Selanik en g\u00fczel Osmanl\u0131 \u015fehirlerinden birisiydi. Selanik ayn\u0131 \u0130stanbul, Kud\u00fcs, \u00dcsk\u00fcp, \u0130zmir, Beyrut ve Filibe gibi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun Yunanl\u0131lardan, Yahudilerden, T\u00fcrklerden, Bulgarlardan, Arnavutlardan ve di\u011ferler milletlerden olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck bir dinsel mozaik toplulu\u011fuydu. Fakat bug\u00fcn hi\u00e7 kimse kolay kolay bu tarihi dokuyu bu \u015fehirde fark edememektedir. Modern Selanik binlerce apartman bloklar\u0131ndan, birka\u00e7 Grekoromen an\u0131tlardan, restore edilmi\u015f Bizans kiliseleri ve Yunan ulusal kahramanlar\u0131n\u0131n heykelleri ile \u00e7evrelenmi\u015f bir modern Yunan metropol\u00fcd\u00fcr. \u015eehirde yar\u0131m milenyumun \u00f6ncesini hat\u0131rlatan Osmanl\u0131, M\u00fcsl\u00fcman, Yahudi ve Bulgar kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan \u00e7ok az vard\u0131r. Asl\u0131nda, modern Selanik Yunan ulusunun in\u015fas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir projesiydi. Di\u011fer uluslar gibi, Yunan milliyet\u00e7ili\u011fi se\u00e7ici ve tarihine (y\u0131k\u0131c\u0131 taraflar\u0131na) kay\u0131ts\u0131zd\u0131rlar. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra, Yunan milliyet\u00e7ileri bir \u201cGrek Bizans Ge\u00e7mi\u015fi\u201d icat ettiler ve \u201cYahudi-Osmanl\u0131 Ge\u00e7mi\u015fini\u201d resmi toplumsal haf\u0131zalar\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu kesinlikle d\u00fcnyada ilk kez yap\u0131lan bir \u015fey de\u011fildi. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve kozmopolit olan b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerinin \u00e7o\u011fu imparatorlu\u011fun y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra devrimci ulus devletleri taraf\u0131ndan millile\u015ftirilmi\u015f ve devletle\u015ftirilmi\u015ftir. \u00c7oklu k\u00fclt\u00fcrlerin, \u00e7oklu etniklerin ve \u00e7oklu dinlerin bir arada bulundu\u011fu \u201cOsmanl\u0131 ge\u00e7mi\u015fleri\u201d d\u00f6nemi ile ili\u015fkilendirilerek yok edilirken, \u201culusal ge\u00e7mi\u015fler\u201d icat edildi ve ulus devletlerin yeni dizayn\u0131 i\u00e7in \u201culusal \u015fehirler\u201d olu\u015fturuldu. Selanik 20. y\u00fczy\u0131lda Bulgar, T\u00fcrk, Yunan ve Arap olan bir d\u00f6nemin Osmanl\u0131 \u015fehirlerinden sadece bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n
Bug\u00fcn \u201culusal \u015fehirler\u201d g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131, uluslararas\u0131 \u015firketler ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn globalle\u015fmesi gibi sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Kozmopolitlik y\u00fczy\u0131ll\u0131k ulusalla\u015ft\u0131rma bo\u015flu\u011fundan, hat\u0131ralardan \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrkler olmak \u00fczere Rum, S\u0131rp, Bulgar, Yahudi, Ermeni vb. uluslar ya\u015f\u0131yordu ve ekonomiden sonra tekrar misilleme yapmaktad\u0131r. Ulus devletlerin giderek \u00e7\u00f6kmesi, k\u00fc\u00e7\u00fck kimliklerin birle\u015fmesi ve global politikan\u0131n yeni realiteleri insanlar\u0131 unutulmu\u015f hat\u0131ralar\u0131n hat\u0131rlanmas\u0131na ve ge\u00e7mi\u015fi tekrar ke\u015ffetmeye davet ediyor.