{"id":405,"date":"2018-09-12T19:07:51","date_gmt":"2018-09-12T16:07:51","guid":{"rendered":"http:\/\/turankislakci.com\/tr\/?p=405"},"modified":"2018-09-12T19:08:15","modified_gmt":"2018-09-12T16:08:15","slug":"hafiz-i-sirazi-ile-huzunler-kulubesinde","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/hafiz-i-sirazi-ile-huzunler-kulubesinde\/405","title":{"rendered":"H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi ile H\u00fcz\u00fcnler Kul\u00fcbesi\u2019nde"},"content":{"rendered":"<p>\u015eark\u2019\u0131n \u201cLisan\u00fc\u2019l-gayb\u201d\u0131, \u201cTerc\u00fcman\u00fc\u2019l-esrar\u201d\u0131, \u201cHoda-yi \u015ei\u2019r\u201di, H\u00e2ce lakapl\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00fcstad. \u201c\u00c2b-\u0131 hayat\u201d tad\u0131ndaki gazelleri ile \u015eark\u2019ta Fuz\u00fbli, B\u00e2ki, Nedim, Nef\u2019i, N\u00e2bi, Hay\u00e2li, Ne\u015f\u00e2ti, \u015eeyh G\u00e2lip, Ahmet Pa\u015fa, Muhammed \u0130kbal, Mehmet \u00c2kif Ersoy, Ahmet \u015eevki ve Yahya Kemal gibi \u015fuar\u00e2y\u0131 b\u00fcy\u00fcleyen deha m\u00fchayyile. Garb\u2019\u0131n dahi, beyinlerine n\u00fcfuz eden y\u00fcce Rind. D\u00eev\u00e2n\u0131, 17. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngilizce, Frans\u0131zca, Almanca, Latince gibi Bat\u0131 dillerine \u00e7evrildi\u011finde edebiyat mahfillerinde geni\u015f yank\u0131lar uyand\u0131ran efs\u00e2ne pir. Alman \u015e\u00e2ir Goethe\u2019nin, \u201cWest-\u00d6stlicher Divan\u201d (Bat\u0131-Do\u011fu Divan\u0131) adl\u0131 eseri ondan ilham ile kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yi\u011fit serazad. Osmanl\u0131 ve Hind sultanlar\u0131, devlet ricali, medrese \u00e2limleri ve ediplerinin \u015fiirlerine meftun olduklar\u0131 div\u00e2n\u0131 ezberlemek i\u00e7in yar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6n\u00fcllerin s\u00e2kisi. Nice insanlar, \u015fiirlerini terc\u00fcme ve \u015ferh eylemek i\u00e7in sa\u2019y \u00fc gayret eyledi.<\/p>\n<p>Derd-i derunlar\u0131n, \u00e7e\u015fm-i giryanlar\u0131n, pinhan s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e2y\u00e2n eden bu ni\u015fane-i serazat\u0131 ilk tan\u0131mam lise y\u0131llar\u0131nda bir yaz tatili d\u00f6neminde gitti\u011fim medresede Emsile, Bina ve Maksud dersleri sonras\u0131 hocalar\u0131m\u0131z\u0131n bir k\u00f6\u015feye \u00e7ekilip, onun divan\u0131ndan \u015fiirler ve gazeller okurken ah-\u00fc figan etmeleri, derin bir hasret \u00e7ekmeleri ve g\u00f6zya\u015flar\u0131 d\u00f6kt\u00fckleri zamana denk gelir. Medresedeki arkada\u015flarla, hocalar\u0131m\u0131z\u0131n Fars\u00e7as\u0131ndan okuyup derinden derine h\u00fczne gark olduklar\u0131 bu kitab\u0131 konu\u015fur ve onlar\u0131 b\u00fcy\u00fcleyen bu s\u0131rl\u0131 kitap \u00fczerine sohbet ederdik. Ama bir t\u00fcrl\u00fc bu kitab\u0131n medrese \u00e2limlerini her okuyu\u015funda ayn\u0131 co\u015fkuyla nas\u0131l etkiledi\u011fine ak\u0131l erdiremezdik. Ta ki, y\u0131llar sonra Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a\u2019y\u0131 t\u00e2lim ettikten sonra medrese hocalar\u0131m\u0131z\u0131n bu b\u00fcy\u00fcl\u00fc divan\u0131 ellerine ald\u0131klar\u0131nda neden ah-\u00fc figan ettiklerini anlayana dek.<\/p>\n<p>Ders ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemlerde 60\u2019\u0131nda olan ve bug\u00fcn 80\u2019ine dayanm\u0131\u015f bu medrese hocalar\u0131mdan biri ile birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce tedavi i\u00e7in geldi\u011fi \u0130stanbul\u2019da bir vesile ile yeniden biraraya geldik. \u015earktan garbtan ve medreselerin hal-i p\u00fcr melalinden sohbet ettikten sonra s\u00f6z\u00fc yine o b\u00fcy\u00fcl\u00fc divana getirmi\u015f ve \u201cHocam H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n divan\u0131n\u0131 okurken h\u00fcz\u00fcn girdab\u0131na dalman\u0131z beni ge\u00e7mi\u015fte \u00e7ok etkilemi\u015fti. Divanda sizi etkileyen neydi? Orada neyi buluyordunuz?\u201d diye sordum. Kar beyazl\u0131\u011f\u0131ndaki pamuk gibi uzun sakallar\u0131na yeniden g\u00f6zya\u015f\u0131 damlad\u0131 ve \u201cBak evlat!\u201d diyerek ba\u015flad\u0131 nehir gibi akan s\u00f6zlerine. Edebi a\u00e7\u0131klamalar ile deyi\u015flerini s\u00fcsl\u00fcyor, Mevlana ve Yunus\u2019tan \u00f6rnekler veriyordu. Sonradan s\u0131ra art\u0131k pinhan s\u0131rr\u0131na gelmi\u015fti ve dedi ki: \u201cHerkesin gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda a\u015fk\u0131 olur ya. \u0130\u015fte o divan\u0131n her sahifesini okudu\u011fumda sevdi\u011fim o g\u00fcl y\u00fczl\u00fc melek g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc bana. Kendimi tutumaz, ah-\u00fc figan eder ve h\u00fcz\u00fcnlere gark olurdum. Gizliden gizliye Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur ve M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019y\u0131 dinlerdim. Lakin onlar bile H\u00e2f\u0131z kadar derdime merhem olamazlard\u0131. Sine sine yanard\u0131k. Tabiplerde bile bu sevda ate\u015finin devas\u0131 yoktur. Bu sevda fikrini ne ba\u015f\u0131m\u0131zdan atabiliyorduk ne de geceleri yatabiliyorduk. Anas\u0131 bana y\u00e2r olarak g\u00f6rmedi y\u00e2rimi. 2 y\u0131ll\u0131k a\u015fk\u0131m\u0131z\u0131 hi\u00e7e sayan Nemrut\u2019un k\u0131z\u0131 da hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemeden \u00e7ekip gitti. Zengin bir a\u011fa ile evlendi. Esrar i\u015fi ile u\u011fra\u015fan a\u011fa bir kavgada \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Mal\u0131 talan edildi. 3 \u00e7ocuk ile tek ba\u015f\u0131na kalan kad\u0131n da, per peri\u015fan bir halde bir gece ans\u0131z\u0131n \u00f6ld\u00fc. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden birka\u00e7 ay sonra bir gece mezar\u0131na gittim. Yasinler ve dualar okudum, kabrine bir g\u00fcl b\u0131rak\u0131p g\u00f6zya\u015flar\u0131 ile ayr\u0131ld\u0131m. Sonra anlad\u0131m ki, me\u011fer sevdi\u011fim o de\u011filmi\u015f, i\u00e7imdeki a\u015fka ve kelimelere meftun olmu\u015fum ben.\u201d<\/p>\n<p>A\u015eK \u0130T\u0130K\u00c2FI: K\u00dcLBE-\u0130 AHZAN<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n \u015fiirlerini okuyan kim olursa olsun, e\u011fer ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir firak ve hicran var ise mutlaka o a\u015fk ac\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7inde hisseder. Zira rivayetlere g\u00f6re H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n da sevdi\u011fi ve ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir sevgilisi varm\u0131\u015f: ad\u0131 \u015eah Nebat\u2019m\u0131\u015f. \u015eah Nebat\u2019\u0131 \u00e7ok seven H\u00e2f\u0131z, onunla haftada birka\u00e7 g\u00fcn \u015eiraz\u2019daki R\u00fcknabad \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n kenar\u0131nda medrese \u00f6ncesi bulu\u015furmu\u015f. Fakat daha sonra k\u0131z\u0131n ailesi Nebat\u2019\u0131 \u015eiraz\u2019a vermeyi redder. Nebat da ailesi istemedi\u011fi i\u00e7in H\u00e2f\u0131z\u2019dan uzakla\u015f\u0131r ve onunla bir daha bulu\u015fmaz. H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n sevgilisiyle iki y\u0131ll\u0131k an\u0131lar\u0131, ayr\u0131l\u0131k ac\u0131s\u0131 ve bu hicran\u0131n onda yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131 gazellerinde kolayl\u0131kla m\u00fc\u015fahede edebiliriz. Bir gazelinde \u015f\u00f6yle anlat\u0131r ac\u0131s\u0131n\u0131:<\/p>\n<p>\u201c\u00d6yle bir a\u015fk derdi \u00e7ektim ki sorma<br \/>\n\u00d6yle bir hicran zehri tatt\u0131m ki sorma<\/p>\n<p>Dola\u015ft\u0131m d\u00fcnyay\u0131 da sonunda<br \/>\n\u00d6yle bir dilber se\u00e7tim ki sorma<\/p>\n<p>Kap\u0131s\u0131n\u0131n topra\u011f\u0131n\u0131n arzusuyla<br \/>\nG\u00f6zlerimden \u00f6yle ya\u015f ak\u0131yor ki sorma<\/p>\n<p>Sensiz kendi yoksul kul\u00fcbemde<br \/>\n\u00d6yle \u00e7ileler \u00e7ektim ki sorma.\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z, ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 sonras\u0131 haberler g\u00f6nderir, araya arac\u0131lar koyar fakat \u015eah Nebat\u2019tan yine haber gelmez. Zor ve sanc\u0131l\u0131 g\u00fcnler ge\u00e7irir. Bir mecnuna d\u00f6ner adeta.<\/p>\n<p>\u201cEpey oldu sevgili bir haber g\u00f6ndermedi<br \/>\nBir selam yazmad\u0131, bir kelam g\u00f6ndermedi.<\/p>\n<p>Y\u00fcz mektup g\u00f6nderdim de o s\u00fcvarilerin \u015fah\u0131<br \/>\nBir ulak ko\u015fturtmad\u0131, bir selam g\u00f6ndermedi.<\/p>\n<p>Akl\u0131 ka\u00e7\u0131p gitmi\u015f vah\u015fi s\u0131fatl\u0131 bana<br \/>\nAhu gidi\u015fli keklik seki\u015fli bir el\u00e7i g\u00f6ndermedi.<\/p>\n<p>Kerametten, makamlardan o kadar dem vurdum da<br \/>\nBana hi\u00e7bir makamdan hi\u00e7 haber g\u00f6ndermedi.\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z bu ayr\u0131l\u0131k, firkat ve vuslat ac\u0131s\u0131ndan o kadar ac\u0131 \u00e7eker ki, bunu bir beytinde \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cBu sevdadan delirece\u011fim galiba, gece sabahlara kadar<br \/>\nAy ile konu\u015fuyor, peri g\u00f6r\u00fcyordum r\u00fcyamda.<\/p>\n<p>Firak\u0131ndan yan\u0131yorum b\u0131rak cefay\u0131<br \/>\nHicran bize bela oldu Rabbim d\u00f6nd\u00fcr belay\u0131.\u201d<\/p>\n<p>Ne\u015fesi kalmayan ve hicran\u0131n verdi\u011fi h\u00fcz\u00fcnle ruhunun \u00fczerinden ac\u0131dan kurtulmak i\u00e7in kendini \u201cBaba Kohi\u201d t\u00fcrbesine kapatan H\u00e2f\u0131z, 40 g\u00fcn boyunca Allah\u2019a dualar eder, niyazda bulunur ve g\u00f6zya\u015flar\u0131na bo\u011fulur.<\/p>\n<p>\u201cD\u00fcn gece g\u00f6zya\u015f\u0131 seliyle uykunun yolunu kesiyordum<br \/>\nY\u00fcz\u00fcn\u00fcn hat\u0131ras\u0131yla suya resimler \u00e7iziyordum.<\/p>\n<p>Y\u00e2rin ka\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fcmde canlan\u0131yordu, yan\u0131kt\u0131 h\u0131rkam<br \/>\nMihrap k\u00f6\u015fesini an\u0131p kadehi yudumluyordum.<\/p>\n<p>S\u00f6z dal\u0131ndan kanatlanan her fikir ku\u015funu<br \/>\nPer\u00e7eminle tuzak kurup yeniden avl\u0131yordum.<\/p>\n<p>Sevgilinin y\u00fcz\u00fc beliriyordu g\u00f6z\u00fcmde<br \/>\nUzaktan kamerin yana\u011f\u0131na \u00f6p\u00fcc\u00fck konduruyordum.<\/p>\n<p>Haftalarca girdi\u011fi k\u00fclbe-i ahzan\u2019\u0131nda hep bir \u00fcmitle bekler. \u015eah Nebat belki d\u00f6ner diye, belki mesaj g\u00f6nderir diye\u2026 Fakat ne gelen vard\u0131r, ne de giden\u2026<\/p>\n<p>\u201cGel ki hasta g\u00f6nle yeniden takat gelsin<br \/>\nGel ki \u00f6l\u00fc bedene yeniden ruh girsin.<\/p>\n<p>Vuslat\u0131n\u0131n fethi yeniden a\u00e7ar belki<br \/>\nGel, g\u00f6zlerimi \u00f6yle kapatt\u0131 ki firkatin<\/p>\n<p>G\u00f6n\u00fcl aynas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na neyi tutsam<br \/>\nAynadan yans\u0131r sadece senin g\u00fczelli\u011fin.<\/p>\n<p>Gel ki H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n g\u00fczel g\u00f6n\u00fcl b\u00fclb\u00fcl\u00fc<br \/>\n\u00dcmitle \u015fiir s\u00f6ylesin elif ve m\u00fcjde i\u00e7in<\/p>\n<p>Ey koruna\u011f\u0131n habercisi, Allah seni korusun<br \/>\nMerhaba, merhaba, gel, gel\u2026\u201d<\/p>\n<p>Bu ac\u0131dan, kurtulmak i\u00e7in bol bol dualar eden, Kur\u2019an okuyan ve niyazda bulunan H\u00e2f\u0131z bir gazelinde bir duas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cRabbim, bir sebep yarat da y\u00e2rim semaletle<br \/>\nGeri gelsin de kurtars\u0131n melametten beni.