Londra sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n akabinde yine Pakistan’daki medreseler g\u00fcndeme geldi. 7 Temmuz olaylar\u0131n\u0131n failleri aras\u0131nda Pakistanl\u0131lar\u0131n bulunmas\u0131, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonras\u0131 d\u00fcnya g\u00fcndemine giren Pakistan medreselerini yine tart\u0131\u015fmalar\u0131n oda\u011f\u0131na ta\u015f\u0131d\u0131. Londra’daki sald\u0131r\u0131n\u0131n faillerinden birinin Lahor’daki Diyobendi medresesi ekol\u00fcne ba\u011fl\u0131 ?E\u015frefiye Medresesi?nde iki ay kald\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Pakistanl\u0131 gencin 8 y\u0131ll\u0131k bir e\u011fitim s\u00fcrecine sahip olan ?E\u015frefiye Medresesi?ne ni\u00e7in gitti\u011fi, Kur’an-\u0131 Kerim’i \u00f6\u011frenmek mi ya da birini ziyaret i\u00e7in mi, onu bilemiyoruz. Fakat, baz\u0131 Bat\u0131 medyas\u0131n\u0131n veya bizdeki kopyac\u0131lar\u0131n\u0131n iddia etti\u011finin aksine bu medreselerde hi\u00e7bir zaman silahl\u0131 e\u011fitim verilmedi\u011fini herkes \u00e7ok iyi biliyor.<\/p>\n
Pakistan’\u0131 tan\u0131mayan, Pakistan’\u0131n Hindistan kopu\u015f nedenini bilmeyenler, Bat\u0131l\u0131lar\u0131n Pakistan medreseleri hakk\u0131nda ortaya att\u0131klar\u0131 t\u00fcm karalamalara \u00e7ok rahatl\u0131kla kanabilirler. B\u00f6ylece Pakistan’daki medreselerin ter\u00f6r\u00fc besledi\u011fi ve Vahabi-Selefi doktrinini yayd\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131nda da bulunabilirler. Peki \u00f6yle mi hakikaten? Bu konudaki takdiri Pakistan’\u0131 \u00e7ok iyi bilen biri olarak aktaraca\u011f\u0131m bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda sizin takdirinize b\u0131rakaca\u011f\u0131m. Pakistan medreseleri mevzusuna girmeden \u00f6nce isterseniz k\u0131saca ?Medrese?nin tan\u0131m\u0131 ve \u0130sl\u00e2m tarihindeki yerine de de\u011finelim.<\/p>\n
Medreselerin \u0130sl\u00e2m tarihindeki yeri <\/strong> Medrese s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc okul, \u00fcniversite ve kolej manas\u0131nda kullan\u0131\u015f\u0131n\u0131n arkaplan\u0131 \u00e7ok eskilere daha do\u011frusu Emevilere kadar dayanmaktad\u0131r. M\u0131s\u0131r’da el-Ezher, Ba\u011fdat’ta Nizamu’l M\u00fclk, Tunus’ta Zeytune, Fas’ta Kayravan, End\u00fcl\u00fcs’te Kurtuba, Orta Asya’da Buhara ve Semerkant ad\u0131yla kurulan medreselerin yan\u0131 s\u0131ra \u0130sl\u00e2m\u0131n inti\u015far etti\u011fi her yerde ilk \u00f6nce camiler ve medreseler in\u015fa edilmi\u015ftir. Ve bu medreselerden, \u0130mam-\u0131 Gazaliler, \u0130bn R\u00fc\u015fdler, \u0130bn Hazmlar, Farabiler, \u0130bn-i Sinalar, Ebu Hanifeler, \u0130mam-\u0131 \u015eafiler, Biruniler, \u0130bn-i Batutalar yeti\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n Fakat, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna gelindi\u011finde medreseler ifa etmi\u015f olduklar\u0131 g\u00f6revi yeterli d\u00fczeyde yerine getirmez oldular. B\u00f6ylece yava\u015f yava\u015f kaybolmaya do\u011fru y\u00fcz tuttular. Bug\u00fcn hemen hemen t\u00fcm \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda medreseler varl\u0131klar\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olsalar bile, ciddi manada maalesef ilim adam\u0131 yeti\u015ftiremiyorlar. Tabi baz\u0131 medreselerin h\u00e2l\u00e2 iyi diyebilece\u011fimiz anlamda dersler verip, alimler yeti\u015ftirdi\u011fini de inkar edilemez.<\/p>\n Bu k\u0131sa giri\u015fin ard\u0131ndan \u015fimdi Pakistan medreselerini masaya yat\u0131rabiliriz.