\u00a0 Bulgarlar ve Yunanl\u0131lar Osmanl\u0131 vesayetini tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irmeye ve onlar\u0131n T\u00fcrk ve Yahudi kom\u015fular\u0131n\u0131 an\u0131msamaya haz\u0131rlan\u0131yor. T\u00fcrkler ise bir zamanlar k\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019da birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 Ermenileri ve Yunanl\u0131lar\u0131 hat\u0131rl\u0131yorlar. Do\u011frusal milli tarihler ortaya \u00e7\u0131kan kozmopolit entelekt\u00fcel elitlerden art\u0131k memnun de\u011fil. Fakat, ge\u00e7mi\u015fin an\u0131msanmas\u0131 bar\u0131\u015fa m\u0131 hizmet edecek yoksa d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 tekrar m\u0131 ortaya \u00e7\u0131karacak sorusunun cevab\u0131 hala verilmedi. Tabi bu bizim ge\u00e7mi\u015fi nas\u0131l hat\u0131rlayaca\u011f\u0131m\u0131zla da alakal\u0131 bir durum.<\/p>\n
Columbia \u00dcniversitesi Avrupa Tarihi profes\u00f6r\u00fc Mark Mazower\u2019\u0131n Alfa Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan terc\u00fcme edilen \u201cSelanik: Hayaletler \u015eehri\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda sadece Selanik\u2019in renkli (fakat her zaman bar\u0131\u015f i\u00e7inde de olmayan) unutulmu\u015f tarihini ortaya \u00e7\u0131karmakla kalmamakta, ayn\u0131 zamanda \u015fehrin ge\u00e7mi\u015finin nas\u0131l unutuldu\u011funu ve \u015fehrin nas\u0131l \u201cYunan\u201d oldu\u011funu da g\u00f6stermektedir. O yenilik\u00e7i ve do\u011frusal tarih yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ulus merkezli tek boyutlulu\u011funa meydan okuyan bir a\u00e7\u0131klama sunmaktad\u0131r. Mazower\u2019in Selanik\u2019i ne sadece Yunand\u0131 ne de sadece T\u00fcrk, ne sadece Yahudi\u2019ydi ne de sadece Bulgar\u2019d\u0131. B\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7in bir memleketti. \u0130slam, Hristiyanl\u0131k ve Yahudilik i\u00e7in kayna\u015fma yeriydi. Avrupa\u2019n\u0131n ve Ortado\u011fu\u2019nun bulu\u015ftu\u011fu bir limand\u0131.<\/p>\n
Kitap \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor<\/strong><\/p>\n Selanik: Hayaletler \u015fehri, \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r: Sultan Murad\u2019\u0131n Y\u00fckseli\u015fi, Avrupa\u2019n\u0131n G\u00f6lgesinde ve Kenti Yunanla\u015ft\u0131rma. Kitap 1430 y\u0131l\u0131ndan Sultan Murad taraf\u0131ndan Selanik\u2019in Osmanl\u0131 fethi ile ba\u015flamaktad\u0131r. 15. Ve 16. y\u00fczy\u0131llar boyunca Selanik bir Bizans \u015fehrinden Osmanl\u0131 \u015fehrine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. M\u00fcsl\u00fcman Selanikliler camiler, pazar alanlar\u0131, dervi\u015f hazireleri ve hamamlar in\u015fa ettiler. \u00d6nde gelen gazi ailelerinin vak\u0131flar\u0131 ve imaretleri ekonomik hayat\u0131 da canland\u0131rd\u0131. Kubbeler, minareler ve kuleler art\u0131k ufuk \u00e7izgisini de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. \u015eehrin yeni Grek-M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ehresi Hac\u0131 Halifenin Selanik\u2019i \u0130stanbul\u2019un k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u015eehirdeki