H\u00e2lihaz\u0131rda i\u00e7inde bulundu\u011fumuz 21. y\u00fczy\u0131l \u201c\u0130nternet \u00c7a\u011f\u0131\u201d, \u201cG\u00f6rsellik \u00c7a\u011f\u0131\u201d ve \u201cileti\u015fim Asr\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Websiteleri, uydular, televizyon kanallar\u0131, \u0130P tvler, wikiler, mail gruplar\u0131, facebook, twitter ve MSN\u2019ler tamamen insan\u0131 hapsetmi\u015f durumda. \u0130nsano\u011flu tarih boyunca \u00fcretti\u011fi makinenin i\u00e7ine bu kadar garkolmu\u015f de\u011fil\u2026<\/p>\n
Bu \u201cs\u0131n\u0131rs\u0131z\u201d yolculuk ayn\u0131 zamanda beraberinde bir\u00e7ok de\u011fi\u015fimi de getiriyor. Art\u0131k bilgiyi \u00fcretip y\u00f6netenler, imtiyazlar\u0131n kaybediyor. 19. ve 20. y\u00fczy\u0131lda imparatorluklar sonras\u0131 olu\u015fan modern devletler, iktidarlar\u0131n\u0131n ellerinden kay\u0131p gidi\u015fini \u00e7aresizce seyrediyor. Teknoloji, \u00f6zg\u00fcrle\u015fip bireyselle\u015ftik\u00e7e devlet \u00e7at\u0131s\u0131 \u00e7at\u0131rd\u0131yor ve duvarlar leaks\u2019e yani \u2018s\u0131z\u0131nt\u0131\u2019ya a\u00e7\u0131k konuma geliyor.<\/p>\n
Wikileaks\u2019in son y\u0131llarda \u00fclkeleri sarsmas\u0131n\u0131n nedeni buradan kaynaklan\u0131yor. Yeni d\u00f6nemde \u201c\u015feffaf\u201d olamayan devletler, kurumlar, \u00f6rg\u00fctler, cemaatler ve fertler seslerinin ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin youtube, dailymotion vb.. sitelere s\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinde \u015fa\u015f\u0131rmamalar\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya ilk kez devletinden ferdine kadar teknolojinin esiri olmu\u015f durumda. Hatta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evlerden yedi\u011fimiz g\u0131dalara kadar hemen her \u015fey art\u0131k bir teknolojik \u00fcr\u00fcn\u2026<\/p>\n
Devletler, ordular ve k\u00fcresel \u015firketler siber \u00e2leme haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in kendilerini yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131yorlar. Zaten yeniden var edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan NATO\u2019nun yeni sava\u015f alan\u0131 da siber \u00e2lem de\u011fil miydi?<\/p>\n
\u0130\u015fte, d\u00fcnya teknolojik olarak kendini yeniden yap\u0131land\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Kuzey Afrika ve Ortado\u011fu\u2019da k\u0131sacas\u0131 Arap d\u00fcnyas\u0131nda halk ayaklanmalar\u0131 patlak verdi. Herkes bu ayaklanmalara odaklanm\u0131\u015fken ve bunu yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken asl\u0131nda ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fey vard\u0131;\u00a0 o da ge\u00e7mi\u015fte bir de\u011fi\u015fimle koltuk sahibi olanlar\u0131n yeni de\u011fi\u015fimi okuyamad\u0131klar\u0131ndan kaynaklanan gidi\u015flerini seyrediyoruz\u2026<\/p>\n
Hakikatte internetin toplumsal hareketler ve gen\u00e7ler \u00fczerindeki ilk etkisi 1999 y\u0131l\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130nternetteki a\u011flar \u00fczerinden bir araya gelen gen\u00e7ler, 1999\u2019daki D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne (WTO) kar\u015f\u0131 kitlesel protesto olan \u201cSeattle Sava\u015f\u0131\u201dnda d\u00fcnyan\u0131n dikkatini \u00e7ekmi\u015flerdi. Burada, 73 \u00fclkeden farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel, etnik ve siyasal ge\u00e7mi\u015ften gelen 50 binin \u00fczerinde eylemci, neo-liberal k\u00fcreselle\u015fmenin takatsiz b\u0131rak\u0131c\u0131 etkilerine, emek ve insan haklar\u0131, \u00e7evrenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi, demokratik uygulama ve ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k pahas\u0131na d\u00fcnyan n\u00fcfusunun bir az\u0131nl\u0131k i\u00e7in muazzam k\u00e2rlar \u00fcreten bir d\u00fcnya ekonomi politikas\u0131na kar\u015f\u0131 ortak muhalefetlerini birle\u015ftirip daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir ittifak olu\u015fturdu.<\/p>\n