<\/p>\n Pakistan Medreselerinin K\u00f6keni<\/strong> Brelvi Tarikat\u0131 ve Cihad <\/strong> Daru’l-Ulum Diyobend Ekol\u00fc<\/strong> Daru’l-Ulum’un Osmanl\u0131 ile ba\u011flar\u0131<\/strong> Medreseler ve Pakistan’\u0131n Do\u011fu\u015fu<\/strong> Daru’l-Ulum’un D\u00fc\u015f\u00fcnce Yap\u0131s\u0131 <\/strong> Pakistan Medreselerinin Bug\u00fcnk\u00fc Konumu<\/strong> International Crisis Group (ICG)’un 2002 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu ?Pakistan: Madrassas, Extremism and the Military? adl\u0131 raporda Pakistan’da 1995 y\u0131l\u0131nda medreselerin say\u0131s\u0131 3.906 olarak verilirken, bunun 2000 y\u0131l\u0131nda 7 bine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 kaydedilmektedir. Yine bu rapora g\u00f6re bug\u00fcn Pakistan’da 10 binin \u00fczerinde medrese oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r. Baz\u0131 Bat\u0131 bas\u0131n-yay\u0131n organlar\u0131n ise daha ileri giderek bunlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n 30 bin oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedirler. ICG’nin raporuna g\u00f6re bu medreselerde 1.2 milyon \u00f6\u011frenci \u00f6\u011frenim g\u00f6rmektedir. Bu arada, Pakistan’\u0131n n\u00fcfusunun 130 milyon oldu\u011funu da unutmayal\u0131m. Hakikaten ne de \u00e7ok \u00f6\u011frenci var dimi. Tabi bunlar medrese derken, yukar\u0131da zikretti\u011fimiz Pakistan’daki t\u00fcm medreseleri bu tan\u0131m i\u00e7ine sokmaktad\u0131rlar.<\/p>\n Medreselerde Okutulan Dersler<\/strong> Birinci Y\u0131l: Siyer, Sarf, Nahiv, Arap\u00e7a Metinler, Tecvid, Kelam.<\/p>\n \u0130kinci Y\u0131l: Sarf, Nahiv, Arap\u00e7a Metinler, F\u0131k\u0131h, Mant\u0131k, Tecvid, Fars\u00e7a.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Y\u0131l: Kur’an ezberi, F\u0131k\u0131h, Nahiv, Arap\u00e7a Metinler, Hadis, Tecvid, Hulefa-i Ra\u015fidinin Hayat\u0131 ve Pakistan Tarihi.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Y\u0131l: Kur’an ezberi, F\u0131k\u0131h, F\u0131k\u0131h Usul\u00fc, Bela\u011fat, Hadis, Mant\u0131k, Kelam, Modern \u0130limler, Arap Yar\u0131m Adas\u0131’n\u0131n Tarihi.<\/p>\n Be\u015finci Y\u0131l: Kur’an ezberi, F\u0131k\u0131h, F\u0131k\u0131h Usul\u00fc, Bela\u011fat, Akaid (Maturidi Akidesi), Mant\u0131k, Arap\u00e7a ve Far\u00e7a Metinler, Hindistan’da \u0130slam’\u0131n Tarihi.<\/p>\n Alt\u0131nc\u0131 Y\u0131l: Kur’an Tefsiri, F\u0131k\u0131h, Tefsir ve F\u0131k\u0131h Usul\u00fc, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a Metinler, Hadis kitaplar\u0131na giri\u015f.<\/p>\n Yedinci Y\u0131l: Hadis, F\u0131k\u0131h, Akaid, Miras Hukuku, Aile Hukuku, Urduca okumalar.<\/p>\n Sekizinci Y\u0131l: 10 Hadis kitab\u0131 farkl\u0131 hocalar\u0131n g\u00f6zetiminde h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fekilde bir y\u0131l i\u00e7inde okunup bitirilir.<\/p>\n ‘Ders-e Nizami’ olarak isimlendirilen bu sistem Hint alt k\u0131tas\u0131nda iki y\u00fczy\u0131ld\u0131r uygulanmaktad\u0131r. Fars\u00e7a ge\u00e7mi\u015fte bu k\u0131tada M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bir dil olmas\u0131ndan dolay\u0131 medreselerde Fars\u00e7a da \u00f6\u011fretilir. Fars\u00e7a \u00f6\u011fretilirken \u00f6zellikle, Sadi’nin Bostan ve G\u00fclistan’\u0131 ile birlikte Mevlana’n\u0131n Mesnevisi gen\u00e7lere dilerini g\u00fczelle\u015ftirmeleri i\u00e7in ezberletilir.<\/p>\n 11 Eyl\u00fcl olaylar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Amerikan y\u00f6netimi, Pakistan’a \u00fclkedeki medreselerin ders sistemini de\u011fi\u015ftirmesi i\u00e7in bask\u0131 yapm\u0131\u015f ve bunun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir mebla\u011f takdim etmi\u015fti. Pakistan h\u00fck\u00fcmeti de medreselerde Fizik, Kimya, Biyoloji, \u0130ngilizce ve Bilgisayar \u00f6\u011frenimini zorunlu hale getirdi. Bu dersler ad\u0131m ad\u0131m Hemen hemen t\u00fcm medreselerde zorunlu ders haline getirilmek \u00fczere.