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn senin elindeyim bir merhamet et<br \/>\nYar\u0131n toprak olunca pi\u015fmanl\u0131k g\u00f6zya\u015f\u0131ndan ne fayda.\u201d<\/p>\n<p>A\u015fk itik\u00e2f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 niyazlar, dualara ra\u011fmen ac\u0131s\u0131 dinmez. Her yerde Nebat han\u0131m\u0131n g\u00fczel cemalini g\u00f6rmeye ba\u015flar:<\/p>\n<p>\u201cNamazda ka\u015f\u0131n\u0131n k\u0131vr\u0131m\u0131 akl\u0131ma geldi<br \/>\n\u00d6yle bir hal oldu ki mihrab feryada geldi.<\/p>\n<p>\u015eimdi sab\u0131r, cesaret ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bekleme benden<br \/>\nG\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn b\u00fct\u00fcn o tahamm\u00fcl r\u00fczg\u00e2rla gitti.\u201d<\/p>\n<p>Sonra g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir r\u00fcyayla sakinle\u015fir ve girdi\u011fi \u201cK\u00fclbe-i Ahzan\/ H\u00fcz\u00fcnler Kul\u00fcbesi\u201dnden veya 40 g\u00fcnl\u00fck \u201ca\u015fk itik\u00e2f\u0131\u201dndan \u00e7\u0131kar. K\u00fclbe-i Ahzan divan edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Arabi ve Farisi edebiyatta da \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r. Arap \u015fairler daha \u00e7ok, \u201cBeytu\u2019l Ahzan\u201d (H\u00fcz\u00fcnler Evi) tabirini kullan\u0131r. Klasik edebiyat\u0131m\u0131za da \u015fu isimlerle akseder; \u201cbeyt\u00fc\u2019l-hazen\u201d, \u201cbeyt-i ahzan\u201d ve \u201ck\u00fclbe-i ahzan\u201d. Bu kelimenin de hik\u00e2yesi \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131r: Hz. Yakup (as)\u2019un o\u011flu Yusuf (as)\u2019tan ayr\u0131lmas\u0131 onu peri\u015fan etmi\u015ftir ve Hz. Yakup gece g\u00fcnd\u00fcz a\u011flamaktad\u0131r, halk bu durumdan rahats\u0131z olur ve Yakup\u2019un di\u011fer o\u011fullar\u0131na \u015fik\u00e2yet ederler. Yakup\u2019un o\u011fullar\u0131 da \u015fehir d\u0131\u015f\u0131nda ufak bir kul\u00fcbe in\u015fa eder ve babalar\u0131na \u201cbaba a\u011flamakl\u0131\u011f\u0131n geldi\u011fi zaman bu kul\u00fcbeye git a\u011fla zira halk rahats\u0131z olmakta s\u0131k s\u0131k a\u011flamandan\u201d derler. \u00dcz\u00fcnt\u00fc ve ac\u0131 i\u00e7inde Hz. Yakup (as) da bu kul\u00fcbeye gider, sab\u0131r ve tevekk\u00fclle Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r, Hz. Yusuf\u2019un hasretiyle a\u011flarm\u0131\u015f ve g\u00f6zlerini de bu kul\u00fcbede kaybetti\u011fi belirtilir. Divan edebiyat\u0131nda daha sonra \u201ck\u00fclbe-i ahzan\u201d d\u00fcnya s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na maruz kalman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra a\u015fk firkati ve hicran\u0131 ya\u015fayanlar i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>y\u00fczy\u0131l divan \u015fairlerimizden Fuzuli \u201cAy eyledi\u011fim serv-i h\u0131raman\u0131n i\u00e7indir\u201d adl\u0131 gazelinde \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cVaiz bize d\u00fcn duzah\u0131 vasf etti Fuzuli,<br \/>\nOl vasf senin k\u00fclbe-i ahzan\u0131n i\u00e7indir.\u201d<\/p>\n<p>(Fuzuli! Vaiz d\u00fcn bize cehennemin nas\u0131l oldu\u011funu anlatt\u0131. O anlatt\u0131klar\u0131, senin h\u00fcz\u00fcn yuvas\u0131 olan kul\u00fcbenin haline uymaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>1957 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden \u00fcnl\u00fc tarih\u00e7i, m\u00fczeci ve mutasavv\u0131f \u0130bn\u00fclemin Mahmut Kemal de, \u0130stanbul\u2019un i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda kona\u011f\u0131ndan, k\u0131ymetli ar\u015fivini b\u0131rakarak, \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde yazd\u0131\u011f\u0131 bir m\u0131sras\u0131nda, h\u00fcz\u00fcnler kul\u00fcbesini \u015f\u00f6yle kullan\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cZevk-bah\u015fa beyt-i firdevside eylerken karar<br \/>\nBir temelsiz k\u00fclbe-i ahzana muhta\u00e7 ettiler.\u201d<\/p>\n<p>y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Divan edebiyat\u0131 \u015fairlerinden Ne\u015fati de bir \u015fiirinde \u201ck\u00fclbe-i ahzan\u0131\u201d \u015f\u00f6yle kullanm\u0131\u015ft\u0131r:<br \/>\n\u201cYe\u2019se gark etti felek k\u00fclbe-i ahzan\u0131 bile<\/p>\n<p>Ate\u015fim ge\u00e7ti cehennemdeki niran\u0131 bileC\u00fb\u015f ed\u00fcp s\u00f6nd\u00fcremez g\u00f6zya\u015f\u0131 tufan\u0131 bile.\u201d<\/p>\n<p>(Felek k\u00fclbe-i ahzan\u0131 bile h\u00fcz\u00fcnlere bo\u011fdu. Ate\u015fim cehennemdeki ate\u015fi bile bast\u0131rd\u0131, g\u00f6zya\u015f\u0131m\u0131n co\u015fup \u00e7ok \u015fiddetle akmas\u0131 bile ate\u015fimi s\u00f6nd\u00fcremez.)<\/p>\n<p>K\u00fclbe-i ahzan\u0131n ge\u00e7ti\u011fi ve tekrar tekrar okumaktan okumaktan b\u0131k\u0131lmayacak bir H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi gazeli:<\/p>\n<p>\u201cYitik Yusuf d\u00f6ner gelir Kenan diyar\u0131na, \u00fcz\u00fclme!