T\u00fcm d\u00fcnya Sudan\u2019daki referanduma odaklanm\u0131\u015f durumda. Afrika\u2019n\u0131n en fazla topra\u011f\u0131na ve Nijerya\u2019dan sonra Afrika\u2019n\u0131n en zengin petrol rezervlerine sahip M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesi Sudan 9 Ocak 2011 yani yar\u0131n G\u00fcney Sudan\u2019\u0131n kaderi i\u00e7in halkoylamas\u0131na gidiyor. G\u00fcney b\u00f6lgesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00e7o\u011funlukta olmalar\u0131na ra\u011fmen b\u00f6lgedeki H\u0131ristiyan milislere bat\u0131n\u0131n ve \u0130srail\u2019in deste\u011fi \u00fclkeyi b\u00f6l\u00fcnmenin e\u015fi\u011fine getirdi.<\/p>\n
G\u00fcney\u2019in bu a\u015famaya nas\u0131l geldi\u011fini b\u00f6lgenin ilk ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketi Anya Nya lideri Joseph Lagu, ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda yay\u0131mlanan hat\u0131rat\u0131nda a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ifade ediyor. 1955 y\u0131l\u0131nda Kuzey Sudan\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lara ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Lagu hat\u0131rat\u0131nda, 1967 \u0130srail-Arap sava\u015f\u0131 sonras\u0131 \u0130srail Devlet Ba\u015fkan\u0131na mektup yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve orada \u015funlara yer verdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cAraplar\u0131 yenen Allah\u2019\u0131n se\u00e7kin halk\u0131 olman\u0131zdan dolay\u0131 \u00e7ok mutluyum. Bizi maddi ve manevi desteklemeniz halinde M\u0131s\u0131r\u2019a destek veren Sudan\u2019\u0131 bizler de alt edebiliriz.\u201d Lagu bu mektup sonras\u0131 \u0130srail\u2019in kendilerine silah y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 18 bin ki\u015fi silahland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kaydediyor.<\/p>\n
Joseph Lagu\u2019nun hat\u0131rat\u0131ndan bu b\u00f6l\u00fcmleri okuyunca 2003 y\u0131l\u0131nda \u00d6zg\u00fcn \u0130rade dergisinde ne\u015fretti\u011fim ve konuyu ayd\u0131nlatacak makalem akl\u0131ma geldi. Sudan\u2019da olup bitenlerin iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in makaleyi tekrar istifadenize sunuyorum:<\/p>\n
Tel Aviv \u00dcniversitesine ba\u011fl\u0131 \u2018Moshe Dayan Ortado\u011fu ve Afrika Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi\u2019 (The Moshe Dayan Center For Middle Eastern and African Studies)\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201c\u0130srail ve Sudan Kurtulu\u015f Hareketi-Ba\u015flang\u0131\u00e7 Noktas\u0131 ve Hareket Merhalesi\u201d adl\u0131 kitap Sudan\u2019da olup bitenleri \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koyuyor. Kitab\u0131n m\u00fcellifi ise Mossad\u2019\u0131n emekli ba\u015fkanlar\u0131ndan Moshe Farchi. \u0130branice olarak yaz\u0131lan kitap y\u00fcz sahifeden m\u00fcte\u015fekkil. Farchi, Sudan y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 uzun y\u0131llard\u0131r m\u00fccadele eden John Grang destek veren \u0130srailli birli\u011fin askeri kanat\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131.<\/p>\n
Kitap iki y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok \u00f6nemli muhtevalar i\u00e7ermektedir. Birincisi, \u0130srail istihbarat\u0131n\u0131n G\u00fcney Sudan\u2019daki en b\u00fcy\u00fck ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 grup olan Sudan Halk Kurtulu\u015f Hareketi (Sudanese People\u2019s Liberation Movement) SPLM ile \u00f6rg\u00fct\u00fcn askeri kanad\u0131 olan Sudan Halk Kurtulu\u015f Ordusu (Sudanese People\u2019s Liberation Army) SPLA\u2019n\u0131n ele ba\u015f\u0131 John Grang\u2019a verdi\u011fi silah, para, istihbarat, uzman, diplomatik ve siyasi deste\u011fi tafsilat\u0131yla a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r. \u0130kincisi de yine birincisi kadar \u00f6nemli malumatlar\u0131 ihtiva etmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, \u0130srail\u2019in \u0130slam \u00e2lemini ve Afrika\u2019y\u0131 zay\u0131flatma ve b\u00f6lme stratejisine geni\u015f bir yer ayr\u0131lmakta. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00f6zellikle M\u0131s\u0131r geliyor. 1979\u2019da \u0130srail-M\u0131s\u0131r aras\u0131nda imzalanan bar\u0131\u015f ittifak\u0131na ra\u011fmen \u0130srail\u2019in, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 zay\u0131flatma ve b\u00f6lme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti\u011fi vurgulan\u0131yor.<\/p>\n