de\u011fi\u015fimin ikinci dalgas\u0131 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonralar\u0131na do\u011fru ve 16. y\u00fczy\u0131lda Sefardi\u2019nin \u015fehre varmas\u0131yla geldi. \u0130berya\u2019dan gelen yo\u011fun Yahudi g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131 Grek-M\u00fcsl\u00fcman Selanik\u2019e bir de Yahudi-Hispanik bile\u015fenini eklemi\u015fti. 17. y\u00fczy\u0131la geldi\u011fimizde, Yahudiler \u015fehrin en kalabal\u0131k toplulu\u011fuydu. Sinagoglar\u0131, k\u00fct\u00fcphaneleri, Yahudi toplumunun canl\u0131 entelekt\u00fcel ve ekonomik hayat\u0131 ile Yahudilerin uzun s\u00fcredir orada ya\u015famad\u0131\u011f\u0131na inanmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. E\u015fsiz bir Yahudi-Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc do\u011fuyordu Selanikte. Sabetay Zevi\u2019nin takip\u00e7isi Ma\u2019mins de \u015fehrin kozmopolit ve kucaklayan \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131 bu \u015fehri memleket olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n Mazower \u201cK\u0131saca \u015fehir bir\u00e7ok farkl\u0131 \u00f6\u011fretinin kesi\u015fim noktas\u0131 olmu\u015ftur\u201d olarak ifade etmi\u015ftir. Sufi mezhebinden dolay\u0131, \u0130ran\u2019a Anadolu\u2019ya, Trakya\u2019ya ve M\u0131s\u0131r\u2019a ba\u011flant\u0131s\u0131 vard\u0131r; Marranolar Katolikli\u011fi \u0130ber Yar\u0131madas\u0131ndan, Anvers\u2019ten ve Papal\u0131k \u0130talya\u2019s\u0131na ge\u00e7irdiler; Sabetayc\u0131lar\u0131n inanc\u0131 Yahudi inananlar taraf\u0131ndan Polonya\u2019ya, Bohemya\u2019ya, Almanya\u2019ya ve son olarak Kuzey Amerika\u2019ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 17. y\u00fczy\u0131lda B\u00fcy\u00fck \u015eehir Piskoposu Athanasios Patellarios Venedik Girit\u2019inden ve Osmanl\u0131 Sinia\u2019s\u0131ndan \u015fehre giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r sonras\u0131nda Moldova, \u0130stanbul, Rusya ve ebedi istirahati olan Ukranya\u2019ya ge\u00e7mi\u015ftir. Selanik ayn\u0131 zamanda hem M\u00fcsl\u00fcman, hem Hristiyan ve hem de Yahudi olan bir Osmanl\u0131 Ek\u00fcmenli\u011finin merkezinde bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n 18.y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na do\u011fru, yeni bir sosyo-politik hayat olu\u015fuyordu: yeni\u00e7eriler ve Makedonya\u2019n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman arazi sahipleri \u015fehrin yeni politik efendileri olurken, Yunan t\u00fcccarlar ve Yahudi bankac\u0131lar ekonomik hayata egemendiler. Selanik, varl\u0131kl\u0131 Makedonyal\u0131 hinterland\u0131 taraf\u0131ndan desteklenen uluslararas\u0131 ticaret i\u00e7in ticari merkeze d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun merkezi kontrol\u00fc azal\u0131yordu ve \u015fehir yava\u015f\u00e7a d\u00fcnya ekonomisine entegre oluyordu. 19. Y\u00fczy\u0131l boyunca Osmanl\u0131 reformlar\u0131 dinsel liderlik rol\u00fcn\u00fc ve dini gruplar\u0131n kolektif kimliklerini g\u00fc\u00e7lendirdi. \u201cOsmanl\u0131 yetkilileri i\u00e7in ger\u00e7ek zorluk onlar\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmak de\u011fil, onlar\u0131n g\u00fc\u00e7lerini ortaya \u00e7\u0131karmakt\u0131.