<br \/>\nH\u00fcz\u00fcnler kul\u00fcbesi d\u00f6ner bir g\u00fcn g\u00fclistana, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>Ey kederli g\u00f6n\u00fcl! D\u00fczelir halin, karamsar olma<br \/>\nBu derbeder ba\u015f\u0131n, kavu\u015fur yine huzura, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>\u00d6mr\u00fcn\u00fcn bahar\u0131 gitmezse, yine konarsan \u00e7imenlik taht\u0131na<br \/>\nG\u00fcllerden bir \u015femsiye tutars\u0131n ba\u015f\u0131na, ey g\u00fczel na\u011fmeli b\u00fclb\u00fcl, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>Fele\u011fin \u00e7ark\u0131 d\u00f6nmediyse iki g\u00fcn istedi\u011fi gibi,<br \/>\nB\u00f6yle olmayacak ya daima, devran de\u011fi\u015fir yine, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>Sak\u0131n \u00fcmitsiz olma, gayb\u0131n s\u0131rr\u0131na v\u00e2k\u0131f de\u011filsin,<br \/>\nPerdenin arkas\u0131nda gizli oyunlar var, oyuna \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>G\u00f6nl\u00fcm, yokluk seli varl\u0131\u011f\u0131m\u0131n temelini k\u00f6k\u00fcnden y\u0131k\u0131p g\u00f6t\u00fcrse de,<br \/>\nMademki kaptan\u0131n Nuh\u2019tur, dert etme tufan\u0131, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>\u00c7\u00f6lde K\u00e2be\u2019ye varmak i\u015ftiyak\u0131yla y\u00fcr\u00fcyeceksen e\u011fer,<br \/>\nDeve dikenlerinin aya\u011f\u0131na batmas\u0131na \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>Her ne kadar menzil tehlike dolu, hedef uzak olsa da,<br \/>\nHi\u00e7bir yol yoktur ki, mutlaka bir sonu olmas\u0131n, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>Bizim yardan ayr\u0131lm\u0131\u015f halimizi ve rakibin verdi\u011fi eziyeti,<br \/>\nC\u00fcmlesini, insan\u0131 halden hale sokan Allah bilir, \u00fcz\u00fclme!<\/p>\n<p>Ey H\u00e2f\u0131z, fakirlik ve halvet k\u00f6\u015fesinde, karanl\u0131k gecelerde,<br \/>\nVirdin dua ve Kur\u2019an dersi ise \u00fcz\u00fclme!\u201d<\/p>\n<p>40 g\u00fcn kald\u0131\u011f\u0131 k\u00fclbe-i ahzan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 dualar ve Kur\u2019an\u2019\u0131 Kerim\u2019den okudu\u011fu ayetler ve sureler H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n g\u00f6nl\u00fcn\u00fc in\u015firah eder ve hicran ac\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck oranda kurtulur. Son gece r\u00fcyas\u0131nda Hz. Ali (ra)\u2019yi g\u00f6r\u00fcr. Hz. Ali ona semavi yemeklerden ikram eder ve kalbini suk\u00fcnete erdirir. B\u00f6ylece H\u00e2f\u0131z haftalarca girdi\u011fi h\u00fcz\u00fcnler kul\u00fcbesinden \u00e7\u0131kar. Son geceyi bir gazelinde \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cD\u00fcn seher vakti beni \u00fcz\u00fcnt\u00fcden kurtard\u0131lar<br \/>\nGecenin karanl\u0131\u011f\u0131nda bana \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck suyu i\u00e7irdiler.<\/p>\n<p>H\u00fcda\u2019n\u0131n zat\u0131ndan gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n par\u0131lt\u0131s\u0131yla kendimden ge\u00e7irdiler,<br \/>\nTanr\u0131 s\u0131fatlar\u0131n\u0131n tecelli kadehinden bana bade sundular.<\/p>\n<p>Ne m\u00fcbarek bir seher, ne kutlu bir geceydi,<br \/>\nO Kadir gecesinde bana bu berat\u0131 verdiler.<\/p>\n<p>Bundan b\u00f6yle, i\u015fte y\u00fcz\u00fcm, i\u015fte sevgilinin cemalini g\u00f6steren ayna,<br \/>\nOnda bana Tanr\u0131 zat\u0131n\u0131n tecelli edece\u011fi haberini verdiler.<\/p>\n<p>Mur\u00e2d\u0131ma erip mutlu oldumsa, ne var bunda \u015fa\u015f\u0131lacak?<br \/>\nHak ettim bunu; zek\u00e2t olarak bana verdiler.<\/p>\n<p>Hat\u0131f bana o g\u00fcn devlet m\u00fcjdesi verdi,<br \/>\nBu devleti cevre cefaya sabrettim diye verdiler.<\/p>\n<p>S\u00f6zlerimden d\u00f6k\u00fclen bunca balla \u015feker,<br \/>\nSabr\u0131ma ecir olarak o \u015eah Nebat dal\u0131ndan verdiler.<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n himmeti ve seher vakti ibadet edenlerin nefesleri sayesinde<br \/>\nBeni g\u00fcnlerin getirdi\u011fi h\u00fcz\u00fcn zincirinden kurtard\u0131lar.\u201d<\/p>\n<p>\u015eah Nebat\u2019\u0131n ondan ayr\u0131l\u0131k sonras\u0131 nefret eder \u015fekilde bahsetmesini de \u00f6nemsemeyen H\u00e2f\u0131z, gelen m\u00fcjde sonras\u0131 art\u0131k bunlar\u0131n de\u011ferinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve \u015funlar\u0131 not d\u00fc\u015fer:<\/p>\n<p>\u201cM\u00fcjde geldi: \u201cH\u00fcz\u00fcn g\u00fcnleri b\u00f6yle kalmayacak.<br \/>\n\u00d6yle kalmad\u0131\u011f\u0131 gibi, b\u00f6yle de kalmayacak.\u201d<\/p>\n<p>Sevgilinin g\u00f6z\u00fcnde k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fcm k\u00fc\u00e7\u00fclmesine ama<br \/>\nRakip de hep b\u00f6yle itibarl\u0131 kalmayacak.\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z bu ayr\u0131l\u0131k\/firkat sonras\u0131 iki y\u0131l \u015eah Nebat ile ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 ve hicran\u0131n verdi\u011fi h\u00fcz\u00fcnleri kimseye anlatmaz.<\/p>\n<p>\u201cKalem dilinin firkati anlatmaya yok niyeti<br \/>\nYoksa sana \u015ferh ederdim firkat hik\u00e2yesini<\/p>\n<p>Yaz\u0131k \u00f6mr\u00fcm\u00fcn s\u00fcresi vuslat \u00fcmidiyle<br \/>\nBitti de ayr\u0131l\u0131k bir t\u00fcrl\u00fc sona ermedi.<\/p>\n<p>\u0130ftihardan g\u00f6klere de\u011fen ba\u015f\u0131m\u0131<br \/>\nDo\u011frulara ant olsun, koydum ayr\u0131l\u0131k e\u015fi\u011fine.<\/p>\n<p>\u015eimdi ne \u00e7are, gam denizinde sab\u0131r kay\u0131\u011f\u0131m<br \/>\nAyr\u0131l\u0131k f\u0131rt\u0131nas\u0131ndan d\u00fc\u015ft\u00fc bir girdap i\u00e7ine.\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi\u2019nin \u201cK\u00fclbe-i Ahzan \/ H\u00fcz\u00fcnler Kul\u00fcbesi\u201dnden \u00e7\u0131kt\u0131ktan uzun zaman sonra bir ba\u015fka kad\u0131n ile evlendi\u011fi belirtilir. Ancak baz\u0131 rivayetler H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n \u015eah Nebat\u2019a daha sonra kavu\u015ftu\u011funu di\u011fer baz\u0131 rivayetlerde ise \u015eah Nebat\u2019\u0131n Seylan adas\u0131ndan bir Budist ile evlendi\u011fi ve daha sonra \u00e7ok zelil ve fakir hayata maruz kald\u0131\u011f\u0131 ifade edilir.