\u0130srail\u2019in ilk Ba\u015fbakan\u0131 David Ben Gurion (1886-1973), ordu komutanlar\u0131na, istihbarat birimlerinin ve g\u00fcvenlik m\u00fcesseselerinin sorumlular\u0131 ile birlikte siyasi liderlere yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada, \u201cBiz k\u00fc\u00e7\u00fck bir halk\u0131z. \u0130mk\u00e2nlar\u0131m\u0131z ve kaynaklar\u0131m\u0131z k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Arap ve \u0130slam \u00fclkelerindeki d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131zla muamelelerimizde mutlaka ila\u00e7 olacak bir gedik aramal\u0131y\u0131z. Onlar ile tan\u0131\u015fmam\u0131z esnas\u0131nda zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeliyiz. \u00d6zellikle cemaatler, \u0131rki az\u0131nl\u0131klar ve mezhepler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ele al\u0131n. B\u00f6ylelikle bu sorunlar\u0131n daha da b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in i\u015ftirakte bulunaca\u011f\u0131z. Sonunda bu sorunlar i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale gelecektir.\u201d demi\u015fti. Kitab\u0131n yazar\u0131, \u0130srail\u2019in az\u0131nl\u0131klar \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n 40\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun i\u00e7inde ilk hedef olarak Irak, Suriye ve Sudan\u2019\u0131n se\u00e7ildi\u011fini vurguluyor.<\/p>\n
Kuzey Irak ile G\u00fcney Sudan Aras\u0131ndaki Ba\u011flant\u0131 Nedir?<\/strong><\/p>\n Moshe Farchi, kitab\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemekte, \u201c\u0130srailli merciler, G\u00fcney Sudan\u2019daki liderlerle \u00f6zel ve ciddi ili\u015fkiler olu\u015fturman\u0131n ehemmiyetini kavrad\u0131. Ve b\u00f6ylece G\u00fcney Sudanla olan ili\u015fkilerini Kuzey Irak\u2019taki K\u00fcrt liderler Mustafa Barzani sonra da o\u011flu Mesut Barzani ile olan ili\u015fkilere benzer \u015fekilde in\u015fa ettiler. Keza hedefin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in Sudan Kurtulu\u015f Hareketi ile yard\u0131mla\u015fma ve diyalog i\u00e7ine girebilecek baz\u0131 \u0130srailli se\u00e7kin ki\u015filerden bir birlik olu\u015fturuldu. Birlik \u00fc\u00e7 m\u00fctehass\u0131s ekipten te\u015fekk\u00fcl etmi\u015fti; birincisi siyasi i\u015flerden sorumlu ekip, ikincisi askeri alandan sorumlu ekip ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de istihbarat ve g\u00fcvenlik alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015facak ekipti (Kitab\u0131n yazar\u0131 ise ikinci ekip i\u00e7erisinde yer al\u0131yordu).\u201d<\/p>\n \u0130srail taraf\u0131ndan olu\u015fturulan benzeri birliklerin \u00fc\u00e7 \u00f6nemli g\u00f6revinin oldu\u011funu belirten yazar, bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yor: 3- Arap ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki az\u0131nl\u0131klarla ili\u015fkiler i\u00e7ine girip sorunun b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flamak. (Kitapta, \u0130srail\u2019in bunun i\u00e7inde \u00f6zellikle Irak, Sudan, L\u00fcbnan ve Suriye\u2019yi se\u00e7ti\u011fi kaydediliyor.)<\/p>\n Sudan\u2019a s\u0131zan \u0130srailli uzmanlar, ilk \u00f6nceleri John Grang ve hareketi \u00fczerine malumatlar toplad\u0131 daha sonra Grang\u2019a g\u00fcvenleri olu\u015funca onu Sudan\u2019da hayallerini ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve devlet kurmas\u0131 i\u00e7in desteklemeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n Kitab\u0131n yazar\u0131 Moshe Farchi, SPLA lideri John Grang\u2019\u0131n 2004 bahar\u0131nda Eritre\u2019nin ba\u015fkenti Asmara\u2019y\u0131 ziyaret eden \u0130srail Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan bir ileri gelen, \u201cSizler ezilen halklar, az\u0131nl\u0131klar ve cemaatlerin destek\u00e7isiniz. Sizler olmasayd\u0131n\u0131z K\u00fcrtler, Araplar\u0131n k\u00f6leli\u011finden kurtulamayacaklard\u0131. Zira, G\u00fcneyliler de s\u0131rtlar\u0131ndaki k\u00f6lelik, zillet, boyun e\u011fme ve hizmetkarl\u0131k tozunu silkip \u00fczerlerinden atmak istiyor. Kuzeylilerden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda dahi sizinle olan \u00f6zel ili\u015fkilerimizi devam ettirmekten yanay\u0131z.