\u201d<\/p>\n Avrupal\u0131lar\u0131n Selanik\u2019i ke\u015ffi<\/strong><\/p>\n Kitab\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, Mazower \u015fehirdeki Avrupa etkisini analiz etmektedir. 19. Y\u00fczy\u0131ldaki Avrupal\u0131 gezginlerin anlat\u0131mlar\u0131n\u0131n geni\u015f olanaklar\u0131n\u0131 ak\u0131ll\u0131ca kullanarak yazar, \u201cSelanik\u2019teki Avrupa\u201d katmanlar\u0131n\u0131 bizlere sunmaktad\u0131r. 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar yeni sosyo-ekonomik ger\u00e7ekler zenginler ve fakirler i\u00e7in \u00e7oklu dini s\u0131n\u0131f\u0131 kimlikleri olu\u015ftururken, \u015fehrin fiziksel yap\u0131s\u0131 modernlik i\u00e7in haz\u0131rlan\u0131yordu. Duvarlar y\u0131k\u0131ld\u0131. Kamu alanlar\u0131, devlet binalar\u0131, bankalar, oteller ve mahalleler kozmopolit elitler i\u00e7in tekrar in\u015fa edildi. Abd\u00fclhamit Selanik\u2019i, kamu sekt\u00f6r\u00fc ve \u00f6zel sekt\u00f6r aras\u0131nda yeni bir denge olu\u015fturmu\u015ftu. Avrupa ekonomik d\u00fcnyas\u0131na entegrasyonu ve bu entegrasyon i\u00e7in alt yap\u0131 sa\u011flayan Osmanl\u0131 idari reformlar\u0131 bu \u015fehrin kozmopolitli\u011fini ve \u00e7oklu k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ayakta tutmu\u015ftur.<\/p>\n 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonras\u0131na do\u011fru, milliyet\u00e7ilik Selanik kozmopolizmine meydan okumaya ba\u015flad\u0131. Birbiriyle yar\u0131\u015fan iki milliyet\u00e7ilik, Helenizm ve Bulgar Milliyet\u00e7ili\u011fi Osmanl\u0131 Makedonya\u2019s\u0131 \u00fczerinde hak iddia etti. Buras\u0131 ayn\u0131 zamanda ortaya \u00e7\u0131kan T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011finin ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fundaki radikal hareketlenmelerinin de ana yeriydi. Osmanl\u0131 Selanik\u2019i milliyet\u00e7ilik d\u00f6nemi i\u00e7in haz\u0131rl\u0131kl\u0131 de\u011fildi. \u0130ngiliz bir gezginin s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re Selanik \u201ctarihsel olarak Yunan, siyasi olarak T\u00fcrk, co\u011frafik olarak Bulgar ve etnografik olarak Yahudi\u2019ydi\u201d.<\/p>\n Mark Mazower, ayr\u0131ca 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f bir Yahudi \u00e7ocu\u011fun otobiyografik roman\u0131n\u0131 \u00f6zetler. T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u201cElveda Selanik\u201d ad\u0131yla \u00e7evrilen L. Sciaky\u2019nin roman\u0131, \u201c\u015fafak vakti m\u00fcezzinin sesiyle ba\u015flar. Arnavut ev sahipleri, bir Bulgar olan manavlar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 jandarmas\u0131n\u0131n gazab\u0131ndan korurken, hali vakti yerinde M\u00fcsl\u00fcman anne babalar \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in H\u0131ristiyan s\u00fctanneler, meyve bah\u00e7eleri i\u00e7in de Rum bah\u00e7\u0131vanlar tutard\u0131. Yalmanlar\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcndeki kuyuyu mahallenin T\u00fcrkleri, Rumlar\u0131, Bulgarlar\u0131, S\u0131rplar\u0131, Ulahlar\u0131 ve Arnavutlar\u0131 kullan\u0131rd\u0131.