<\/p>\n<p>\u015e\u0130RAZ\u2019DAK\u0130 \u00c2B-I HAYAT<\/p>\n<p>\u0130\u015fte medrese hocalar\u0131n\u0131, koca edipleri ve b\u00fcy\u00fck sultanlar\u0131 b\u00fcy\u00fcleyen bu serazad pir, \u015eirazl\u0131 H\u00e2f\u0131z idi. 1317-1390 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f \u0130ran\u2019\u0131n \u015eiraz \u015fehrinde do\u011fdu. \u00dc\u00e7 karde\u015fin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcyd\u00fc. Babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra karde\u015fler da\u011f\u0131ld\u0131. As\u0131l ad\u0131 \u015eemsettin Muhammed olan H\u00e2f\u0131z, annesiyle birlikte \u015eiraz\u2019da kald\u0131. Ge\u00e7im s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ektiklerinden f\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131k yapt\u0131, vakit bulduk\u00e7a civardaki medreseye gitti; bu arada Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019i ezberleyerek \u201cH\u00e2f\u0131z\u201d oldu. H\u00e2f\u0131z oldu\u011funu bir beytinde \u015f\u00f6yle ifade eder: \u201cH\u00e2f\u0131z gibi on d\u00f6rt rivayete g\u00f6re Kur\u2019an\u2019\u0131 ezbere okusan da faydas\u0131z. Feryad\u0131na ancak eri\u015fir, a\u015fk!\u201d<\/p>\n<p>\u0130lk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda \u015fiir denemelerine ba\u015flayan H\u00e2f\u0131z, zaman i\u00e7inde \u015fiirdeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi; devrin padi\u015fahlar\u0131 ve vezirleri taraf\u0131ndan desteklenip himaye edilen biri oldu. \u015eiraz d\u0131\u015f\u0131ndan bir\u00e7ok davet ald\u0131ysa da, \u015eiraz yak\u0131nlar\u0131ndaki Yezd \u015fehri d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka yere gitmedi. \u015eiraz\u2019\u0131 \u015fiirlerinde ebedile\u015ftiren H\u00e2f\u0131z, bir\u00e7ok \u015fiirinde \u015eiraz \u015fehrinin havas\u0131n\u0131 ve tabiat\u0131n\u0131 \u00f6vd\u00fc.<\/p>\n<p>\u201cNe ho\u015ftur \u015eiraz\u2019\u0131n benzersiz konumu<br \/>\nH\u00fcda\u2019m\u0131z, yok olmaktan sen onu koru.<\/p>\n<p>R\u00fcknabad\u2019\u0131 Rabbim y\u00fcz kez koru<br \/>\nH\u0131z\u0131r \u00f6m\u00fcr verir berrak suyu.\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n \u015eiirlerinin yan\u0131 s\u0131ra \u015eiraz halk\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok sevilmesinin nedenlerinden biri de, ihtiya\u00e7 sahiplerinin ve fakirlerinin hep yan\u0131nda durmas\u0131yd\u0131. Elinden gelen ne varsa fakir fukara i\u00e7in harcard\u0131. Bundan dolay\u0131 \u00e7o\u011fu zaman paras\u0131z kal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Allah\u2019tan korkana kolayl\u0131k verir Allah<br \/>\nAkl\u0131na gelmedik yerden r\u0131z\u0131k verir ona.<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z, katlan\u0131ver gece g\u00fcnd\u00fcz s\u0131k\u0131nt\u0131ya<br \/>\nBir g\u00fcn \u2013nas\u0131l olsa- ereceksin murad\u0131na.<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z devrinde s\u0131k s\u0131k ya\u015fanan siyasi \u00e7alkalant\u0131larla beraber, y\u00f6neticilere kar\u015f\u0131 riya ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck artm\u0131\u015f, devlet makamlar\u0131 ehliyetsiz ve kifayetsiz insanlar\u0131n eline ge\u00e7mi\u015fti. \u0130nsanlar\u0131n riyak\u00e2rl\u0131kta yar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve Sultan\u2019\u0131n g\u00f6z\u00fcne girmek i\u00e7in yalan dolan ve hile hurdayla i\u015f yapmalar\u0131na k\u0131zan H\u00e2f\u0131z, hocalar\u0131n as\u0131l konulara de\u011finmek yerine fakirlerin k\u00fc\u00e7\u00fck e\u015fyalara veya dertli insanlar\u0131n meyhanede mey i\u00e7melerine tak\u0131lmalar\u0131na sert tepki verir. Riyadan, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fckten asla ho\u015flanmayan H\u00e2f\u0131z, bundan dolay\u0131 dalkavuk, ikiy\u00fczl\u00fc hocalar\u0131 ve taassup ehli zahitleri s\u0131k s\u0131k ele\u015ftirirdi. Zahit ele\u015ftirisi sahtek\u00e2rlar\u0131 ele\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131r. H\u00e2f\u0131z\u2019a g\u00f6re Zahit, kaba, softa, ham yobaz, zahirperest, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bakar, m\u00fcrai ve insanlar\u0131 cennet ve cehennemle korkutur. Rind ise, Zahit\u2019in z\u0131tt\u0131 \u00e2\u015f\u0131kt\u0131r, kalenderdir, a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcd\u00fcr, a\u00e7\u0131k y\u00fcreklidir, bat\u0131na bakar, insanlar\u0131 zahiri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerine g\u00f6re de\u011ferlendirmez, zahiren ehli meyhane ehlidir ve ehli harabatt\u0131r. H\u00e2f\u0131z \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cG\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bakan zahit anlamaz bizim halimizden,<br \/>\nHakk\u0131m\u0131zda ne derse desin; i\u011frenilecek durumumuz yok.\u201d<\/p>\n<p>Divan edebiyat\u0131m\u0131zda da \u201czahit\u201d kavram\u0131 H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n benzeri \u015fekilde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 17. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 devlet adam\u0131, diplomat, \u015fair ve \u00e7evirmen Koca Rag\u0131p Pa\u015fa da bir \u015fiirinde \u015f\u00f6yle der<\/p>\n<p>\u201cTecelli ne\u015fvesin ehl-i \u015fikem idraki kabil mi\u2026 ?<br \/>\nBehi\u015ft and\u0131k\u00e7a zahid ekl \u00fc \u015furbun lezzetin s\u00f6yler.\u201d<\/p>\n<p>(Yemeye d\u00fc\u015fk\u00fcn olan kimse tecelli zevkinden ne anlar? Zahit cennetten ancak yemek-i\u00e7mek anlar, cenneti o tatlarla anlat\u0131r.)<\/p>\n<p>y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan \u015eair Nesimi de Zahid\u2019i bir beytinde \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<br \/>\n\u201cZahidin bir parma\u011f\u0131n kessen d\u00f6n\u00fcp Hakk\u2019tan ka\u00e7ar,<br \/>\nG\u00f6r bu miskin \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131, serapa soyarlar a\u011flamaz.