\u201d Farchi, Grang\u2019\u0131n bu s\u00f6zleri, \u0130srail sayesinde bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde elde etti\u011fi zaferden dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcrlerini iletirken ifade etti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n Ku\u015fatma Alt\u0131ndaki Sudan ve Casuslar<\/p>\n Moshe Farchi, \u0130srail\u2019in hedefini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 zay\u0131flatmak ve arkadan tehdit etmek i\u00e7in Sudan\u2019\u0131 ku\u015fat\u0131p ve G\u00fcney b\u00f6lgesini ay\u0131rman\u0131n yollar\u0131n\u0131 arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun i\u00e7in 1956-1977 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 32 Afrika devletiyle \u00e7ok ciddi ili\u015fkiler i\u00e7ine girildi\u011fini vurguluyor. Kitapta, John Grang\u2019\u0131n nas\u0131l imtihan edildi\u011finden tutunda (\u0130srail\u2019e g\u00fcvenini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in) maddi olarak desteklenmesinden silahland\u0131r\u0131lmas\u0131na kadar t\u00fcm konular etrafl\u0131ca anlat\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n Kitab\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u201cSudan\u2019a Giri\u015f Yolu Afrika\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. \u0130nsan bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc okuyunca deh\u015fete kap\u0131l\u0131yor. \u0130srail\u2019in Sudan\u2019\u0131n G\u00fcneyine n\u00fcfuz etmek ve b\u00f6lmek i\u00e7in Afrika\u2019y\u0131 kontrol alt\u0131na almak, kalbine inti\u015far etmek, Sudan\u2019a yakla\u015fmak ve ku\u015fatmak i\u00e7in nelere ba\u015fvurdu\u011funu hayretler i\u00e7inde okuyor. \u0130lk hedefleri ise, Sudan\u2019a stratejik \u00f6nem kazand\u0131ran K\u0131z\u0131l Deniz ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesmek ve (Yahudiler i\u00e7in kutsal olarak kabul edilen) Nil nehrine ula\u015fmak. Bunun 50\u2019lilerin ba\u015flar\u0131ndan ve 60\u2019lar\u0131n sonlar\u0131nda uygulamaya sokuldu\u011funu vurgulayan yazar \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemekte, \u201cB\u00f6lgeye b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem g\u00f6steren \u0130srail, Etiyopya, Kongo, Zaire sonra Uganda ve Kenya \u00fczerinden Afrika\u2019ya diplomatlar, uzmanlar, m\u00fcste\u015farlar g\u00f6nderdi. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Ehud Ehzbail ve Eshir Ben Nasan gibi Mossad\u2019\u0131n iki zor adam\u0131 bulunuyordu. Yine Mossad\u2019\u0131n ileri gelen adamlar\u0131ndan ve savunma cihazlar\u0131 sorumlusu Ahron Zair\u2019in b\u00f6lgeye 5 bin ziraat, bina uzman\u0131 ve M\u00fcste\u015far\u0131n g\u00f6nderilmesinde b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oldu. Bunlara ek olarak askeri uzmanlar, Sudan\u2019a kom\u015fu \u00fclkelerin ordular\u0131n\u0131 organize etme, e\u011fitme ve silahland\u0131rma g\u00f6revlerinde yer ald\u0131lar. B\u00f6ylece Sudan\u2019daki t\u00fcm geli\u015fmeler kontrol alt\u0131na al\u0131nacak ve Sudan\u2019\u0131n G\u00fcneyindeki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctler desteklenmi\u015f olacakt\u0131.\u201d<\/p>\n Etiyopya\u2019n\u0131n son imparatoru Haile Selasiye, Siyonistlerin pek sevdi\u011fi bir liderdi. \u0130srail ile \u201cs\u0131k\u0131 ili\u015fkiler\u201d i\u00e7ine girmi\u015f ve \u0130srail ordusu taraf\u0131ndan destekleniyordu. Onun sayesinde \u0130srailli uzmanlar, Etiyopya\u2019n\u0131n emniyet, istihbarat, ordu ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdiler. Etiyopya\u2019da h\u00e2l\u00e2 bile \u0130srail\u2019in deste\u011fi olmadan kimse bu birimlerde \u00fcst makamlara gelememektedir. \u0130srail, Etiyopya\u2019da ve Afrika\u2019da \u00f6zellikle Etiyopya Yahudileri olan Fala\u015falar\u0131 kullan\u0131yordu. Fala\u015falar, \u0130srail\u2019e ilk olarak 1955\u2019te g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Khar Batya diye bilinen yerle\u015fim b\u00f6lgesindeki Yahudiler bunlar. Daha sonra,1979-85 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Sudan \u00fczerinden 40 bin Fala\u015fa \u2018Musa Operasyonu\u2019 diye bilinen bir hareketle \u0130srail\u2019e getirildi. 