\u201d<\/p>\n Selanik\u2019in Yunanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n Kitab\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131 Selanik\u2019in Helenizasyonunu (Yunanla\u015fmas\u0131n\u0131) ele almaktad\u0131r. Balkan sava\u015flar\u0131 Selanik\u2019i Yunanistan\u2019a teslim etti. \u201cOrdular\u0131n\u0131n dikkate de\u011fer performans\u0131 sayesinde, Yunanistan\u2019\u0131n Selanikte\u2019teki Osmanl\u0131 y\u00f6netimine son vermesi \u00fc\u00e7 haftadan k\u0131sa s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Ama yakla\u015f\u0131k 500 y\u0131l padi\u015fahlar\u0131n h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131ktan sonra, kentin art\u0131k ger\u00e7ek anlamda Yunan olabilmesi i\u00e7in, bundan daha uzun s\u00fcreye gereksinim olacakt\u0131.\u201d. Yunan i\u015fgalinden do\u011fan ilk \u00e7\u0131kar\u0131m Bulgar miras\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 demekti. Bulgar Selaniklileri \u015fehirden ayr\u0131l\u0131rken, Bulgaristan\u2019dan gelen Yunan m\u00fclteciler buralara yerle\u015ftiriliyordu. \u0130\u015fgalin ilk safhas\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ve Yahudilerin \u00e7o\u011fu Selanik\u2019te kalmaya devam etti. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Yunanl\u0131lar\u0131n tavsiyesiyle M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n k\u00f6t\u00fc muameleleri Helenizasyon ak\u0131m\u0131n\u0131 daha da \u015fiddetlendirmi\u015ftir. \u015eehrin neredeyse yar\u0131s\u0131n\u0131 yok eden 1917\u2019deki b\u00fcy\u00fck yang\u0131n\u00a0 Helenizasyon savunucular\u0131 i\u00e7in trajik bir hediyeydi. Yang\u0131n Osmanl\u0131 \u015fehrini ve \u00f6z\u00fcndeki Yahudili\u011fi yok etmi\u015fti. \u201cK\u00fcllerden, Yunan devleti ve toplumunun imgesinde yo\u011frulmu\u015f b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yeni bir kent do\u011fmaya ba\u015flad\u0131\u201d. Yahudiler \u015fehrin merkezinden \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131rken, Thomas Mawson\u2019un plan\u0131 Selanik\u2019in merkezini de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. \u201cYahudiler rastgele bir hedef de\u011fildi, zira geleneksel yerle\u015fim kal\u0131plar\u0131nda Osmanl\u0131 kent dokusunun ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131yd\u0131: Yahudileri s\u00f6k\u00fcp atmaks\u0131z\u0131n Selanik\u2019i Bat\u0131l\u0131la\u015ft\u0131rmak olanaks\u0131zd\u0131\u201d. \u201c1930 y\u0131l\u0131nda, Selanik\u2019i Abd\u00fclhamid d\u00f6neminde oldu\u011fu haliyle hat\u0131rlayabilenlerin oran\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc\u201d.<\/p>\n Bir di\u011fer dramatik a\u015fama da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 toplu g\u00f6\u00e7t\u00fcr. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fcyle ilgili nihai basamak Lozan Antla\u015fmas\u0131 gere\u011fi yap\u0131lan T\u00fcrklerle Yunanlar aras\u0131ndaki n\u00fcfus m\u00fcbadelesiydi. 1924\u2019te Selanik, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tamamen \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fehir haline gelmi\u015fti. Yunan milliyet\u00e7ileri bu g\u00f6\u00e7\u00fc kutlad\u0131lar: \u201cBarbar bir dinin simgeleri birbiri ard\u0131na yerle bir oluyordu\u201d. \u201cM\u00fcezzinin sesi art\u0131k kulaklar\u0131m\u0131z\u0131 t\u0131rmalamayacak; m\u00fcezzin ile sesi yeni \u00fclkelerinin derinliklerinde yok olup gidecek\u2026 Hi\u00e7bir \u015fey ama hi\u00e7bir \u015fey bize art\u0131k o k\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatamayacak.\u201d. Selanikli M\u00fcsl\u00fcmanlar \u015fehri terk edince Anadolu\u2019dan gelen H\u0131ristiyanlar buralara yerle\u015ftirildi. 1920\u2019li y\u0131llarda Selanik art\u0131k bir m\u00fclteci \u015fehri haline gelmi\u015fi. Helenizasyon ak\u0131m\u0131 kendi i\u00e7 trajedisini kendisi yarat\u0131yordu. \u201cTuhaf tuhaf k\u0131yafetler, hi\u00e7 a\u015fina olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z adetler, keskin bir konu\u015fma a\u011fz\u0131 ve ne gariptir ki bir\u00e7o\u011funun Rumcadan bile daha ak\u0131c\u0131 konu\u015ftu\u011fu T\u00fcrk\u00e7e dilini beraberlerinde getirmi\u015flerdi. Asl\u0131nda bir\u00e7o\u011fu hala yaln\u0131zca T\u00fcrk\u00e7e dilinden anl\u0131yordu ve kendilerini \u2018Yunan\u2019 olarak de\u011fil, aksine \u2018Anadolu H\u0131ristiyanlar\u0131\u2019 veya \u2018Do\u011fulu H\u0131ristiyanlar\u2019 olarak tan\u0131ml\u0131yorlard\u0131. Selanikli M\u00fcsl\u00fcmanlar gitmi\u015fti ancak Anadolulu H\u0131ristiyanlar kendi havalar\u0131n\u0131 \u015fehrin siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam tarz\u0131na eklemi\u015flerdi. M\u00fcltecilerin h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde proleterle\u015fmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyen sosyalist harekete Rembetika\u2019n\u0131n melankolik ezgileri de eklenmi\u015fti.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar T\u00fcrkiye\u2019ye gitti ancak Selanikli Yahudiler nereye gideceklerdi? Selanik b\u00fcy\u00fck Yunan milliyet\u00e7ili\u011fi projesine kar\u015f\u0131 direniyordu. Selanikli Yahudilerin \u00e7o\u011fu kendilerine milliyetleri hakk\u0131nda soru y\u00f6neldi\u011finde kendilerini hala \u201cSelanikli\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yorlard\u0131. \u0130\u00e7 sava\u015f d\u00f6nemi, kolektif Yahudi kimlikleri ile Helenizasyon iddialar\u0131 aras\u0131nda gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyen \u00e7at\u0131\u015fmalara \u015fahit oldu. \u201cEtnik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n en belirleyici i\u015fareti inan\u00e7t\u0131. Yunan liberaller ve sosyalistler, Yahudilerin kendilerini ayr\u0131 bir topluluk olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve hala \u2018Osmanl\u0131 zihniyeti\u2019 diye isimlendirilen kimliklerini koruyor olmakla onlar\u0131 su\u00e7lad\u0131lar. Ve asl\u0131nda Yahudiler aras\u0131nda \u2018Yunan\u2019 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc s\u0131k s\u0131k \u2018H\u0131ristiyan\u2019 kelimesine e\u015f de\u011fer olarak kullan\u0131l\u0131yordu \u2013 \u00e7\u00fcnk\u00fc karde\u015fi inanc\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f olan birisi onu \u2018Yunan olarak\u2019 tan\u0131ml\u0131yordu.