Orta Asya ve Kafkaslar \u0130slam tarihi literat\u00fcr\u00fcnde Mavera\u00fcnnehir olarak ge\u00e7er. Seyhun ve Ceyhun nehirleri, Hazar Denizi, Aral g\u00f6l\u00fc, \u015ea\u015f ve Fergana vadileri, Buhara, Semerkant, Horasan, Belh ve Herat gibi kadim \u0130slam \u015fehirleri bu topraklar i\u00e7inde yer al\u0131r.<\/p>\n
Ortado\u011fu (Arap Yar\u0131madas\u0131) gibi Mavera\u00fcnnehir’de \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ve siyasi oyunlar\u0131n dinmemesinin en b\u00fcy\u00fck nedeni de Ortado\u011fu ile ayn\u0131 kaderi payla\u015fmas\u0131. Birincisi, b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n hemen hemen hepsinin M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131. \u0130kincisi, b\u00f6lgenin Ortado\u011fu’dan sonra en b\u00fcy\u00fck petrol ve do\u011falgaz rezervlerine sahip olmas\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise b\u00f6lgenin Jeo-stratejik \u00f6neme haiz olmas\u0131.<\/p>\n
Mavera\u00fcnnehir’in ad\u0131 bug\u00fcnlerde Kadife ve Turuncu devrimlerle an\u0131l\u0131yor. Benzer devrimler b\u00f6lgenin di\u011fer \u00fclkeleri i\u00e7in de konu\u015fuluyor. Azerbaycan’da 6 Kas\u0131m’da yap\u0131lacak se\u00e7imler \u00f6ncesi ya\u015fanan tutuklama olaylar\u0131n\u0131n da bununla ba\u011flant\u0131s\u0131 oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Azerbaycan Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev, muhalefet liderlerini Amerika’dan destek almak ve kendisine kar\u015f\u0131 bir darbe giri\u015fiminde bulunmakla itham etmektedir. \u00c7o\u011fu SSCB’nin enerji a\u011flar\u0131na ba\u011fl\u0131 olan Orta Asya, Kafkaslar ve Karadeniz b\u00f6lgesindeki yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler, Avrasya’da ABD i\u00e7in bug\u00fcn yads\u0131nmas\u0131 zor yeni bir jeo-politik \u00f6nem kazanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Amerikal\u0131 yetkililer, Mavera\u00fcnnehir’de \u0130ran’\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak ve Rusya’n\u0131n ise b\u00f6lgedeki n\u00fcfuzunu muhasara alt\u0131na almak i\u00e7in s\u0131k s\u0131k b\u00f6lge \u00fclkelerine diplomatik ziyaretler d\u00fczenlemektedirler. Ekim ay\u0131 i\u00e7erisinde ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Condoleezza Rice ve ABD Savunma Bakan\u0131 Donald Rumsfeld \u00e7antalar\u0131nda bulunan vaatlerle b\u00f6lge \u00fclkelerini ziyaret ettiler. Ayn\u0131 zamanda yine Amerikal\u0131 \u015fahinlerden ve \u015fimdiki D\u00fcnya Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Paul Wolfowitz de b\u00f6lgeye ziyarette bulundu.<\/p>\n
Amerikan y\u00f6netimi b\u00f6lgeyi jeo-politik ve jeo-stratejik a\u00e7\u0131dan kontrol alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar i\u00e7in b\u00f6lgedeki enerji kaynaklar\u0131 ve Balkanlara kadar uzanan boru hatlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi bunu gerektiriyor. ABD’nin Afganistan d\u0131\u015f\u0131nda K\u0131rg\u0131zistan, Kazakistan ve Tacikistan’da askeri \u00fcsleri bulunuyor. \u00d6zbekistan ise ABD’ye Afganistan sald\u0131r\u0131s\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00fcss\u00fc ?Andican Olaylar\u0131?n\u0131n arkas\u0131nda Bush y\u00f6netimi oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle kapatma karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