3.7.2001 tarihli Ha\u2019aretz gazetesinin haberine g\u00f6re, Etiyopya i\u00e7 harbi s\u0131ralar\u0131nda \u0130srail istihbarat te\u015fkil\u00e2t\u0131 MOSSAD lehine \u00e7al\u0131\u015fan bu Yahudilere verilen g\u00fczel vaadler; \u0130srail\u2019e g\u00f6\u00e7t\u00fcklerinde unutuldu. Yani Fala\u015falar umduklar\u0131n\u0131 bulamad\u0131lar. 1991\u2019de ise, \u2018S\u00fcleyman Operasyonu\u2019 ad\u0131 verilen bir hareketle 15 bin Fala\u015fa daha \u0130srail\u2019e g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n \u015euras\u0131 bir ger\u00e7ek ki; Afrika kimliklerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini geride b\u0131rak\u0131p, yeni bir kimlik aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck umutlarla \u0130srail\u2019e giden Fala\u015falar, beyaz \u0131rktan olu\u015fan \u0130srail toplumuyla uyu\u015fam\u0131yorlar; daha do\u011frusu d\u0131\u015flan\u0131yorlard\u0131. Fala\u015falar \u0130srail\u2019de ikinci s\u0131n\u0131f insan muamelesi g\u00f6rmelerine ra\u011fmen, Afrika\u2019da Mossad ad\u0131na en \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filer olarak da biliniyor. \u0130srail, bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 e\u011fittikten sonra G\u00fcney Sudan\u2019a yerle\u015ftirdi. B\u00f6lgeye yerle\u015ftirilen Fala\u015falar\u0131n hepsi ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctleri destekliyor ve bunlar\u0131n i\u00e7inde \u00f6nemli mevkilere getiriliyorlard\u0131. Mossad\u2019\u0131n \u0130srail\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ancak sonradan herhangi bir i\u015fte kullan\u0131lamayan Fala\u015falar ise, \u0130srail y\u00f6netimi taraf\u0131nda ya \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc veya bilimsel denemelerde kobay olarak kullan\u0131ld\u0131lar. \u0130branice bilmeyen Fala\u015falar, ibadetlerini Ge\u2019ez dilinde yap\u0131yorlar. Tevrat\u2019a g\u00f6re amel edip, Talmud\u2019u bilmiyorlar. \u0130\u015fte bu y\u00fczden baz\u0131 dinler tarihi uzmanlar\u0131 Fala\u015falar\u0131n Yahudiliklerinden \u015f\u00fcphe ediyorlar.<\/p>\n \u0130srail\u2019in Afrika\u2019daki \u00fcsleri ve \u015firketleri<\/strong> \u0130srail Etiyopya\u2019ya uygulad\u0131\u011f\u0131 politikan\u0131n ayn\u0131s\u0131 Uganda\u2019ya uygulad\u0131. Uganda\u2019ya da 500 \u0130srailli uzman g\u00f6nderildi. B\u00f6ylelikle Uganda\u2019ya diplomatik, askeri ve istihbarat deste\u011fi verildi. Uganda ordusu \u0130srail yap\u0131m\u0131 silahlar ile donat\u0131ld\u0131. Eritre 1993 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde etmesiyle \u0130srail bu kez bu \u00fclkeye y\u00f6neldi. Kitab\u0131n yazar\u0131 Moshe Farchi Eritre i\u00e7in \u015f\u00f6yle demektedir, \u201cAfrika k\u0131tas\u0131ndaki \u0130srail\u2019in en g\u00fc\u00e7l\u00fc stratejik orta\u011f\u0131. Sudan ve Yemen\u2019in g\u00fcvenli\u011fi tehdit eden K\u0131z\u0131l Deniz hudutlar\u0131ndaki en \u00f6nemli \u00fcsler buradad\u0131r.\u201d 1996 y\u0131l\u0131ndan sonra Afrika \u00fclkelerine yap\u0131lan \u0130srail\u2019in askeri yard\u0131mlar\u0131 Eritre \u00fczerinde yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Resmi kay\u0131tlara g\u00f6re 1997 y\u0131l\u0131nda Eritre\u2019de bulunan \u0130srail uzmanlar\u0131n say\u0131s\u0131 710 idi. Bunlar\u0131n 650\u2019si askeri alanda, di\u011fer 60\u2019\u0131 ise Eritre istihbarat\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Yemen, Sudan ve M\u0131s\u0131r\u2019da Casusluk yap\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n \u0130srail\u2019in G\u00fcney Sudan\u2019a Sirayeti<\/strong> Kitapta \u0130srail\u2019in G\u00fcney Sudan\u2019daki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctlere yard\u0131m\u0131n\u0131n be\u015f merhalede ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi kaydediliyor. Merhaleler \u00f6zet olarak \u015funlar: \u0130srail\u2019den eski ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 lider John Grang\u2019a 500 Milyon Dolar Yard\u0131m Kitaba \u0130srail\u2019in stratejik \u201cprotokolleri\u201d dersek yeridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kitap \u0130srail\u2019in Ortado\u011fu