\u201d<\/p>\n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Yunanlar\u0131n Selanik\u2019i i\u015fgali \u015f\u00fcphesiz ki hayalet \u015fehrinin en trajik hik\u00e2yesiydi. Yakla\u015f\u0131k 45.000 Selanikli Yahudi Auschwitz\u2019deki Nazi kamp\u0131nda gaz odalar\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Fakat belki de bu katliam kadar trajik olan bir di\u011fer durum da, pek hevesli olmasalar da, Selanikli Yunan dostlar\u0131n\u0131n, Yahudilerin Polonya\u2019ya s\u00fcr\u00fclmesine kar\u015f\u0131 sessiz kalmalar\u0131yd\u0131. Yahudi evlerinin \u00e7o\u011fu s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131larca i\u015fgal edilmi\u015fti. Sinagoglar yerle bir edilmi\u015fti. Antik Yunan mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerine Aristoteleion \u00fcniversitesi in\u015fa edilmi\u015fti. Soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f kalan birka\u00e7 ki\u015fi ise geri d\u00f6nd\u00fcklerinde \u015fehri b\u0131rakt\u0131klar\u0131 gibi bulamam\u0131\u015flard\u0131.\u00a0 Soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f kalan Jacques\u2019e Yunanl\u0131 eski arkada\u015f\u0131 \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015fti: \u201cSeni anl\u0131yorum Jacques, Selanik\u2019te, bir zamanlar her bir ta\u015f\u0131n\u0131 bildi\u011fin kentte nereye gidebilece\u011fini bilmiyorsun art\u0131k. Bu ger\u00e7ekten do\u011fruydu.\u201d<\/p>\n T\u00fcm\u00fc Selanik\u2019i Tanr\u0131 ad\u0131na istedi<\/strong><\/p>\n Mazower yaln\u0131zca Osmanl\u0131 Selanik\u2019inin ger\u00e7e\u011fini anlatmakla kalm\u0131yor, Osmanl\u0131 ge\u00e7mi\u015finin nas\u0131l k\u00f6klerinden kaz\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve nas\u0131l yenilendi\u011finin hikayesini de anlat\u0131yor. Osmanl\u0131 Selanik\u2019i kaybolurken, Yunanl\u0131 Selanik, \u015fehirdeki Bizans ruhunu yeniden canland\u0131rd\u0131 (\u00e7\u00fcnk\u00fc Atina eski Yunanistan\u2019\u0131 yans\u0131t\u0131yordu). \u201cY\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti uzun tarihsel bir parantez i\u00e7erisinde bir bask\u0131 ve cans\u0131zl\u0131k kabusu olarak yaz\u0131l\u0131yordu. Onlarla ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunan her t\u00fcrl\u00fc kal\u0131nt\u0131 hem tarihi de\u011ferden yoksun anlama geliyor hem de \u015fehrin kendisi i\u00e7in yaratmakta oldu\u011fu yeni imaja potansiyel bir tehlike olarak alg\u0131lan\u0131yordu. Minarelerin yerle bir edilmesinin ve Yahudi mezarl\u0131klar\u0131n\u0131n tamamen yok edilmesinin en temel a\u00e7\u0131klamas\u0131 buydu. Bu durum ayr\u0131ca Yunanl\u0131 arkeologlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131n \u0130branice, Portekizce ve Yahudi \u0130spanyolcas\u0131yla yaz\u0131l\u0131 olan epigraflar\u0131 g\u00f6rmezden gelirken neden Yahudi mezar ta\u015flar\u0131n\u0131n ters taraf\u0131nda g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kan antik yaz\u0131tlarla ilgili \u00f6\u011frenilmi\u015f makaleleri yay\u0131mlamas\u0131n\u0131n da cevab\u0131d\u0131r. \u015eehirde Bizans sonras\u0131na ait ne varsa hepsi tehlike alt\u0131ndayd\u0131. Buna yaln\u0131zca Beyaz Kule dahil de\u011fildi \u00e7\u00fcnk\u00fc o kadar h\u0131zl\u0131 bir sembolik ba\u015far\u0131 elde etmi\u015fti ki hi\u00e7 kimse onun bir Osmanl\u0131 mimarisi olabilece\u011fini kabul etmek istemiyordu.