\u201d<\/p>\n<p>y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan \u00fcnl\u00fc divan \u015fairimiz Ba\u011fdatl\u0131 Ruhi de \u015f\u00f6yle anlat\u0131r zahiti:<br \/>\n\u201cG\u00f6r zahidi kim sahib-i ir\u015fad olay\u0131m der,<br \/>\nD\u00fcn mektebe vard\u0131 bug\u00fcn \u00fcstad olay\u0131m der.\u201d<\/p>\n<p>(Cahile bak ki daha d\u00fcn ilim irfan sahibi olay\u0131m diye geldi mektebe, bug\u00fcn hemen \u00fcstad olay\u0131m diyor.)<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi, dini \u015f\u00f6hret vesilesi k\u0131lan vaizlere de \u00e7ok sert \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n \u015f\u00f6hret ve para i\u00e7in dinin hakikatlerini s\u00f6yleyemediklerini ve gizlediklerini s\u00f6yler. Fakirin k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fey \u00e7almas\u0131na, dertli insan\u0131n mey i\u00e7mesine din adamlar\u0131n\u0131n \u00e7ok kafa tak\u0131p as\u0131l b\u00fcy\u00fck hakikatleri gizlemelerine ve m\u00fcnaf\u0131kl\u0131k yapmalar\u0131na rest \u00e7eker:<\/p>\n<p>\u015eehir vaizine bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yletmek o kadar kolay m\u0131 hi\u00e7?<br \/>\n\u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fck eden hilek\u00e2r insan M\u00fcsl\u00fcman olur mu hi\u00e7?<\/p>\n<p>Rintlik et, kerem sahibi ol. \u0130\u00e7mek h\u00fcner de\u011fil.<br \/>\nBak, hayvan da i\u00e7mez; ama insan m\u0131 hi\u00e7?<\/p>\n<p>Feyiz alacak adamda tertemiz cevher olmal\u0131,<br \/>\nYoksa her ta\u015ftan, \u00e7amurdan inci, mercan \u00e7\u0131kar m\u0131 hi\u00e7?<\/p>\n<p>Keyfine bak g\u00f6n\u00fcl, \u0130sm-i a\u2019zam i\u015fini yapar,<br \/>\nHile hurdayla \u015feytan M\u00fcsl\u00fcman olur mu hi\u00e7?<\/p>\n<p>Ba\u015fka bir gazelde de \u015funlar\u0131 m\u0131r\u0131ldan\u0131r:<\/p>\n<p>Ey temiz yarat\u0131l\u0131\u015fl\u0131 zahit, rintleri ay\u0131plama,<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00fcnah\u0131 yaz\u0131lmayacak sana.<\/p>\n<p>\u0130yiysem de k\u00f6t\u00fcysem de, git, kendine bak sen,<br \/>\nKim ne ekerse, onu bi\u00e7ecektir i\u015fin sonunda.<\/p>\n<p>\u0130ster ay\u0131k ister sarho\u015f, herkes y\u00e2re taliptir,<br \/>\nHer yer a\u015fk evidir, ister mescit ister havra.<\/p>\n<p>Tanr\u0131n\u0131n ezeli l\u00fctfundan \u00fcmitsiz k\u0131lma beni,<br \/>\nNe bilirsin kim iyi, kim k\u00f6t\u00fc, perdenin ard\u0131nda.<\/p>\n<p>Yine bir ba\u015fka gazelinde vaizlere ve hocalara \u015f\u00f6yle seslenir:<\/p>\n<p>\u201cVaizler mihrapta, minberde b\u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler ama<br \/>\nYaln\u0131z kald\u0131lar m\u0131, ba\u015fka \u015fey ederler.<\/p>\n<p>Bir problemim var; meclisteki bilgine sor bakal\u0131m,<br \/>\nT\u00f6vbe edin buyuranlar ni\u00e7in az t\u00f6vbe ederler.<\/p>\n<p>Yoksa sorgu sual g\u00fcn\u00fcne inanmazlar da m\u0131?<br \/>\nTanr\u0131 hakk\u0131nda yalan yanl\u0131\u015f i\u015fler \u00e7evirirler?\u201d<\/p>\n<p>Kur\u2019an\u2019\u0131 Kerim\u2019i kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 ve hevesleri i\u00e7in yorumlayanlar\u0131 da k\u0131nayan ve bundan makam, r\u00fc\u015fvet ve \u015f\u00f6hret umanlar\u0131 da \u015fu beytiyle ele\u015ftirir:<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z; mey i\u00e7, rint\u00e7e ya\u015fa, mutlu ol amma<br \/>\nBa\u015fkalar\u0131 gibi Kur\u2019an\u2019\u0131 riya, tezvir tuza\u011f\u0131 yapma.<\/p>\n<p>R\u0131zk\u0131 verenin H\u00fcda oldu\u011funu ve bundan dolay\u0131 hakikatini gizlememek gerekti\u011fini bir\u00e7ok gazelinden farkl\u0131 beyitlerle \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z, r\u0131z\u0131k da\u011f\u0131t\u0131yor cihan \u015fah\u0131n\u0131n kalemi<br \/>\nGe\u00e7im u\u011fruna bat\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnceye kap\u0131lma emi.<\/p>\n<p>Yoksul biri ince manal\u0131 bir s\u00f6z etti \u015fah\u0131n meclisinde<br \/>\nR\u0131zk\u0131m\u0131 veren H\u00fcdayd\u0131, hangi sofraya oturdum ise.<\/p>\n<p>Fakirli\u011fin, kanaatin \u015ferefini yerle bir etmeyiz biz<br \/>\nS\u00f6yle padi\u015faha; \u00f6nceden takdir edilmi\u015f r\u0131zk\u0131m\u0131z var.<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z, fakr ile kanaat tozunu y\u00fcz\u00fcnden y\u0131kama<br \/>\nBu toprak kimyagerlik sanat\u0131ndan \u00e7ok yarar sana.<\/p>\n<p>\u015eARKIN HOMEROS\u2019U<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z, 1390 y\u0131l\u0131nda \u015eiraz\u2019da vefat etti. Mezar\u0131 bug\u00fcn H\u00e2f\u0131ziye denilen k\u00fcllliyenin merkezindedir. Tasavvuf, f\u0131k\u0131h gibi dini ilimlerin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fta Arap edebiyat\u0131n\u0131n bela\u011fat, sarf ve nahif olmak \u00fczere, edebiyat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc de \u00e7ok iyi alm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015fiirlerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bir\u00e7ok Arap \u015fairinin divan\u0131n\u0131 okumu\u015ftur. Zemah\u015feri\u2019nin Ke\u015f\u015faf adl\u0131 tefsirini, Beydavi\u2019nin Tevaliu\u2019l Envar, Sekkaki\u2019nin el-Miftah\u2019\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k okudu\u011fu belirtilir.<\/p>\n<p>Bunun d\u0131\u015f\u0131nda eserlerinde, d\u00f6neminin musikisi ve \u00e7e\u015fitli sanatlar\u0131 hakk\u0131nda bilgi edindi\u011fine ve iyi satran\u00e7 oynad\u0131\u011f\u0131na dair bilgilere de rastlanmaktad\u0131r. Keskin zek\u00e2s\u0131, okudu\u011fu gazellerle herkesi hayrete d\u00fc\u015f\u00fcren ki\u015fili\u011fiyle toplumlar\u0131 etkilemeyi ba\u015farm\u0131\u015f olan H\u00e2f\u0131z \u015eirazi, \u0130ran s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan bir \u00fcne sahip.