\u0130nternet, kampanya ve hareketlerin \u201cs\u00fcper hareket alanlar\u0131\u201d i\u00e7erinde \u00f6rg\u00fctlenmesini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve eylemcilerin daha \u00f6nceki, zaman, mek\u00e2n ve maliyet engelleri olmadan ileti\u015fim kurmalar\u0131n\u0131 ve seferber olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130nternet\u2019in yeni k\u00fcresel eylemcilik i\u00e7in \u00f6nemi Seattle protestosu esnas\u0131nda tekno-eylemcilerin Ba\u011f\u0131ms\u0131z Medya Merkezi (IMC)\u2019nin di\u011fer ad\u0131yla indymedia\u2019y\u0131 devreye sokmas\u0131yla daha da artt\u0131. B\u00f6ylece IMC k\u00fcresel tekno-eylemcilerin merkezin haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Tekno-eylemciler daha sonra bir\u00e7ok sokak g\u00f6sterilerinin ba\u015flamas\u0131nda bu site \u00fczerinden g\u00f6r\u00fc\u015ferek ba\u015flad\u0131lar. 24 Kas\u0131m 1999\u2019da indymedia sitesinde konuyla ilgili yay\u0131mlanan bir makalede \u015funa yer verilmi\u015fti; \u201cDireni\u015f k\u00fcreseldir\u2026 Pasifik \u00f6tesi i\u015fbirli\u011fi bu websitesini var etmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n
Elbette bununla sadece internetin Arap \u00fclkelerinde diktat\u00f6rl\u00fcklere kar\u015f\u0131 ba\u015flayan benzersiz ayaklanma ve yeni devrimlerin as\u0131l fakt\u00f6r\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemiyoruz. Ancak gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fctlenmelerinin\u00a0net \u00fczerinden ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ise ink\u00e2r edilemeyecek bir ger\u00e7ek.<\/p>\n
Arap halk ayaklanmalar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda bir\u00e7ok nedenin yan\u0131 s\u0131ra internetin rol\u00fcn\u00fcn de oldu\u011fu a\u015fik\u00e2r. Gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fctleri net \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlendi ve g\u00f6steri \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 bura \u00fczerinden ilan ettiler.<\/p>\n
Wiki-Wiki siteleri<\/strong><\/p>\n Son y\u0131llarda wiki tarz\u0131 sitelerin say\u0131s\u0131 artarken ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyay\u0131 da sarsmaya devam ediyor. Wiki, i\u00e7eri\u011finde kullan\u0131c\u0131lar\u0131n de\u011fi\u015fiklik yapmas\u0131na izin veren web sitesi manas\u0131ndan kullan\u0131l\u0131yor. Wiki yaz\u0131l\u0131m\u0131 90\u2019lar\u0131n ortalar\u0131nda tasar\u0131m modeli toplulu\u011fu i\u00e7ersinde model dilleri yazma ve tart\u0131\u015fma arac\u0131 olarak do\u011fdu. \u0130sim ve kavram\u0131 Ward Cunningham icat etti ve ilk Wiki makinesini 1995\u2019te uygulamaya koydu. S\u00fcrati nedeniyle sisteme \u201c\u00e7abuk\u201d anlam\u0131na gelen bir Hawai terimi olan wiki-wiki ad\u0131n\u0131 verdi. Cunningham kendi kurdu\u011fu sistemi \u015f\u00f6yle tan\u0131mlar; \u201cWiki birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 serbest\u00e7e geni\u015fletilebilir bir web \u2018sayfalar\u0131\u2019 koleksiyonu, bilgi depolamas\u0131 ve d\u00fczeltilmesi i\u00e7in bir \u00fcst\u00fc metin sistemi \u2013her sayfan\u0131n form- yetenekli bir web taray\u0131c\u0131s\u0131 olan her kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan kolayca de\u011fi\u015ftirebilece\u011fi bir veri taban\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n G\u00fcc\u00fcn