\u015f k\u00fcl\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc bu yedi y\u00fcz y\u0131ll\u0131k d\u00fcnyada (Sa\u2019di\u2019nin d\u00fcnyas\u0131), h\u00e2l\u00e2 her \u015fey canl\u0131 ve hareketlidir. Hem \u00e7\u00f6l\u00fcn suskunlu\u011funu hem devenin a\u011f\u0131r hareketini onda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn ve hem de a\u015f\u0131\u011f\u0131n kalp ate\u015finin sesini. Evinin k\u00f6\u015fesinde sevdice\u011finin elinden g\u00fczel bir \u015ferbet al\u0131yor ve o Sa\u2019di\u2019den ba\u015fkas\u0131 de\u011fil.\u201d. \u0130ranl\u0131 \u00fcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Daryu\u015f \u015eayegan da Sa\u2019di\u2019nin eserleri hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 not d\u00fc\u015fer: \u201cSa\u2019di\u2019yi bu d\u00fcnyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcrsek, anlar\u0131z ki Sa\u2019di\u2019nin \u00f6\u011fretileri onun d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle i\u00e7 i\u00e7edir ve ahl\u00e2k\u00ee sistemi iki amac\u0131n pe\u015findedir; birinde insan\u0131 \u00f6yle bir e\u011fitmek istiyor ki hayat\u0131n g\u00fcndelik zorluklar\u0131ndan korunabilsin ve egemen g\u00fc\u00e7lerden korusun, ikincisi a\u015fka ve bilinmeyen d\u00fcnyalara bamba\u015fka bir pencere a\u00e7mas\u0131d\u0131r.\u201d.<\/p>\n<p>Sa\u2019di\u2019nin s\u00f6ylemlerinin \u00e7o\u011fu mizahla dolu ho\u015f bir dildedir ve dar bak\u0131\u015fl\u0131lar bu y\u00fczden onu be\u011fenmezler. \u201cNasihat\u00fc&#8217;l-M\u00fcl\u00fbk\u201d (H\u00fck\u00fcmdarlara \u00d6\u011f\u00fctler) adl\u0131 kitab\u0131nda da y\u00f6neticilere ve etraf\u0131ndaki insanlara bug\u00fcn bile h\u00e2len ibret al\u0131nacak nasihatlarda bulunur.<\/p>\n<p>Sa\u2019di \u015eir\u00e2z\u00ee insan\u0131 tarif ederken \u201c\u0130nsan yek katre hunest, hezar endi\u015fe.\u201d, yani, \u201c\u0130nsan, i\u00e7inde bin endi\u015fe ta\u015f\u0131yan bir damla kand\u0131r.\u201d der. \u0130nsan gam ve tela\u015flar\u0131ndan s\u0131yr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman huzura erer. \u0130ster yaln\u0131z olsun ister toplulukla birlikte. T\u0131bb\u0131n babas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan \u0130yonyal\u0131 hekim Hipokrat da, \u201cKalbe zarar veren iki \u015fey vard\u0131r: Gam ve kayg\u0131. Gam uyku getirir; kayg\u0131 ise uyutmaz.\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ne mutlu \u00f6\u011f\u00fct alanlara!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u015eark insan\u0131n\u0131n mecaz\u00ee dili birdir. Kendini tabiattaki g\u00fczelliklerle anlat\u0131r. Kutsal kitaplardaki cennet -ki kelime anlam\u0131 bah\u00e7e demektir- ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirir d\u00fcnyas\u0131n\u0131. [&hellip;]","protected":false},"author":2,"featured_media":417,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,11],"tags":[],"class_list":["post-415","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edebiyat","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/415","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=415"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":418,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/415\/revisions\/418"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/417"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}