<\/p>\n Pakistan’da Silahl\u0131 E\u011fitim Veren Medreseler!?<\/strong> 80’li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131nda Ziya\u00fc’l Hak d\u00f6neminde Pakistan’da y\u00fczlerce medrese kuruldu. Bu medreselerin \u00e7o\u011fu Afgan m\u00fclteci \u00e7ocuklar\u0131na y\u00f6nelikti. Bu medreselerin \u00e7o\u011fu Pakistan’\u0131n Pe\u015faver ve Pakistan-Afganistan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda in\u015fa edildi. Bu medreselerin finansman\u0131n\u0131, Pakistan y\u00f6netimi ile birlikte CIA, Suudi Arabistan ve K\u00f6rfez \u00dclkeleri yapt\u0131. Bu medreselerde ders veren hocalar, Diyonbendi medreselerinden ve Arap \u00fclkelerinden getirilen hocalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla verildi. Dersler yine Hanefi mezhebine g\u00f6re veriliyordu. Birka\u00e7 selefi okulu hari\u00e7. \u00c7\u00fcnk\u00fc Afganl\u0131lar genelde vahhabileri sevmezler. Bu medreselerde h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f e\u011fitim veriliyordu. \u0130ki y\u0131l ya da d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7erisine t\u00fcm \u0130slami ilimler s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Burada okuyan \u00f6\u011frencilerin \u00e7o\u011funu M\u00fclteci Afgan \u00e7ocuklar\u0131 olu\u015fturuyordu. Pakistanl\u0131 \u00e7ok az \u00f6\u011frenci e\u011fitim al\u0131yordu buralarda. Bir de cihad i\u00e7in Afganistan’a gidenler Arap\u00e7a \u00f6\u011frenmek i\u00e7in bu medreseleri kullan\u0131yordu. Bu medreelerde okuyan gen\u00e7ler yazlar\u0131 Afganistan’a cihada gider. \u00d6\u011frenim d\u00f6neminde ise medreseye d\u00f6nerlerdi. Bu okullarda dahi silahl\u0131 e\u011fitim verilmezdi. Silahl\u0131 e\u011fitim almak isteyenler Afganistan i\u00e7lerine girer orada, \u015eah Ahmet Mesud, Gulbettin Hikmetyar, Burhanettin Rabbani, Sayyaf, M\u00fcceddidi veya Arap sava\u015f\u00e7\u0131lardan silahl\u0131 e\u011fitim al\u0131rlard\u0131. Bu silahl\u0131 e\u011fitim kamplar\u0131n\u0131n hemen hepsinde Pakistan istihbarat\u0131na ya da ba\u015fka istihbaratlara ba\u011fl\u0131 \u015fah\u0131slar bulunurdu. Bunlar gelen ge\u00e7en herkesin \u015feceresini \u00e7\u0131kar\u0131rlard\u0131. Gerekli yerlere bildirirlerdi. Afgan cihad\u0131n\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan Pakistan \u00f6zellikle 1996-7 y\u0131l\u0131ndan itibaren bu medreselerin y\u00fczde 95’ini kapatt\u0131. Kalan medreselerde ise sadece Afganl\u0131 mollalar, Pakistan h\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren fakir Afganl\u0131 \u00f6\u011frencilere sadece dini dersler vermektedirler. Taliban hareketinin do\u011fu\u015fu ise ayr\u0131 bir mevzu daha do\u011frusu siyasi. Taliban Hareketi Diyobend medresesinde do\u011fdu. Bunun cevab\u0131 ise Afganistan’da kom\u015fu \u00fclkeler ile birlikte s\u00fcper g\u00fc\u00e7lerin y\u0131llard\u0131r s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri hegemonya sava\u015f\u0131nda bulabiliriz. Konuyu daha fazla uzat\u0131p sizi yormak istemem.<\/p>\n Sonu\u00e7 ya da Hatime<\/strong>
\nMedrese kelimesi Arap\u00e7a bir kelimedir. Okumak, \u00f6\u011frenmek, okutmak, \u00f6\u011fretmek manas\u0131na gelen ?De-re-se? kelimesinden t\u00fcremi\u015ftir. Kadim d\u00f6nemlerde okul, \u00fcniversite ve kolej manas\u0131nda kullan\u0131lan medrese s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc Fars\u00e7a, Malayca, T\u00fcrk\u00e7e, Sivahilice gibi bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n diline ge\u00e7mi\u015f ve t\u00fcm okullar i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde de uzun d\u00f6nemler mekteb ile birlikte okul kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131lan medrese s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc II. Mahmut, d\u00f6neminde kurulan ibtidai, R\u00fc\u015fdiye, \u0130’dadi gibi okullar\u0131n ard\u0131ndan sadece dini derslerin verildi\u011fi bir mek\u00e2n manas\u0131na hasredilmi\u015ftir. Fakat Cumhuriyetin kurulu\u015funun ard\u0131ndan bile okul yerine mekteb kullan\u0131m\u0131 epey devam etmi\u015ftir.<\/p>\n