<\/p>\n<p>\u201cH\u00e2f\u0131z Divan\u0131\u201d Osmanl\u0131\u2019dan bug\u00fcne Mesnevi, Bostan ve G\u00fclistan\u2019la birlikte en \u00e7ok okutulan Fars\u00e7a eserlerdendir. B\u00fct\u00fcn Do\u011fu \u015fairlerinde oldu\u011fu gibi H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n \u015fiirlerinde de Yunani a\u015fk g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6vg\u00fcden ho\u015flanmayan H\u00e2f\u0131z, bir iki kasidesi m\u00fcstesna, caize almak i\u00e7in kaside s\u00f6ylemedi. Gazellerinde \u00f6vd\u00fcklerini de \u00f6ylesine \u00f6vd\u00fc. \u00c7ok kar\u0131\u015f\u0131k bir devirde ya\u015fayan, pek \u00e7ok zulme ve haks\u0131zl\u0131\u011fa \u015fahit olan \u015fair, \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc unutmak i\u00e7in \u015faraba ba\u015fvurur.<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z\u2019\u0131n Divan\u2019daki ilk gazeli \u015f\u00f6yle ba\u015flar:<\/p>\n<p>Ela ya eyyuhessaki! Edir ke\u2019sen ve navilha<br \/>\nKi a\u015fk asan numud evvel, veli uftad mu\u015fkilha.<\/p>\n<p>\u201cEy Saki! D\u00f6nd\u00fcr kadehi, sun bana ve meclistekilere;<br \/>\nZira a\u015fk ilkin kolay g\u00f6r\u00fcnd\u00fc, fakat sonra \u00e7\u0131kt\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckler.<\/p>\n<p>Seher yeli bir misk kokusu almak \u00fcmidiyle sevgilinin z\u00fclf\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131nca,<br \/>\nSa\u00e7lar\u0131n k\u0131vr\u0131mlar\u0131ndan ne kanlara boyand\u0131 y\u00fcrekler.<\/p>\n<p>Sevgilinin kona\u011f\u0131nda, nas\u0131l dinlenebilir, nas\u0131l e\u011flenilebilirim?<br \/>\n\u201cY\u00fckleri ba\u011flay\u0131n\u201d diye feryat edip durmakta ziller.<\/p>\n<p>Pir-i mu\u011fan, sana seccadeyi \u015faraba boya derse, dedi\u011fini yap,<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc yolcu\/salik konaklar\u0131n yolunu yordam\u0131n\u0131 bilir.<\/p>\n<p>Gece karanl\u0131k, dalga korkusu ve deh\u015fetli bir girdap var<br \/>\nNerden bilir halimizi hafif y\u00fckleriyle sahil yolcular\u0131.<\/p>\n<p>Arzular\u0131ma esir olarak yapt\u0131\u011f\u0131m her i\u015f sonunda ad\u0131m\u0131 k\u00f6t\u00fcye \u00e7\u0131kard\u0131,<br \/>\nBir s\u0131r nas\u0131l gizli kal\u0131r ki onunla kurulurken meclisler.<\/p>\n<p>Huzur istiyorsan H\u00e2f\u0131z, kaybolma onun g\u00f6z\u00fcnden,<br \/>\nKavu\u015ftunsa sevdi\u011fine, sat anas\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n!\u201d<\/p>\n<p>H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi\u2019nin gazellerindeki bu ilk gazel \u00fczerine onlarca \u015ferhler yaz\u0131ld\u0131. Bir\u00e7ok ki\u015fi benzerini taklide kalkt\u0131. Hatta mutasavv\u0131flar da kendi me\u015freplerince bu gazeli bir\u00e7ok kez \u015ferh etti.<\/p>\n<p>\u0130slam \u00f6ncesi zamanlarda Yunanl\u0131lar bir i\u015fe ba\u015flarken, o i\u015fe ait Rab\u2019lerinden yard\u0131m isterlerdi. Yunanl\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015fairi Homeros, \u0130lyada\u2019y\u0131 ilk defa s\u00f6ylerken \u015fiir ilahesinden yard\u0131m talep etti. G\u00fcya \u015fairlere \u015fiir kuvveti \u015fiir ilahesinin feyziyle h\u00e2s\u0131l olur imi\u015f gibi, Homeros\u2019tan sonra gelmi\u015f \u015fairler de bu inan\u0131\u015f\u0131n tesiriyle mi yahut \u201cpoema\u201d yazar iken \u0130lyada\u2019ya taklit arzusuyla m\u0131, \u015fiirlerine ilyada gibi yard\u0131m beytiyle ba\u015flam\u0131\u015flar, hatta H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul ettikten sonra da o adet baz\u0131 \u015fairlerde devam etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Cahiliye zamanlar\u0131nda Araplarda ise, \u015fiire ba\u015flarken te\u015fbib usul\u00fc, yani g\u00fczel, ho\u015f bir kad\u0131n\u0131 methetmek veya sevgilinin diyarlar\u0131n\u0131 dile getirmek yayg\u0131n bir usuld\u00fc. \u0130slam geldikten sonra yaz\u0131lm\u0131\u015f kasidelerin \u00e7o\u011fu da te\u015fbib usul\u00fcyle yaz\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hemen hemen her Mevlid ay\u0131nda okunan \u0130mam Buseyri\u2019nin \u201cKaside-i B\u00fcrde\u201dsi de bunun en g\u00fczel \u00f6rneklerinden biridir:<\/p>\n<p>Selem\u2019deki dostlar\u0131n\u0131 m\u0131 hat\u0131rlad\u0131n da,<br \/>\nKanl\u0131 g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kmektesin!<\/p>\n<p>Yoksa Kazime taraf\u0131ndan bir r\u00fczg\u00e2r m\u0131 esti?<br \/>\nYahut karanl\u0131k bir gecede \u0130zam Da\u011f\u0131\u2019ndan bir \u015fim\u015fek mi \u00e7akt\u0131?<\/p>\n<p>G\u00f6zlerine ne oldu b\u00f6yle \u201ca\u011flama art\u0131k!\u201d dedik\u00e7e co\u015fuyor,<br \/>\nKalb g\u00f6z\u00fcne ne oldu ki: \u201cyapma!\u201d dedik\u00e7e h\u0131\u00e7k\u0131r\u0131klara bo\u011fuluyor.<\/p>\n<p>G\u00f6n\u00fclden ba\u011flan\u0131p, \u00e7ok sevip \u00f6zleyen \u00e2\u015f\u0131k, san\u0131yor mu ki kara sevda saklan\u0131r!<br \/>\nA\u015f\u0131\u011f\u0131n kafa ve kalbi aras\u0131ndaki bu f\u0131tri tertib ve alevlenme olduk\u00e7a\u2026<\/p>\n<p>Sende bu a\u015fk olmasayd\u0131 harabelerde a\u011flay\u0131p durmazd\u0131n,<br \/>\nBan A\u011fac\u0131 ve \u201c\u00c2lem Da\u011f\u0131\u2019n\u0131\u201d and\u0131k\u00e7a uykuyu terk etmezdin.<\/p>\n<p>G\u00f6zya\u015f\u0131n ve hastal\u0131\u011f\u0131n en iyi \u015fahit iken,<br \/>\nNas\u0131l olur da a\u015fk ve muhabbeti ink\u00e2r edersin?