Afganistan milattan \u00f6nce kadim felsefe bilginlerinin hikmeti arad\u0131\u011f\u0131 bir yer olarak bilinirdi. Yunan filozoflar\u0131 felsefede zirveye ula\u015fmak i\u00e7in buraya kadar yol kat ederdi. \u00d6rne\u011fin Sokrat’\u0131n me\u015fhur \u00f6\u011frencisi Eflatun (Plato) da buraya gelmi\u015f ve daha sonra kurdu\u011fu akademilerin metodunu buradaki e\u011fitim kurumlar\u0131ndan alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u0130slam’\u0131n geli\u015finden sonra da bu topraklar birer ilim merkezi halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok alim ve mutasavv\u0131f\u0131n yeti\u015fti\u011fi Horasan’\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ile Gazne, Herat ve Belh gibi en eski \u0130slam \u015fehirleri bug\u00fcn Afganistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yer almakta. B\u00fcy\u00fck m\u00fcfessir Fahrettin er-Razi Afganistanl\u0131d\u0131r. \u0130brahim b. Ethem, Bahaeddin Veled ve o\u011flu Mevlana Celaleddin Rumi gibi me\u015fhur mutasavv\u0131flar da Belh’ten Konya’ya gelmi\u015flerdir. Bir\u00e7ok medeniyete be\u015fiklik eden Afgan topraklar\u0131 ayr\u0131ca tarihi ‘\u0130pek Yolu’nun en \u00f6nemli duraklar\u0131ndan biridir.<\/p>\n
Ancak bu tarihi g\u00f6rkemine ra\u011fmen \u00fclkenin iki as\u0131rd\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u015fgaller, t\u00fcm \u015fehirlerini harabeyeafganistan.jpg \u00e7evirmi\u015f, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve tarihini yerle bir etmi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015fle bug\u00fcn aras\u0131nda mukayese yapmaya kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda hayal aleminde yolculuk yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Afganistan’\u0131n bug\u00fcn d\u00fc\u00e7ar kald\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n nedenlerini a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 hepimiz biliyoruz. Bunun nedeni ne Taliban ne de oradaki farkl\u0131 etnik gruplard\u0131r. Buna bir\u00e7ok neden g\u00f6sterebiliriz. Fakat en \u00f6nemli nedenlerden ikisini belirtecek olursak, Afganistan’\u0131n Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck k\u00fclt\u00fcr havzas\u0131n\u0131n, yani \u0130slam, Hint ve \u00c7in havzas\u0131n\u0131n tam ortas\u0131nda yer almas\u0131 ve Asya’y\u0131 denetim alt\u0131na almak isteyenler i\u00e7in \u00f6nemli bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 zikredebiliriz. Nitekim, Orta Asya’daki zengin petrol ve do\u011falgaz rezervleri ancak Afganistan \u00fczerinden Hint Denizi’ne aktar\u0131labilir.<\/p>\n
Rusya, \u00c7in, Hindistan ve Pakistan’\u0131n merkezinde yer alan Afganistan, iki as\u0131rd\u0131r oldu\u011fu gibi AB ve ABD’nin gibi b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin hakim olmak istedi\u011fi b\u00f6lgelerden biridir. Bu jeo-k\u00fclt\u00fcrel, jeo-ekonomik ve jeo-stratejik \u00f6neminden dolay\u0131 \u00fclke bir t\u00fcrl\u00fc ba\u015f\u0131ndaki belay\u0131 def edememektedir. K\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler \u00fclkedeki etnik yap\u0131 ile birlikte farkl\u0131 dini gruplar\u0131 da kullanmay\u0131 \u00e7ok iyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Fakat ya\u015fanan bunca zorlu\u011fa ra\u011fmen Afgan halk\u0131n\u0131n hala i\u015fgalcilere kar\u015f\u0131 direni\u015f g\u00f6stermesi \u015fu anlama geliyor: Bu halk hangi durumda olursa olsun, i\u015fgalcilere hi\u00e7bir zaman boyun e\u011fmeyecektir. Zaten kendilerini sava\u015f\u00e7\u0131 bir halk olarak tan\u0131mlayan Afgan halk\u0131, b\u00fcy\u00fck \u0130slam kahraman\u0131 Halid bin Velid’in soyundan olduklar\u0131n\u0131 zikretmeden de ge\u00e7mezler. Ge\u00e7mi\u015fte \u0130ngilizlere ve Ruslara ma\u011flubiyeti tatt\u0131ran Afgan halk\u0131, bug\u00fcn ayn\u0131s\u0131n\u0131 ABD ve NATO’ya ya\u015fat\u0131yor. ABD ve NATO’nun Afganistan’da ciddi zayiat verdi\u011fi ve hatta verilen kay\u0131plar\u0131n Irak’taki kay\u0131plardan daha fazla oldu\u011fu da bilinen bir ger\u00e7ek. B\u00f6lge uzmanlar\u0131n\u0131n ifadelerine g\u00f6re, sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131ran Taliban’\u0131n NATO’nun yak\u0131n bir d\u00f6nemde b\u00f6lgeyi terk etmesiyle yeniden y\u00f6netimi ele ge\u00e7irmesi muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Afganistan milattan \u00f6nce kadim felsefe bilginlerinin hikmeti arad\u0131\u011f\u0131 bir yer olarak bilinirdi. Yunan filozoflar\u0131 felsefede zirveye ula\u015fmak i\u00e7in buraya kadar […]","protected":false},"author":2,"featured_media":20,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,11],"tags":[15],"class_list":["post-19","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hariciyye","category-yazilar","tag-orta-asya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions\/21"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}