\nHint alt k\u0131tas\u0131ndaki medreselerin tarihi de Emeviler d\u00f6neminde \u0130sl\u00e2m’\u0131n b\u00f6lgeye girmesine kadar gitmektedir. Fakat, bug\u00fcn bat\u0131l\u0131lar\u0131n dillerine pelesenk ettikleri Darul’u-Ulum Diyobend ve Brelvi\/Barelvi medreselerinin tarihi ise 1800’l\u00fc y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Her iki medrese -daha sonra b\u00f6lgenin en etkin iki ekol\u00fc haline gelmi\u015flerdir- \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine kar\u015f\u0131 Hint alt k\u0131tas\u0131ndaki insanlara \u0130sl\u00e2m’\u0131 ilimleri anlatmak i\u00e7in kurulmu\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 devletinden de b\u00fcy\u00fck destek g\u00f6ren bu medreseler, bat\u0131l\u0131lar\u0131n iddia etti\u011fi gibi Vahhabi-Selefi d\u00fc\u015f\u00fcnce ile hi\u00e7bir ba\u011flant\u0131s\u0131 yoktur. Bilakis koyu bir Hanefi mezhebi taassubuna sahip olan bu ekoller ayn\u0131 zaman baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan tasavvuf ekol\u00fc olarak da kabul edilmektedirler.<\/p>\n
\nBrelvi mezhebi\/tarikat\u0131 1920’lerde Seyyid Ahmed Brelvi(1876-1831) taraf\u0131ndan kuruldu. K\u0131sa zamanda Hint alt k\u0131tas\u0131nda dal budak sald\u0131. Brelvilerde tarikat unsurlar\u0131 kendini daha \u00e7ok g\u00f6sterir. Bu tarikat i\u00e7inde hurafeler \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. Mezarlara bez, \u00e7aput ba\u011flama, y\u0131lda bir kez \u015feyhlerinin mezarlar\u0131nda bir hafta s\u00fcren festival d\u00fczenleme ve zikir esnas\u0131nda bir yerin Hz. Peygamber i\u00e7in bo\u015f b\u0131rak\u0131lmas\u0131. Brelviler zikir esnas\u0131nda Hz. Peygamberin bo\u015f yere oturdu\u011funa inan\u0131rlar. Buna benzer daha bir\u00e7ok hurafe inanca sahip Brelvi medreseleri, her nedense ter\u00f6r yuvalar\u0131 olarak isimlendirilmektedirler. Pakistan ulemas\u0131, bu ekol\u00fcn ilk olu\u015fumunda bu t\u00fcr hurafelere sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat daha sonra bu tarikat i\u00e7inde bu t\u00fcr unsurlar\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyorlar. Bug\u00fcn Amerikal\u0131lar\u0131n ya da \u0130ngilizlerin Brelvilere olan d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131n k\u00f6keni tarihi olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Hindistan \u0130ngilizlerin s\u00f6m\u00fcrgesi alt\u0131nda iken, Brelviler hem Hindistan’da hem de Afganistan’da bir\u00e7ok kez \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 ayaklanm\u0131\u015flar ve cihad hareketlerine i\u015ftirak etmi\u015flerdi. Ancak ne ac\u0131d\u0131r ki, ge\u00e7mi\u015fte \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 ayaklanan Brelviler, Afganistan’\u0131n Ruslarlar cihad\u0131 esnas\u0131nda Afganl\u0131lar\u0131 ciddi manada bir destek vermediler. Bilakis cihada kar\u015f\u0131 bile \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. Hatta baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Brelvilerin bug\u00fcn art\u0131k cihad\u0131n nesh edildi\u011fini ve buna gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 medreselerinde okuttu\u011funu yazmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