<\/p>\n<p>\u015eu kabilden olsa gerek, galiba H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi, divan\u0131na ba\u015flarken sakiye seslenmi\u015f ve \u201cA\u015fk ba\u015fta kolay g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Lakin sonu\u00e7ta zorluklar \u00e7\u0131kt\u0131\u201d demi\u015f. Her i\u015f ba\u015fta kolay g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, fakat sonra her i\u015fin kendine g\u00f6re \u015fekli ortaya \u00e7\u0131kar; her b\u00fcy\u00fck i\u015f i\u00e7in gayet \u00e7ok haz\u0131rl\u0131klar\u0131n, tahamm\u00fcl, sebat, ehliyet gibi b\u00fcy\u00fck kuvvetlerin l\u00fczumu o i\u015fe ba\u015flad\u0131ktan sonra herkese malum olur.<\/p>\n<p>A\u015eK VE H\u00dcZ\u00dcN KARDE\u015eT\u0130RLER<\/p>\n<p>\u201c\u00d6\u011f\u00fct\u00e7\u00fc dedi ki: A\u015fk\u0131n ne h\u00fcneri var ki h\u00fcz\u00fcnden \u00f6te?<br \/>\nAk\u0131ll\u0131m! Haydi i\u015fine! H\u00fcnerin var m\u0131 daha iyi?\u201d<\/p>\n<p>diyen H\u00e2f\u0131z-\u0131 \u015eirazi, bir\u00e7ok gazelinde a\u015fk ile h\u00fczn\u00fcn atba\u015f\u0131 gitti\u011fini s\u00f6yler. A\u015fka maruz kalan\u0131n h\u00fczne de haz\u0131r olmas\u0131n\u0131 \u00f6\u011f\u00fct verir. A\u015fk yolunda y\u00fczlerce tehlike oldu\u011funu belirten H\u00e2f\u0131z, insan\u0131n bu fitne ve musibetlere sabretmesi gerekti\u011fini belirtir. \u0130nsan\u0131n \u00e7evre ve aile putunu y\u0131kmadan hakiki a\u015fk\u0131 ya\u015fayamayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden H\u00e2f\u0131z, kafeste esir ku\u015f misali olunmamas\u0131 gerekti\u011fini kaydeder. A\u015fkta elif gibi dik durmal\u0131, dal gibi b\u00fck\u00fcn\u00fclmemeli diyen H\u00e2f\u0131z, para ve makam i\u00e7in ya\u015fanan ili\u015fkilerin de a\u015fk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. H\u00e2f\u0131z, a\u015fk\u0131 zifiri karanl\u0131k bir gecede, korkun\u00e7 dalgalar ve b\u00fcy\u00fck f\u0131rt\u0131nalara benzetir.<\/p>\n<p>\u0130\u015frakilik ak\u0131m\u0131n\u0131n kurucusu olan \u00fcnl\u00fc \u0130slam filozofu \u015eehabeddin S\u00fchreverdi, Tirmizi\u2019de ge\u00e7en \u201cAllah\u2019\u0131n yaratt\u0131klar\u0131n\u0131n ilki ak\u0131ld\u0131r\u201d hadisinden hareketle kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cA\u015fk\u0131n Hakikati\u201d adl\u0131 eserinde \u201ca\u015fk ve h\u00fcz\u00fcn\u201d ili\u015fkisini \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201cBil ki Hakk\u2019\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ilk \u015fey, \u201cak\u0131l\u201d diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 parlak bir cevherdir. Hakk, bu cevhere \u00fc\u00e7 s\u0131fat bah\u015fetti:<\/p>\n<p>1-Hakk\u2019\u0131 tan\u0131ma<br \/>\n2-Kendini tan\u0131ma<br \/>\n3-\u00d6nceden olmay\u0131p daha sonra var olma s\u0131fatlar\u0131 idi.<\/p>\n<p>Hakk\u2019\u0131 tan\u0131ma s\u0131fat\u0131ndan \u201cg\u00fczellik\u201d meydana geldi, sonra ona \u201ciyilik\u201d denildi. Kendini tan\u0131ma s\u0131fat\u0131ndan \u201ca\u015fk\u201d ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, sonra ona \u201csevgi\u201d denildi. \u00d6nceden yok olup sonra var olma s\u0131fat\u0131ndan ise \u201ch\u00fcz\u00fcn\u201d meydana geldi, ona da \u201ckeder\u201d denildi<\/p>\n<p>Bu \u00fc\u00e7 s\u0131fat birbirleriyle karde\u015f olup ayn\u0131 kaynaktan meydana gelmi\u015flerdir. G\u00fczellik bu karde\u015flerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. G\u00fczellik kendisine bakt\u0131, kendisini g\u00e2yet iyi g\u00f6rd\u00fc, sevinip g\u00fcl\u00fcmsemesi sayesinde binlerce mukarreb (yak\u0131n) melek yarat\u0131ld\u0131. A\u015fk ortanca karde\u015ftir. Kendisi \u201cg\u00fczellik\u201d ile samimiydi. G\u00f6z\u00fcn\u00fc ondan ay\u0131rmazd\u0131, hep hizmetindeydi. \u201cG\u00fczellik\u201d tebess\u00fcm edince heyecanlan\u0131p muzdarip oldu. Hareket etmek istedi\u011finde, en k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015f olan \u201ch\u00fcz\u00fcn\u201d kendisini A\u015fk\u2019a ast\u0131. Bu sayede g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ve yery\u00fcz\u00fc meydana geldi.<\/p>\n<p>\u00d6nce \u00c2dem\u2019de kendini bulan bu \u00fc\u00e7 karde\u015f daha sonra Kenan ve M\u0131s\u0131r ilinde v\u00fccut buldu. G\u00fczellik Yusuf\u2019ta, a\u015fk Z\u00fcleyha\u2019da ve h\u00fcz\u00fcn de Yakup\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fczelli\u011fin isimlerinden biri \u201cCemal\u201d, di\u011feri de \u201cKemal\u201ddir. Hadis-i \u015eerif\u2019te deniliyor ki: \u201cAllah g\u00fczeldir. G\u00fczeli sever.\u201d A\u015fk\u0131n da dereceleri vard\u0131r: \u201cMarifet\u201d birinci, \u201cMuhabbet\u201d ikinci ve \u201cA\u015fk\u201d da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc mertebedir.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u015eark\u2019\u0131n \u201cLisan\u00fc\u2019l-gayb\u201d\u0131, \u201cTerc\u00fcman\u00fc\u2019l-esrar\u201d\u0131, \u201cHoda-yi \u015ei\u2019r\u201di, H\u00e2ce lakapl\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00fcstad. \u201c\u00c2b-\u0131 hayat\u201d tad\u0131ndaki gazelleri ile \u015eark\u2019ta Fuz\u00fbli, B\u00e2ki, Nedim, Nef\u2019i, N\u00e2bi, [&hellip;]","protected":false},"author":2,"featured_media":406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,11],"tags":[],"class_list":["post-405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edebiyat","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=405"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/405\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":407,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/405\/revisions\/407"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}