ve Afrika siyaseti hakk\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli malumatlar i\u00e7ermekte. Umar\u0131z bu kitap en yak\u0131n zamanda T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye kazand\u0131r\u0131l\u0131r. Ki b\u00f6ylece umar\u0131z baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6zleri a\u00e7\u0131l\u0131rda etraf\u0131m\u0131zda cereyan eden \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n hakikatini de b\u00f6ylece anlam\u0131\u015f oluruz. Bug\u00fcn ABD, \u0130ngiltere ve \u0130srail taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan k\u00fcresel sava\u015f\u0131n hedefinin \u0130slam ve M\u00fcsl\u00fcmanlar oldu\u011fu g\u00fcn gibi ortada. Kendileri kurduklar\u0131 komplolar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00fczerine y\u0131k\u0131yor, daha sonrada yine M\u00fcsl\u00fcman topraklar\u0131 i\u015fgal ediyorlar. Umar\u0131z M\u00fcsl\u00fcmanlar ferasetleriyle olup bitenleri hakk\u0131yla anlar ve tepkisel hareketler yerine en uygun bir \u015fekilde bunlara cevaplar\u0131n\u0131 verirler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcm d\u00fcnya Sudan\u2019daki referanduma odaklanm\u0131\u015f durumda. Afrika\u2019n\u0131n en fazla topra\u011f\u0131na ve Nijerya\u2019dan sonra Afrika\u2019n\u0131n en zengin petrol rezervlerine sahip M\u00fcsl\u00fcman […]","protected":false},"author":2,"featured_media":147,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,11],"tags":[],"class_list":["post-146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kitabiyyat","category-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":148,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/146\/revisions\/148"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turankislakci.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n1- \u0130srail\u2019in g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc askeri bir g\u00fcc\u00fcn in\u015fas\u0131.
\n2- Arap ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 saran \u00f6nemli devletler ile ili\u015fki ve yard\u0131mla\u015fma i\u00e7in girmek. Yazar, \u0130srail\u2019in bunun i\u00e7in \u00f6zellikle \u00fc\u00e7 \u00fclkeyi sa\u00e7 ayak olarak se\u00e7ti\u011fini belirtiyor. Bunlar, \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Habe\u015fistan (Etiyopya). \u0130srail, bu \u00fc\u00e7 \u00fclkeyle askeri ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye \u00f6nem verdi. 1958 y\u0131l\u0131nda hem Ankara\u2019da hem de Tahran\u2019da d\u00f6rt \u00fclkenin genelkurmay ba\u015fkanlar\u0131 aras\u0131nda gizli toplant\u0131lar yap\u0131ld\u0131. \u0130srail \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Habe\u015fistan\u2019a onbinlerce askeri uzman g\u00f6nderdi. 77 ve 78\u2019li y\u0131llarda \u0130ran\u2019da 20 bin \u0130sraillinin bulundu\u011fu kaydediliyor. Her \u00fc\u00e7 \u00fclke ayn\u0131 zamanda \u0130srail taraf\u0131nda silah deposu haline getirildi. Farchi, \u0130ran \u0130slam devrimi sonras\u0131 \u00f6nemli bir aya\u011f\u0131n\u0131 kaybeden \u0130srail\u2019in, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019yi kaybetmemek i\u00e7in yo\u011fun \u00e7abalar sarfetti\u011fini bildiriyor.<\/p>\n
\n\u0130srailli casuslar Etiyopya\u2019da \u00f6zellikle ziraat \u00fcr\u00fcnleri ve bal\u0131k konservesi i\u015fiyle u\u011fra\u015fan \u201cAnkoda\u201d \u015firketi ad\u0131 alt\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. \u0130srailli casuslar ve i\u015fbirlik\u00e7ileri bu \u015firket ad\u0131 alt\u0131nda Sudan ve Yemen\u2019e giriyorlard\u0131. Ve yine bu kanal arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130srail, G\u00fcney Sudan\u2019daki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 insanlar ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirdi. \u0130srail, Etiyopya ile askeri ili\u015fkilerine \u00f6nem veriyordu. 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda Etiyopya ordusuna e\u011fitim veren \u0130srailli uzman say\u0131s\u0131 600 idi. Etiyopya\u2019ya her t\u00fcrl\u00fc \u0130srail yap\u0131m\u0131 silah, f\u00fcze ve sava\u015f helikopteri yard\u0131m\u0131 yapmaktan \u00e7ekinmeyen \u0130srail, bug\u00fcn Etiyopya ba\u015fta olmak \u00fczere, Kenya, Angola, Mozambik, Orta Afrika Cumhuriyeti, Tanzanya, Gana, Zaire, \u00c7ad, Uganda ve Kongo\u2019da askeri \u00fcsleri bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu Arap \u00fclkelerini kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in, K\u0131z\u0131l Deniz ve Sudan hudutlar\u0131na yak\u0131n bir yerde in\u015fa edilmi\u015flerdir.<\/p>\n