\nHind alt k\u0131tas\u0131n\u0131n \u0130ngiliz hakimiyeti y\u0131llar\u0131nda te\u015fekk\u00fcle eden en b\u00fcy\u00fck ve k\u00f6kl\u00fc ekol, Diobendi ekol\u00fcd\u00fcr. Diyobendilerin bug\u00fcn Pakistan ba\u015fta olmak \u00fczere, Hindistan, Afganistan, Banglade\u015f, Ke\u015fmir ve G\u00fcney Afrika’da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck etkinlikleri bulunmaktad\u0131r. Diyobend medresesi 30 May\u0131s 1866 tarihinde Muhammed Kas\u0131m Nanevtevi (1832-1880), Re\u015fid Ahmed Gangohi’nin (1825-1905) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bir grup alim taraf\u0131ndan Delhi’ye 90 mil uzakl\u0131ktaki Diobend kasabas\u0131nda \u00c7atta mescidinde kuruldu. \u0130ngilizlerin siyasi bir olu\u015fuma ve kurulu\u015fa izin vermedikleri bir d\u00f6nemde kurulan medrese aradan uzun bir zaman ge\u00e7meden b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcmleri olan m\u00fctakamil bir Daru’l-Ulum (\u00fcniversite) \u015feklini ald\u0131. \u0130lk olarak \u00c7atta mescidinde faaliyet g\u00f6steren Diyobend medresesi e\u011fitim program\u0131n\u0131 tatbikteki ciddiyeti ve Hind alt k\u0131tas\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli e\u011filimleri belli \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 sebebiyle b\u00fcy\u00fck ilgi uyand\u0131rd\u0131 ve zamanla mevcut \u015fartlar\u0131 i\u00e7erisinde talepleri kar\u015f\u0131layamaz oldu. Darululum Diyobend 230 dershanesi, 400 kadar odas\u0131, 8 \u00f6\u011frenci yurdu ve b\u00fcy\u00fck bir k\u00fct\u00fcphanesi olan bir \u00fcniversite haline geldi. Nanevtevi’nin 48 gibi erken bir ya\u015fta vefat\u0131 sevenlerini \u00fczd\u00fc\u011f\u00fc gibi medrese i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131p oldu. Daru’l-Ulum’un idaresi ondan sonra Re\u015fid Ahmed Gangohi’ye ge\u00e7ti. 1905 y\u0131l\u0131nda onunda vefat\u0131yla medresenin ilk talebi olup on be\u015f y\u0131ld\u0131r ba\u015f m\u00fcderris bulunan Mahmud Hasan (1851-1920)’\u0131n idaresine ge\u00e7ti. Mahmud Hasan’\u0131n zaman\u0131nda Darululum’un maddi geli\u015fimine paralel olarak e\u011fitim kalitesi de y\u00fckseldi. K\u0131sa zamanda \u015f\u00f6hreti t\u00fcm islam aleminde duyulan medreseye ba\u015fta Afganistan, T\u00fcrkistan, Orta Asya ve Uzak Do\u011fu olmak \u00fczere pek \u00e7ok yerden talebe geldi. Mahmud Hasan’\u0131n att\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli ad\u0131mlardan birisi de medrese ile mektebi bar\u0131\u015ft\u0131rmak maksad\u0131yla modern e\u011fitimi temsil eden Aligarh koleji ile hoca ve talebe de\u011fi\u015fimi anla\u015fmas\u0131 yapmak oldu. B\u00f6ylece Aligarh’taki dini eksikli\u011fini Diyobend, Diyoben’deki m\u00fcsbet ilim ve ingilizce dili eksikli\u011fini de Aligarh kar\u015f\u0131layacakt\u0131r. Hindistan’da hizmetler sebebiyle Mahmud Hasan’a ‘\u015eeyhu’l-Hind’ \u00fcnvan\u0131 verilmi\u015f ve 1919’dan sonra ad\u0131yla birlikte bu \u00fcnvan\u0131 ile an\u0131l\u0131r olmu\u015ftur.<\/p>\n
\nDar\u00fclulum Diyobend Osmanl\u0131 devletine y\u00f6nelik ba\u015flat\u0131lan Traplusgarp (1911-1912) ve Balkan (1912-1913) sava\u015flar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 infial sebebiyle Hindistan’da ingilizlere kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan Hilafet Hareketine kat\u0131ld\u0131. Hareketin i\u00e7inde \u00e7ok aktif olarak yer alan Diyobend ulemas\u0131, bu yoldaki m\u00fccadelesi \u0130ngiliz hakimiyeti sona erip, Pakistan kuruluncaya de\u011fin s\u00fcrd\u00fc. Hilafet hareketi, T\u00fcrkiye’nin y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda zor durumda oldu\u011fu bir d\u00f6nemde, Hind alt k\u0131tas\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f insanlardan maddi anlamda b\u00fcy\u00fck mebla\u011fda bir yard\u0131m toplayarak Halide Edip Ad\u0131var arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrkiye’ye g\u00f6nderdiler. Hala bile ileri gelen Diyobendi ulemas\u0131 Halide Edip Ad\u0131var’\u0131 an\u0131p dururlar. Diyobendiler, Osmanli devleti’ni ilgilendiren milletleraras\u0131 her meselede daima Osmanl\u0131 devletin taraf\u0131n\u0131 tutmu\u015flard\u0131r. Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 ar\u015fivi’ndeki belgeler, \u00f6zellikle Sultan II. Abd\u00fclhamid devrinde aradaki ili\u015fkilerin \u00e7ok iyi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Mesela bizzat Abd\u00fclhamid’in emriyle Daru’l-uUlum’a \u0130stanbul’dan Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a y\u00fczlerce el yazmas\u0131 kitap g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n
\nPakistan’daki resmi okullarda ilk, orta, lise ve \u00fcniversitelerde okutulan ‘Pakistan Studies’ adl\u0131 kitaplarda, medreselerin Pakistan’\u0131n kurulu\u015funda oynad\u0131\u011f\u0131 role b\u00fcy\u00fck yer ayr\u0131l\u0131r ve medreseler Pakistan’\u0131n Hinduizme kar\u015f\u0131 varolu\u015f merkezleri olarak tan\u0131mlan\u0131rlar. Pakistan devleti kurulmadan \u00f6nce, dar\u00fclulum ulemas\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131r, tart\u0131\u015fmalar sonunda hareketi ikiye b\u00f6ler. Diyobendi ulemas\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Hind alt k\u0131tas\u0131n\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnerek Pakistan ad\u0131yla bir devlet kurulmas\u0131na kar\u015f\u0131 iken, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131da Pakistan devletinin kurulmas\u0131ndan yana idi. Pakistan’\u0131n kurulmas\u0131ndan yana olanlar Cemiyet-i Ulemadan ayr\u0131l\u0131p, 1945 y\u0131l\u0131nda Cemiyet-i Ulema-i \u0130slami’yi kurdular. Bu hareketin ba\u015f\u0131na \u015eebbir Ahmed el-Osmani ge\u00e7irildi. Hindistan taraf\u0131ndan kalan Diyobendi Haketine Cemiyet-i Ulema-i Hind, Pakistan’daki harekete ise Cemiyet-i Ulema-i \u0130slam Pakistan ad\u0131 verildi. 14 A\u011fustos 1947’de Pakistan’\u0131n kurulu\u015fundan sonra Osmani Pakistan parlamentosuna se\u00e7ildi. 1948 y\u0131l\u0131nda hareketi tekrar tanzim eden Osmani, yap\u0131lan bir se\u00e7imle tekrar hareketin ba\u015f\u0131na getirildi. Pakistan’\u0131n kurulmas\u0131yla daha rahat bir te\u015fkilatlanma imkan\u0131na kavu\u015fan Diyobendi ekol\u00fc mensuplar\u0131 Pakistan’\u0131n her bir taraf\u0131nda medrese ve Darululum a\u00e7maya ba\u015flad\u0131lar. Bu medreseler ve dar\u00fclulumlar\u0131n bug\u00fcn onbini buldu\u011fu belirtiliyor. Cemiyet-i Ulema-i \u0130slami’nin kurucusu olan Osmani, 1885 y\u0131l\u0131nda do\u011fdu ve uzun y\u0131llar \u015eeyh-ul Hind’den dersler al\u0131p, onun en iyi \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda girdi. Osmani’nin soyunun Hz. Osman (r.a)’ya dayand\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. 1949 y\u0131l\u0131nda Kara\u00e7i’de vefat eden Osmani, \u0130lim ve davetle u\u011fra\u015fm\u0131\u015f, geride bir \u00e7ok eser b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Tefsir-i Osmani, Sahih-i M\u00fcslim \u015ferhi Feth-\u00fcl M\u00fclhem, \u0130’cazul Kur’an ve kelam ilmi gibi bir \u00e7ok de\u011ferli eserler ortaya koymu\u015ftur. Diyobendiler Pakistan’\u0131n kurulu\u015fundan bu yana siyasetle de ilgilenmekte iseler de siyasi sahada \u00e7ok etkili olduklar\u0131 s\u00f6ylenemez. Bu ekol mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan kurulan ve Mevlana Fazlurrahman el-pe\u015ftuni’nin liderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 Cemiye-i Ulema-i \u0130slam pakistan girdi\u011fi se\u00e7imlerde ancak bir ka\u00e7 milletvekilinden fazla milletvekili \u00e7\u0131karamamaktad\u0131r. Fazlurrahman bir \u00e7ok defalar Benazir Butto ile ittifak kurmu\u015ftur.<\/p>\n