\u201d<\/p>\n Profes\u00f6r Mazower kolektif birka\u00e7 akt\u00f6r\u00fcn birbiriyle rekabet i\u00e7inde olan \u00e7e\u015fitli anlat\u0131mlar\u0131n\u0131 usta bir \u015fekilde yorumlamakta ve Selanik\u2019in \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve farkl\u0131 \u00e7e\u015fitlerde \u00f6yk\u00fclendirilmesini sunmaktad\u0131r. Sonras\u0131nda akt\u00f6rlerden birinin di\u011ferlerine kar\u015f\u0131 nas\u0131l zafer elde etti\u011fini ve \u015fehri kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. B\u00fcy\u00fck bir titizlikle izleyicilerin ve Osmanl\u0131 Selanik\u2019inin akt\u00f6rlerinin zihnine giriyor ve onlar\u0131 seslendiriyor. Okuyucu yaln\u0131zca tek bir b\u00f6l\u00fcmde Yahudi bir bankac\u0131n\u0131n, T\u00fcrk (M\u00fcsl\u00fcman) bir y\u00f6neticinin, Avrupal\u0131 bir gezginin, Yunan bir t\u00fcccar\u0131n ve Bulgar bir komitadjinin (partizan) konu\u015fmas\u0131na tan\u0131k olabilmektedir. Hik\u00e2yeyi yerinde se\u00e7ilmi\u015f al\u0131nt\u0131larla in\u015fa ediyor ve ince bir zek\u00e2y\u0131 yans\u0131tan arg\u00fcmanlar\u0131yla bunlar\u0131 ustaca birle\u015ftiriyor. Selanik \u00fczerine yap\u0131lan ikincil edebiyat\u0131n da \u00f6tesinde \u00e7e\u015fitli dillerde farkl\u0131 t\u00fcrlerden kaynaklar kullanmaktad\u0131r: gezginlerin anlat\u0131mlar\u0131, gazeteler, istatistikler ve ar\u015fiv dok\u00fcmanlar\u0131 (kitab\u0131n \u00e7oksesli karakterini dramatik bir \u015fekilde zenginle\u015ftirme imk\u00e2n\u0131 verebilecek olan zengin Osmanl\u0131 \u2013 T\u00fcrk materyalleri hari\u00e7).<\/p>\n Bu yaln\u0131zca Selanik tarihine de\u011fil ayn\u0131 zamanda Yunanlar\u0131n, T\u00fcrklerin, Bulgarlar\u0131n, S\u0131rplar\u0131n, Bo\u015fnaklar\u0131n ve di\u011ferlerinin, \u00f6zellikle de Avrupa\u2019n\u0131n geni\u015fleme arifesinde yeni bir tarihi, ortak bir tarihi nas\u0131l alg\u0131lamalar\u0131 konusunda gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyen tart\u0131\u015fmalara da b\u00fcy\u00fck bir katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Mazower b\u00fcy\u00fck bir ders vermektedir: Tarihimize d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meliyiz. \u201cT\u00fcm\u00fc de kenti Tanr\u0131 ad\u0131na kendilerine istemi\u015flerdi. Gene de, Tanr\u0131 neredeyse, her \u015fey oradad\u0131r, denmez mi?.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Yery\u00fcz\u00fcnde Selanik kadar ola\u011fan\u00fcst\u00fc zengin bir ge\u00e7mi\u015fe sahip kent azd\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Rumeli\u2019deki \u00f6nemli \u015fehirlerinden ve bat\u0131ya a\u00e7\u0131lan kap\u0131s\u0131 olan […]","protected":false},"author":2,"featured_media":293,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-290","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kitaplar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=290"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":294,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290\/revisions\/294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=290"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=290"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=290"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/selanik-381x600.jpg\")
<\/p>\n