\n\u0130srail\u2019in, G\u00fcney Sudanla ba\u011flant\u0131lar\u0131 Addis Ababa\u2019da bulunan \u0130srail Konsoloslu\u011fu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u015flad\u0131. Etiyopya\u2019da kurulan \u0130srail \u015firketleri bu ba\u011flant\u0131lar\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. G\u00fcney Sudan\u2019la ilk ba\u011flant\u0131y\u0131 sa\u011flayan ki\u015fi \u201cAnkoda\u201d \u015firketi m\u00fcd\u00fcr\u00fc Mossad ajan\u0131 Eshir Ben Nasan\u2019d\u0131. Bu \u015firket ilk \u00f6nceleri G\u00fcney Sudan\u2019da, i\u00e7ine rahatl\u0131kla sirayet edebilece\u011fi kabileyi ara\u015ft\u0131rd\u0131. G\u00fcney Sudan\u2019da yap\u0131lan uzun ara\u015ft\u0131rmadan sonra \u201cDanka\u201d kabilesi \u00fczerinde karar k\u0131l\u0131nd\u0131. M\u0131nt\u0131kan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc kabilesiydi. \u0130srail bu kap\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla G\u00fcney\u2019e girdi. Bu kabile G\u00fcney Sudan\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketi olan SPLM\/A\u2019n\u0131n lideri John Grang\u2019\u0131n kabilesiydi. \u0130srail\u2019in G\u00fcney Sudan\u2019a sirayetinde ayn\u0131 zamanda en \u00f6nemli rol\u00fc \u00fcstlenen ki\u015filerden biri de Mossad\u2019\u0131n \u00f6nemli i\u015fler adam\u0131 David Kamhi idi. Kamhi, bu ba\u015far\u0131s\u0131nda sonra \u0130srail D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak tayin edildi. B\u00f6ylelikle, \u0130srail G\u00fcney Sudan ve kom\u015fu \u00fclkeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Sudan ordusunun i\u00e7ine rahatl\u0131kla ula\u015farak, buradaki G\u00fcney Sudanl\u0131larla ba\u011flant\u0131ya ge\u00e7ti. Daha sonra ordudaki G\u00fcneyliler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n
\n1- 50\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u0130srail iki \u015fey \u00fczerinde durdu; Birincisi g\u00fcneylilere insani yard\u0131m (ila\u00e7, g\u0131da ve doktor), ikincisi G\u00fcney\u2019deki kabileleri tespit etmek ve Kuzey ile G\u00fcney aras\u0131ndaki sorunun kayna\u011f\u0131na yo\u011funla\u015fmak.
\n2- 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda ise \u015funlar ger\u00e7ekle\u015fti. \u0130srail Uganda \u00fczerinden G\u00fcney Sudan\u2019a silah aktarmaya ba\u015flad\u0131. \u0130lk silah giri\u015fi 1962 y\u0131l\u0131nda oldu. Silahlar\u0131n \u00e7o\u011fu \u0130srail\u2019in 1956 y\u0131l\u0131nda M\u0131s\u0131r\u2019dan ele ge\u00e7irdi\u011fi hafif Rus silahlar\u0131 idi. Buna ek olarak \u0130srail\u2019in Uzi silahlar\u0131 da G\u00fcney Sudanl\u0131lara sat\u0131ld\u0131. Ancak daha sonra G\u00fcneye silah aktar\u0131m\u0131nda Etiyopya en ba\u015fta rol ald\u0131. \u0130srailli askeri uzmanlar Etiyopya \u00fczerinde Sudan\u2019a gidip askeri e\u011fitim veriyorlard\u0131.
\n3- \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc merhale ise 60\u2019lar\u0131n ortas\u0131ndan ba\u015flay\u0131p 70\u2019li y\u0131llara kadar uzan\u0131yor. \u0130srail Mossad ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan arac\u0131 \u201cCabi \u015eefik\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla G\u00fcneye silah vermeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. \u0130srail\u2019in g\u00fcneye aktard\u0131\u011f\u0131 silahlar\u0131n b\u00fcy\u00fck yek\u00fbnunu 1967 harbinde ele ge\u00e7irdi\u011fi Rus silahlar\u0131 olu\u015fturuyordu. \u0130srail ayn\u0131 zamanda G\u00fcney Sudan\u2019da kurdu\u011fu askeri okul arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 e\u011fitiyordu. Ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 liderlerin \u00e7o\u011fu bu okuldan mezun oldu. Ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 e\u011fiten \u0130srailli uzmanlar, ayn\u0131 zamanda bizzat Sudan y\u00f6netimi ile devam eden \u00e7at\u0131\u015fmalara da i\u015ftirak ediyorlard\u0131.