\nDaru’l-Ulum Diyobend’den veya \u015fubelerinden mezun olanlara Diyobendi denilmektedir. \u0130slami ilimlerin b\u00fct\u00fcn bran\u015flar\u0131yla ilgilenen Diyobendiler. Hadis ve F\u0131k\u0131h sahas\u0131nda oldu\u011fu gibi Kur’an ve tefsir sahas\u0131nda da kayda de\u011fer eserler ortaya koymu\u015flard\u0131r. Daru’l-Ulum’un Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a bir\u00e7ok yazma eserin bulundu\u011fu yakla\u015f\u0131k 67 bin ciltlik bir k\u00fct\u00fcphanesi vard\u0131r. Diyobend Daru’l-Ulum’un da ders program\u0131 olarak molla Nizameddin’in (\u00f6. 1748) d\u00fczenledi\u011fi ‘ders-i Nizami) baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Diyobendiler Delhi gelene\u011finden, \u00f6zellikle \u015eah Veliyyullah ed-Dihlevi ve Seyyid Ahmed \u015eehid’den \u00e7ok etkilenmi\u015flerdir. Diyobendi ekol\u00fc kendisini amelen Ehl-i S\u00fcnnet Hanefi, itikaden E\u015f’ari ve maturidi, me\u015freben Sufi (a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u00c7i\u015fti), fikren Veliyyullahi ve Usulen Kas\u0131mi olarak takdim etmi\u015ftir. Diyobendilerin i\u00e7inde baz\u0131 ileri gelenleri Hanefi mezhebini taklitte \u00e7ok a\u015f\u0131r\u0131 gitmi\u015f ve taklide ve mezhebcilik \u00fczerine kitaplar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrkiye’de \u0130hlas yay\u0131nc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan bas\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Diyobend ulamas\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 Mevdudi’yi, Seyyid Kutup’u ve \u0130bn-i Teymiyye vb. mezhebsizlik ve modernistlikle itham edip tekfir ettikleri de olmu\u015ftur. Tasavvufun b\u00fct\u00fcn kural ve kaideleri bu ekol mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan uygulan\u0131yor. 1892 y\u0131l\u0131ndan itibaren ilmi tedrise ilaveten bir de Dar\u00fc’l-\u0130fta (m\u00fcft\u00fcl\u00fck) ihdas edilmi\u015ftir. M\u00fcft\u00fcl\u00fck, Daru’l-Ulum alimlerinin verdi\u011fi fetvalar\u0131 kontrol eden ve halk\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 dini problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne yard\u0131mc\u0131 olan makamd\u0131r, verilen fetvalar bir araya toplanarak Fetava-y\u0131 Daru’l-Ulum-i Diyobend ad\u0131yla yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Diyobendiler s\u00fcreli yay\u0131nlara \u00e7ok \u00f6nem vermi\u015f ve 1980 y\u0131l\u0131na kadar Urduca, Arap\u00e7a ve \u0130ngilizce dillerinde y\u00fcz otuzdan fazla dergi ve gazete ne\u015fretmi\u015flerdir. Son olarak belirtmek gerekirse gerekirse, Diyobendi ekol\u00fcne mensup alimler baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve mevzi a\u015far\u0131l\u0131klar\u0131 bir tarafa b\u0131rak\u0131l\u0131rsa Hind alt k\u0131tas\u0131nda itidali temsil etmi\u015f, dini ilimler tasavvuf, siyayet, e\u011fitim ve bas\u0131n sahalar\u0131nda \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 hizmet vermi\u015f bir gruptur.<\/p>\n
\nPakistan’daki medreseleri anlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle \u015funu \u00e7ok iyi bilmemiz gerekiyor. Birincisi k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftaki \u00e7ocuklar elif-ba yani Kur’an-\u0131 Kerim \u00f6\u011fretilen yerlere ve bir de Pakistan’\u0131n h\u00fck\u00fcmetinin resmi okul kuramad\u0131\u011f\u0131 yerlerde camilerin yan\u0131n ba\u015f\u0131ndaki odalarda kurdu\u011fu okullara da medrese denilmektedir. Birincilerine ?Kur’an Okulu? ikincilerine de ?Cami \u0130lk Okulu? ad\u0131 verilmektedir. ?Cami \u0130lk Okullar\u0131?nda yerel cami imamlar\u0131, dini derslerin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ocuklara