merkez d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131lmas\u0131, az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fa h\u00fckmetti\u011fi modern kapitalist toplumlar\u0131 tan\u0131mlayan toplumsal hiyerar\u015filere zarar vermek i\u00e7in \u00f6nemlidir. Pasif, g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirilmi\u015f daimi t\u00fcketici rol\u00fcne indirilmi\u015f yurtta\u015f \u00e7o\u011funlu\u011funa sahip modern Bat\u0131 kapitalizminde bu elit az\u0131nl\u0131k bilgi \u00fcretimine h\u00e2kimdir. Bir wikide eri\u015fim engelleri yoktur: Indymedia\u2019da oldu\u011fu gibi i\u00e7erik \u00fcreticileri onun t\u00fcketicileridir, bunun tersi de do\u011frudur. Indymediac\u0131lar bunu \u015f\u00f6yle yorumluyorlar; \u201cHerkes kat\u0131labilece\u011fi i\u00e7in herkes sorumluluk sahibi oldu\u011funu hisseder.\u201d<\/p>\n Wikipedia, wikimedia ve wikileakslerin gen\u00e7lerin yeni u\u011frak yeri olmas\u0131n\u0131n nedeni buradan geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc herkes bu g\u00fcc\u00fcn i\u00e7inde yer almak istiyor. Buna imk\u00e2n tan\u0131nmayan siteler ise u\u011frak yeri olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak \u015funu diyebiliriz, d\u00fcnya teknoloji (internet)\u00a0ba\u011flam\u0131nda yeni d\u00fcnya nizam\u0131na do\u011fru gidiyor. Teknoloji bir m\u00fccadele alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7evrimi\u00e7in tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan insanl\u0131k E-ak\u0131l (veya tekno-ak\u0131l) ile y\u00f6nlendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Siber \u00e2lemdeki h\u00e2kimiyet sava\u015f\u0131 h\u00e2l\u00e2 devam etmektedir ve kar\u015f\u0131t ama\u00e7, de\u011fer ve \u00e7\u0131karlara sahip akt\u00f6rler \u00fcst\u00fcnl\u00fck sava\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Modern kapitalizm internet \u00fczerinden bi\u00e7imlenmektedir bundan dolay\u0131 d\u00fcnya demokrasi, teokrasi ve nomokrasinin yan\u0131 s\u0131ra netokrasiyi de g\u00fcndemine alacakt\u0131r.<\/p>\n Genelde teknoloji ve \u00f6zelde internetin ahl\u00e2k\u00ee y\u00f6n\u00fcn\u00fcn ayr\u0131 ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Ancak insanl\u0131\u011f\u0131 esir alan bu a\u011fa kar\u015f\u0131 bilin\u00e7li bir toplum olu\u015fturmam\u0131z gerekiyor. \u0130lkokul\u2019dan \u00fcniversiteye internet kullan\u0131m\u0131 ve teknoloji felsefesi \u00fczerine gecikmeden dersler konulmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n Not: Bu yaz\u0131 \u00d6nder Vakf\u0131’n\u0131n \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu\u011fu Tohum dergisi i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Dergide yay\u0131mland\u0131ktan sonra, yay\u0131nc\u0131lar\u0131n izniyle buraya al\u0131nt\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"H\u00e2lihaz\u0131rda i\u00e7inde bulundu\u011fumuz 21. y\u00fczy\u0131l \u201c\u0130nternet \u00c7a\u011f\u0131\u201d, \u201cG\u00f6rsellik \u00c7a\u011f\u0131\u201d ve \u201cileti\u015fim Asr\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Websiteleri, uydular, televizyon kanallar\u0131, \u0130P tvler, […]","protected":false},"author":2,"featured_media":156,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,11],"tags":[],"class_list":["post-155","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fikriyyat","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=155"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":157,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155\/revisions\/157"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/156"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}