B\u00f6lgede ABD’nin yan\u0131 s\u0131ra AB g\u00fc\u00e7leri (\u00f6zellikle Almanya ve Fransa), Rusya, \u00c7in ve \u0130ran aras\u0131nda rekabet ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu rekabet Ortado\u011fu ve \u00e7evresi ile ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde hassas bir konumdad\u0131r. ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n 1995 tarihli bir raporunda ?bizim Ortado\u011fu’da en b\u00fcy\u00fck ulusal g\u00fcvenlik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131z, Basra K\u00f6rfezi’nden d\u00fcnya pazarlar\u0131na, istikrarl\u0131 fiyatlarla ve p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir bi\u00e7imde petrol ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesidir? deniliyor. Y\u0131llar boyu, AB de benzer kayg\u0131lar\u0131n\u0131 ifade etti. AB komisyonu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan 2000 tarihli bir yasa tasar\u0131s\u0131nda \u015funlar\u0131 okuyoruz: ?Petrol ekonomi i\u00e7in ekmek kadar ya\u015famsald\u0131r.? Ayn\u0131 \u015fekilde, \u00c7in ekonomisi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle petrol ve gaza ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r ve enerji ne kadar ucuz olursa, 1.3 milyarl\u0131k n\u00fcfusu i\u00e7in ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi s\u00fcrd\u00fcrme ihtimali o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. B\u00f6lgenin ba\u015f akt\u00f6rleri Rusya ve \u0130ran i\u00e7in ise petrol ve gaz\u0131n \u00f6nemini anlatmaya gerek yok.<\/p>\n
Rusya’n\u0131n dev petrol \u015firketi LUKoil’in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka raporda ?Hazar k\u0131ta sahas\u0131n\u0131n Rusya kesiminde kan\u0131tlanan 5 milyar varillik bir rezerve sahip bir saha ke\u015ffetmi\u015f? ve ?sismik veriler sahan\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ilk tahminleri \u00fc\u00e7 kat a\u015fabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir? deniliyor. Azerbaycan’daki petrol sahalar\u0131n\u0131n ?3-4 milyar varil i\u015fletilebilir petrol rezervine sahip oldu\u011fu tahmin ediliyordu.? 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Kazakistan’daki Cengiz sahas\u0131n\u0131n ?6 milyar dolarl\u0131k kan\u0131tlam\u0131\u015f ham rezerve? sahip oldu\u011fu kaydedilmi\u015fti. B\u00f6lgedeki t\u00fcm \u00fclkelerde hemen hemen benzeri zenginlikler bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Hazar Denizi’nde k\u0131y\u0131s\u0131 olan be\u015f devletin t\u00fcm\u00fc, Rusya, \u0130ran, T\u00fcrkmenistan, Azerbaycan ve Kazakistan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck enerji kaynaklar\u0131 \u00fczerinde sert bir rekabete giri\u015fmi\u015f ve SSCB’nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan beri k\u0131ta sahas\u0131n\u0131n ve karasular\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00e7izilmesi konusunda h\u00e2l\u00e2 bir uzla\u015fmaya varamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Petrol \u015eirketleri ve \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n Arkas\u0131ndaki Ger\u00e7ek<\/strong><\/p>\n Avrupa ve Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 temel bir b\u00f6lge olsa da Ortado\u011fu, So\u011fuk Sava\u015f’tan beri Bat\u0131’n\u0131n tek oda\u011f\u0131 de\u011fildir. Ger\u00e7ekten de Chevron, BP, 1998’de birle\u015fen Amoco ve UNOCAL, Texaco, Exxon ve Pennzoil gibi \u00f6nde gelen ABD ve \u0130ngiliz \u015firketlerinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir ?boru hatt\u0131 haritas\u0131? vard\u0131r ve ?Balkanlar’\u0131 Afganistan’a ba\u011flayan, petrol ve do\u011fal gaz kaynaklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren? bir haritad\u0131r. H\u00e2l\u00e2 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir stratejik ve k\u00fcresel \u00f6nem ta\u015f\u0131yan Ortado\u011fu; Orta Asya ve Pakistan-Afganistan ku\u015fa\u011f\u0131, Karadeniz, Hazar ve Kafkaslar\u0131 da i\u00e7ine alan daha geni\u015f bir ba\u011flamda g\u00f6r\u00fclmelidir. ABD politikas\u0131 bu b\u00f6lgede bir yandan AB devletlerinin rekabetiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayken, \u00f6nemli b\u00f6lgesel oyuncular\u0131, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 kendisininkine uyumlu k\u0131lmaya da zorlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcn \u00c7e\u00e7enistan’daki, Da\u011f\u0131stan’aki, Abhazya’daki, Karaba\u011f b\u00f6lgesi’ndeki ve G\u00fcrcistan’daki t\u00fcm \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n odak noktas\u0131n\u0131 bu rekabet olu\u015fturmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n merkezindeki Hazar do\u011fal gaz ve petrol\u00fcn\u00fc Karadeniz’e ba\u011flayan stratejik arazi ku\u015faklar\u0131n\u0131n kontrol\u00fc vard\u0131 ve h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 \u015fey bug\u00fcn i\u00e7inde ge\u00e7erlidir. Rusya ve \u0130ran gibi di\u011fer b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler ya da AB gibi k\u00fcresel rakipleri elemek kadar, Hazar ve Kafkaslar\u0131n da Ortado\u011fu gibi kaynayan bir kazan haline gelmesinin engellemek ve petrol\u00fcn Bat\u0131 piyasalar\u0131na g\u00fcvenli ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye almak ABD i\u00e7in ciddi bir sorundur.<\/p>\n B\u00f6lgede muhtemel bir sava\u015f\u0131n Ortado\u011fu’dan daha tehlikeli olaca\u011f\u0131 apa\u015fik\u00e2r ortada duruyor. Bundan dolay\u0131 b\u00f6lge \u00fczerinde hakimiyet kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler, s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fma yerine diplomatik oyunlar\u0131 tercih etmektedirler. Ve bu da b\u00f6lgede diplomatik oyunlar\u0131n daha \u00e7ok s\u00fcrece\u011fini g\u00f6stermektedir. B\u00f6lgede muhtemel bir sava\u015f Ortado\u011fu’daki sava\u015flardan daha \u00e7etin ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olacakt\u0131r. \u00d6zellikle b\u00f6lgedeki t\u00fcm akt\u00f6rlerin -Pakistan ve Hindistan dahil- n\u00fckleer silaha sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz. Kadim d\u00f6nemlerde de Mavera\u00fcnnehir’deki sava\u015flar \u00e7ok \u015fiddetli ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olmu\u015ftur. Ortado\u011fu’daki sava\u015flar hep s\u00fcreklilik arzetmi\u015ftir, Orta Asya ve Kafkaslar’daki sava\u015flar ise s\u00fcreklilik arz etmese de, Ortado\u011fu’daki sava\u015flara nazaran daha \u015fiddetli olmu\u015ftur. Yine ilgin\u00e7tir, \u0130slam alimleri B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in ge\u00e7ti\u011fi bu b\u00f6lgeleri yani Mavera\u00fcnnehir ve \u00c7in’i Yec\u00fcc ve Mec\u00fcc’\u00fcn diyar\u0131 olarak g\u00f6stermi\u015flerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Orta Asya ve Kafkaslar \u0130slam tarihi literat\u00fcr\u00fcnde Mavera\u00fcnnehir olarak ge\u00e7er. Seyhun ve Ceyhun nehirleri, Hazar Denizi, Aral g\u00f6l\u00fc, \u015ea\u015f ve […]","protected":false},"author":2,"featured_media":26,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,11],"tags":[17],"class_list":["post-25","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyasetname","category-yazilar","tag-maveraunnehir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25\/revisions\/27"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}