Urduca, matematik, co\u011frafya, fen ve hayat bilgisi dersleri vermektedir. Pakistan’da bug\u00fcn resmi rakamlara g\u00f6re say\u0131lar\u0131 25 bin oldu\u011fu bildirilmektedir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00fcst ya\u015ftaki gen\u00e7lere tefsir, hadis, mant\u0131k, kelam, f\u0131k\u0131h ve haf\u0131zl\u0131k derslerinin verildi\u011fi yani bizim T\u00fcrkiye’de kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda Pakistan’da bulunan medreselerin say\u0131s\u0131 ise 5’in a\u015fmaktad\u0131r. Pakistan E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n 2002 verilerine g\u00f6re, Pakistan’\u0131n Pencap eyaletinde 3155 medrese, Serhad (NWFP) eyaletinde 1776 medrese, Sind eyaletinde 905 medrese ve Belucistan eyaletinde ise 692 medrese bulunmaktad\u0131r. Pakistan’daki medreseler \u015fu ekollere aittir: Diyobendi, Brelvi, Ehl-i Hadis, Selefi ve \u015eia. Bu medreselerin y\u00fczde 80’inin Diyobendi ve Brelvi ekollerine ait oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
\nBurada \u00f6zellikle etraf\u0131nda tart\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu Diyobendi medreselerinin e\u011fitim m\u00fcfredatlar\u0131na da k\u0131saca bir g\u00f6z atal\u0131m. E\u011fitim ve \u00f6\u011fretimini 8 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bu medreselerde y\u0131llara g\u00f6re okutulan dersler \u015funlar:<\/p>\n
\nPakistan’da medreselerin tarihine k\u0131sa bir g\u00f6z att\u0131ktan sonra, \u015fimdi bunca bilginin \u00fczerine Pakistan’da silahl\u0131 e\u011fitim verildi\u011fi s\u00f6ylenen medreseler bahsine gelelim. Peki, hakikaten Pakistan’da silahl\u0131 e\u011fitim veren medreseler var m\u0131?<\/p>\n
\nSadece Pakistan de\u011fil t\u00fcm \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki medreselerin reformize edilmesi ve yeniden bu medreselerden \u0130bn R\u00fc\u015ftlerin, Ebu Hanifelerin, \u0130bn Sinalar\u0131n, Farabilerin, \u0130mam-\u0131 \u015eafilerin, \u0130bn Hazmlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131y\u0131z. Bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fc\u00e7 as\u0131rd\u0131r devam etti\u011fini biliyoruz. Hindistanl\u0131 \u0130slam alimi \u015eibli Numani’nin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ve kadim medrese ile modern e\u011fitim sistemini mezceden medresinin iyi bir \u00f6rnek oldu\u011funu fakat bunun daha da geli\u015ftirilmesinden yanay\u0131z. Art\u0131k medreselerden mezun olanlar Bat\u0131 Felsefesini ve fizi\u011fini onlardan daha iyi tedkik edip, bu konular \u00fczerinde yorum yapabilir hale gelmelidirler. Bu imkans\u0131z de\u011fil. Ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar hi\u00e7bir zaman ABD’nin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 reform ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131 ve bu konuda onlardan hatta \u0130slam \u00fclkelerinden gelecek maddi destekler dahi kabul edilmemelidir. Medreseler kendi kendilerini reformize etmelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Londra sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n akabinde yine Pakistan’daki medreseler g\u00fcndeme geldi. 7 Temmuz olaylar\u0131n\u0131n failleri aras\u0131nda Pakistanl\u0131lar\u0131n bulunmas\u0131, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonras\u0131 d\u00fcnya […]","protected":false},"author":2,"featured_media":23,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,11],"tags":[16],"class_list":["post-22","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fikriyyat","category-yazilar","tag-pakistan-medreseleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22\/revisions\/24"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}