\n4- D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc merhale ise 70\u2019lerin sonundan 80\u2019li y\u0131llara kadar s\u00fcr\u00fcyor. 1972\u2019de Addis Ababa\u2019da yap\u0131lan n\u0131sbi antla\u015fma ile G\u00fcney\u2019e \u00f6zerklik verildi. 1978 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney\u2019deki Bentu b\u00f6lgesinde petrol bulundu. Bunun ard\u0131ndan emperyalist g\u00fc\u00e7lerde b\u00f6lgeye m\u00fcdahalede bulunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctlere bu kez emperyalistlerin deste\u011fi de yo\u011funla\u015ft\u0131. Etiyopya\u2019n\u0131n G\u00fcneye silah yard\u0131m\u0131 da iki misli artt\u0131 ve bir radyo istasyonu g\u00fcneylilerin tasarrufunu tamamen devredildi. 16 May\u0131s 1983\u2019de ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 \u00f6rg\u00fctlerin Sudan ordusuna sald\u0131r\u0131lar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fmalar alevlendi. Ayn\u0131 y\u0131l Etiyopya\u2019da John Grang ve yard\u0131mc\u0131s\u0131 Salva Kiir \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde kurulan Sudan Halk Kurtulu\u015f Ordusu (SPLA)\u2019nun kurulmas\u0131yla sald\u0131r\u0131lar yo\u011funla\u015ft\u0131. \u0130srail, Grang\u2019\u0131n ordusuna son teknoloji yap\u0131m\u0131 silahlar ile destek verirken ayn\u0131 zamanda sava\u015f pilotlar\u0131yla da yard\u0131mda bulunuyordu. \u0130srail, uydu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Sudan ordusunun resimlerini \u00e7ekiyor ve g\u00fcney\u2019deki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lara bildiriyordu. \u0130srailli pilotlar ve uzmanlarda G\u00fcney ordusuna havadan ve karadan destek veriyorlard\u0131. Sudan y\u00f6netimi, 1988 y\u0131l\u0131nda 2\u2019si Mossad ajan\u0131 olmak \u00fczere 5 \u0130srailli askeri uzman\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. 1990 y\u0131l\u0131nda Sudan\u2019\u0131n bir \u00e7ok \u015fehrinin G\u00fcneyliler taraf\u0131nda i\u015fgal edilmesinde \u0130srailli uzmanlar\u0131n ba\u015f g\u00f6revlerde bulundu\u011fu da kaydediliyor kitapta.
\n5- Be\u015finci merhale 1990\u2019da ba\u015flad\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam ediyor. Bu merhale, \u2018olgunla\u015ft\u0131ktan sonra meyveyi koparma d\u00f6nemi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Bu d\u00f6nemde \u0130srail\u2019in John Grang\u2019a ve SPLA\u2019ya verdi\u011fi destek zirveye ula\u015f\u0131yor. Etiyopya yerine Kenya iki \u00fclke aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc vazifesi g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. \u0130srail ordusu SPLA\u2019y\u0131 geli\u015fmi\u015f silahlar ve mallara bo\u011fdu. \u00d6yle ki SPLA, Sudan ordusundan daha modern te\u00e7hizatl\u0131 konuma geldi. Bu geli\u015fmeler SPLA\u2019n\u0131n siyasi kanad\u0131 olan Sudan Halk Kurtulu\u015f Hareketi (SPLM)\u2019nin Hartum y\u00f6netimi ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelerdeki elinde g\u00fc\u00e7lendirdi. Sudan y\u00f6netimi ya g\u00fcneyi terk edecek ya da isyanc\u0131 \u00f6rg\u00fctlerin sundu\u011fu en a\u011f\u0131r \u015fartlar\u0131 kabul etmek zorunda kalacakt\u0131. Hartum y\u00f6netimi ikincisini kabul etmek zorunda kald\u0131. Y\u00f6netime g\u00fcneyliler ortak oldu\u011fu gibi, yer alt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 da payla\u015facaklard\u0131. Ve 6 y\u0131l sonra yap\u0131lacak referandum ile G\u00fcneyin kaderi belirlenecekti. 2003\u2019te imzalanan Nairobi\u2019deki antla\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fi buydu. Grang, Sudan Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u00d6mer el-Be\u015fir\u2019in yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak kabul edildi. (Ge\u00e7en y\u0131l bu geli\u015fmelerin oldu\u011fu bir d\u00f6nemde bu kez Darfur olaylar\u0131 patlak verdi. Ve 17 ayd\u0131r da devam ediyor.)<\/p>\n
\nMoshe Farchi\u2019nin kitab\u0131nda kaydetti\u011fi di\u011fer \u00f6nemli malumatlar \u015funlar:
\n1- \u0130srail\u2019in John Grang\u2019a olan g\u00fcveni \u0130srailli subaylar\u0131n Grang\u2019\u0131 birka\u00e7 \u015fahsi e\u011fitime tabi tutmas\u0131ndan sonra peki\u015fti. Kenya, Tanzanya, Uganda ve Zaire\u2019de bulunan ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikleri taraf\u0131ndan Grang \u00f6nerilmi\u015fti. 1945 y\u0131l\u0131nda yukar\u0131 Nil\u2019de do\u011fan Grang, Orta okulu Tanzanya\u2019da okudu. S\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131ndan biri de Uganda Cumhurba\u015fkan\u0131 Museveni idi. Amerika\u2019da okumak i\u00e7in burs kazand\u0131. ABD\u2019de ziraat ekonomisi \u00fczerine doktoras\u0131n\u0131 yapt\u0131. ABD bulundu\u011fu s\u0131ralarda askeri e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. Daha sonra \u0130srail\u2019de \u00fclke g\u00fcvenli\u011fi fak\u00fcltesinde askeri devriyelere kat\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle Kenya ve Tanzanya\u2019daki \u00fclkeler olmak \u00fczere kom\u015fu \u00fclkelerdeki \u0130srail B\u00fcy\u00fck el\u00e7ilikleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fc\u00e7 kez \u0130srail ziyaret etti. Sudan ordusunda Albay idi. May\u0131s 1983\u2019de Sudan Cumhurba\u015fkan\u0131 Numeyri taraf\u0131ndan isyan\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in g\u00fcney b\u00f6lgesine g\u00f6nderildi. Ancak ayn\u0131 y\u0131l ordudan ayr\u0131larak isyanc\u0131 Sudan Halk Kurtulu\u015f Ordusu adl\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti.
\n2- Sudan Halk Kurtulu\u015f Ordusu\u2019ndaki liderlerin ve subaylar\u0131n ayl\u0131klar\u0131n\u0131 \u0130srail \u00f6d\u00fcyordu. \u0130srail\u2019de yay\u0131mlanan askeri dergi \u201cMarghun\u201d \u0130srail\u2019in G\u00fcney Kurtulu\u015f Ordusuna takdim etti\u011fi miktar\u0131n 500 milyon dolar oldu\u011funu yazd\u0131. Bu miktar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise ABD taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131.
\n3- \u0130srail ayn\u0131 zamanda Nil nehrinin y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in G\u00fcneylileri ikna etti. G\u00fcneylilerin Kuzeylilere nazaran bu suyu daha hak ettiklerini bildirdi. \u0130srail\u2019in hedefi Etiyopya\u2019da Nil nehri \u00fczerine kurdu\u011fu barajlar ve G\u00fcney Sudan\u2019a akan mavi Nil Nehri\u2019nin sular\u0131n\u0131n ba\u015fka y\u00f6ne kanalize edilerek M\u0131s\u0131r ve Sudan\u2019\u0131 zor durumda b\u0131rakmakt\u0131. \u0130srail ayn\u0131 zamanda demografik yap\u0131y\u0131de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in G\u00fcney Sudan\u2019a M\u0131s\u0131r\u2019dan 6 bin \u00e7ift\u00e7iyi g\u00f6nderece\u011fini iddia etmi\u015fti (Irak\u2019ta oldu\u011fu gibi).
\n4- G\u00fcney\u2019de petrol\u00fcn\u00fc bulunmas\u0131yla \u0130srail, Sudan\u2019\u0131n g\u00fcneyine petrol aramalar\u0131nda bulunmas\u0131 i\u00e7in bir heyete g\u00f6nderdi. Heyetin ba\u015f\u0131nda \u0130srailli prof. Elyahu Lunfiski bulunuyordu. Bunun ard\u0131ndan G\u00fcney\u2019deki isyanc\u0131lar, Sudan y\u00f6netiminden petrol\u2019den olan hisselerini istemeye ba\u015flad\u0131lar.
\n5- \u0130srail, John Grang\u2019a olan maddi ve askeri yard\u0131mlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 2003 y\u0131l\u0131nda hizmetine \u0130srail\u2019de e\u011fitilen Etiyopyal\u0131 Yahudi Fala\u015falardan bir subay gurubu sundu. Kitab\u0131n yazar\u0131 Farchi, bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n isimlerini zikrediyor.
\n6- T\u00fcm bu geli\u015fmelerin ard\u0131ndan John Grang, G\u00fcney Sudan\u2019\u0131n ayr\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kuraca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Grang bunu ABD, \u0130srail ve kom\u015fu \u00fclkelere bildirdi. Grang bunu ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi anda Sudan h\u00fck\u00fcmetinin kendisine sald\u0131r\u0131 d\u00fczenlemesi halinde, ABD\u2019nin yan\u0131nda yer al\u0131p b\u00f6lgeye m\u00fcdahale etmesini istedi. ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019da bunun \u00fczerine Kenya, Tanzanya ve Eritre\u2019deki birliklerini Sudan\u2019a m\u00fcdahale i\u00e7in gerekli bir emre kadar haz\u0131r beklemelerini istedi.
\nKitap\u2019tan \u00e7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7<\/p>\n